Wat?

Factcheck van Knack is een wekelijkse rubriek die al meer dan zeven jaar in ons magazine en sinds 28 juni 2017 ook online verschijnt. Met Factcheck wil Knack in onzekere tijden een dam bieden tegen mis- en desinformatie. Hier leggen we u uit hoe we te werk gaan.

Hoe werken we?

Factchecking is een apart journalistiek genre en een vorm van bronkritiek. Het is een specifiek type onderzoeksjournalistiek waarbij journalisten proberen na te gaan of een claim die in de publieke ruimte is verschenen feitelijk klopt of niet, en duiden waarom dat zo is.

Typisch aan factchecking is dat het journalistieke onderzoek resulteert in een beargumenteerde conclusie over hoe accuraat de claim is. Factcheck overstijgt 'enerzijds-anderzijds-berichtgeving' en neemt voor het eindoordeel als enige leidraad de feiten zoals die op het moment van onderzoek en publicatie gekend (kunnen) zijn.

Met Factcheck wil Knack in onzekere tijden een dam bieden tegen desinformatie.

Of de claim klopt, op grond van welk onderzoek en waarom, beantwoordt Factcheck onafhankelijk en transparant. Die openheid of transparantie typeert het genre. De belangrijkste bronnen in onze argumentatie - wetenschappelijke studies, expertinterviews, onderzoeksrapporten, statistieken, online artikelen... - noemen we met naam en toenaam en stellen we zo veel mogelijk rechtstreeks ter beschikking van onze lezers.

De bedoeling is dat zij het journalistieke onderzoek kunnen volgen en indien gewenst zelf overdoen, om te zien of de conclusie de juiste is.

Factcheck is ambitieus, want we proberen niet minder dan de waarheid te achterhalen. Tegelijk en vooral is het een les in bescheidenheid. De waarheid laat zich niet makkelijk vangen. Ze is niet absoluut, maar een kwestie van perspectief, context en voortschrijdend inzicht.

Factcheck werkt in overeenstemming met de Code of Principles van het International Fact-Checking Network (IFCN).

Dat internationale netwerk van media die gespecialiseerd zijn in factchecking kent een kwaliteitskeurmerk toe aan factcheckers die de internationale normen halen die het IFCN vooropstelt.

Knack is erkend lid ("signatory") van IFCN sinds 2019.

Als u vindt dat we tekortschieten in ons engagement om de code na te leven, kunt u hier contact opnemen met het IFCN.

We vertalen de principes van de code hieronder:

1. We zijn niet partijdig

We gebruiken voor elke claim dezelfde standaard. We volgen voor elke factcheck dezelfde procedure en laten het gevonden bewijs de uitkomst van de check bepalen. We bestuderen de feiten ideologisch onafhankelijk vanuit alle relevante invalshoeken.

2. We zijn transparant over onze bronnen

We willen dat onze lezers onze bevindingen zelf kunnen verifiëren. We vermelden bronnen zodat lezers ons werk kunnen repliceren, behalve als de privacy van de bron in het geding komt. Als dat het geval is, zullen we zo veel mogelijk details over de bron geven.

3. We zijn transparant over onze organisatie en (eventuele) donoren

Als we geld van derden accepteren, zorgen wij ervoor dat de donoren geen invloed hebben op de uitkomsten van onze factchecks. We geven gedetailleerde informatie over de structuur, wettelijke statuut en professionele achtergrond van onze organisatie. We zorgen ervoor dat lezers weten hoe ze ons kunnen bereiken.

4. We zijn transparant over onze werkwijze

We leggen uit hoe we onze factchecks selecteren, onderzoeken, opschrijven, redigeren, publiceren en corrigeren. We moedigen lezers aan claims in te sturen die wij kunnen factchecken en zijn open over waarom we factchecken.

5. We zijn open en eerlijk over aanpassingen

We zijn transparant over eventuele correcties op onze eigen factchecks. We corrigeren factchecks en zorgen ervoor dat onze lezers de gecorrigeerde versie zien.

Steve
© Steve

Claimselectie

De redacteur van Factcheck kiest in samenspraak met de hoofdredactie de claim die wordt gecontroleerd.

Bij de claimselectie volgen we klassieke nieuwsselectiecriteria zoals actualiteit, nabijheid, maatschappelijke relevantie, belang voor en interesse van de lezer, en variëteit aan onderwerpen. Verder gelden ook nog volgende voorwaarden:

  • De claim die we controleren, moet feitelijk verifieerbaar zijn.
  • Meningen - opinies over feiten - zijn dat niet ('Het beleid van die partij leidt tot een killere samenleving'), en vallen daarom buiten het bestek van de rubriek.
  • De claim mag geen toekomstvoorspelling zijn, want de toekomst valt niet te verifiëren. Uitzonderingen bij dit uitgangspunt zijn claims die gebaseerd zijn op wetenschappelijk onderzoek en/of prognoses. Hoe zinvol en aannemelijk die prognose is, kunnen we dan immers wel verifiëren.
  • We streven een brede spreiding na zowel naar thema's (gezondheid, wetenschap, mobiliteit, criminaliteit, milieu, migratie, belastingen...) als naar politieke positie (regering/oppositie) en aard van de vrouw of man die het gefactcheckte statement maakt ('afzender' genaamd). Die afzenders moeten publieke weerklank en invloed hebben. In een niet-exhaustieve opsomming gaat het om politici, media, wetenschappers, topambtenaren, belangenverenigingen, drukkingsgroepen, opiniemakers, bedrijfsleiders,... Ook berichten van gebruikers van sociale media en andere burgers kunnen het voorwerp van Factcheck zijn, mits ze (online) breed zijn gedeeld en naar vermoed schadelijke mis- of desinformatie bevatten.
  • Bronnen waaruit de claims komen kunnen het parlementair debat zijn, actualiteitsprogramma's op radio, televisie en online, reclame, talkshows, sociale media, krantenberichtgeving, politiek campagnemateriaal,...
  • De claim moet controversieel zijn. Daarmee bedoelen we dat sommigen vragen hebben bij het waarheidsgehalte ervan. Dat kunnen politieke tegenstanders zijn, professionals, tipgevers, of wijzelf.
  • De claim moet relevant zijn. Of hij klopt of niet, moet een verschil uitmaken. In het maatschappelijk debat en/of in het dagelijks leven van onze lezers.
  • De amusementswaarde van een Factcheck over een onderwerp dat een breed publiek aanspreekt kan een reden zijn om ook minder maatschappelijk relevante claims feitelijk te verifiëren.
  • Checken we ook iets wat wel klopt? Ja. We concentreren ons op nieuwsberichten en claims die geheel of gedeeltelijk onjuist of 'al te kras' lijken, maar rapporteren het ook als ze na onderzoek blijken te kloppen.
  • De claim die ter onderzoek voorligt, moet concreet te detecteren zijn. Waar, door welke persoon of instelling en wanneer hij op het publieke forum is beland, moet exact gekend en verifieerbaar zijn.
  • Ook lezers kunnen suggesties doen (zie verder).

Bij onze claimselectie nemen we ook het bereik ervan mee in rekening. Komt de claim uit gevestigde nationale nieuwsmedia - van radio, tv, papieren kranten of online, dan hebben sowieso duizenden Vlamingen hem gehoord, gelezen of gezien.

Gaat het om een uitspraak die in het parlement is gedaan, dan is de claim politiek en dus maatschappelijk van tel.

Gaat het om iets wat op sociale media circuleert, dan is het aantal views een parameter waarbij geldt dat hoe vaker de claim gedeeld en bekeken is, hoe groter de kans op selectie. We geven dat aantal views standaard mee. Een harde grens hanteren we evenwel niet. Want bij sommige mis/desinformatie kunnen andere redenen ondanks een relatief kleiner bereik ervan toch nopen tot selectie ervan. Dat kan het geval zijn bij levensbedreigend 'gezondheidsadvies' bijvoorbeeld.

Balans houden - zowel thematisch als ideologisch - is een overweging in het beslissingsproces om een claim wel of niet te selecteren. Die balans evalueren we regelmatig, is deels te kwantificeren, maar ook een kwestie van journalistieke ervaring en intuïtie.

Steve
© Steve

Standaardprocedure

Elke Factcheck is anders en elke claim vergt een specifiek onderzoek. Toch hebben en volgen we een standaardprocedure.

Als eerste stap in het onderzoek contacteren we in regel de afzender van de claim met de vraag op welke bron(nen) de claim steunt en wat er precies mee wordt bedoeld. We vragen naar de feitelijke basis en documenten of onderzoek waarop de stelling steunt, met het verzoek om die zelf te mogen bekijken. Factcheck onderzoekt een claim op zijn waarachtigheid. Op welke bron steunt de claim en wordt die bron correct geciteerd? Volgt de claim naar de letter en de geest uit het aangedragen bewijs? Dat is de eerste vraag.

Vervolgens gebruiken we uiteenlopende, zo transparant mogelijke journalistieke methoden om de feitelijke basis van de claim te onderzoeken. We zoeken (officiële) cijfers, onderzoek, rapporten... en gebruiken onder meer expertinterviews - bijvoorbeeld met academici uit het vakdomein ter zake - om de ware toedracht te achterhalen. Ook digitale online tools, bijvoorbeeld om de echtheid van beelden te controleren, helpen ons daarbij. Volgt de claim niet uit het aangedragen bewijs, rekening houdend met de context waaruit hij komt, waarom is dat dan zo? En of hij er nu wel of niet uit volgt, wat zeggen ander onderzoek en domeinexperten over hetzelfde onderwerp? Die vragen blijven we stellen tot het saturatiepunt bereikt wordt waarbij de puzzel spreekwoordelijk in elkaar valt en een conclusie bovendrijft die naar onze normen met feiten en inzichten kan worden beargumenteerd.

De manier waarop het onderzoek is gevoerd, wordt weerspiegeld in de Factcheck zodat lezers het proces kunnen volgen, en zien hoe en waarom we tot onze conclusie zijn gekomen.

In onze beoordeling onderscheiden we vier categorieën: waar, eerder waar, eerder onwaar, en onwaar:

Waar: De claim volgt naar letter en geest uit het aangedragen bewijs en/of spoort in zijn context met de andere feitenkennis en inzichten die tijdens het onderzoek werden verzameld. Geen overdrijvingen. Geen onjuistheden. Geen misleiding. Geen weglating van significante feiten die nodig zijn om de bewering juist te begrijpen.

Eerder waar: De claim volgt voldoende uit het aangedragen bewijs en/of spoort in zijn context voldoende met de andere feitenkennis en inzichten die tijdens het onderzoek werden verzameld. Maar significante feiten of context om de bewering juist te begrijpen, ontbreken. Mogelijk is er sprake van overdrijving.

Eerder onwaar: De claim volgt onvoldoende uit het aangedragen bewijs en/of spoort in zijn context onvoldoende met de andere feitenkennis en inzichten die tijdens het onderzoek werden verzameld. Feiten en/of context spreken de bewering tegen, worden onjuist gebruikt en/of geven een duidelijk misleidend beeld. Toch is de claim is niet boudweg aantoonbaar fout.

Onwaar: De claim is aantoonbaar fout. Hij volgt onvoldoende of niet uit het aangedragen bewijs en/of spoort in zijn context niet met de andere feitenkennis en inzichten die tijdens het onderzoek werden verzameld. Feiten en/of context geven een heel ander beeld dan dat wat de bewering voorspiegelt.

We hanteren 'redelijkheid' als standaard bij onze conclusies. Details zijn belangrijk, maar ook een bewering die niet honderd procent is bewezen, kan 'waar' worden genoemd als de verzamelde argumenten daartoe leiden. De bewijslast van de accuratesse van de claim ligt evenwel bij de afzender ervan.

De manier waarop het onderzoek is gevoerd, wordt weerspiegeld in de Factcheck zodat lezers het proces kunnen volgen, en zien hoe en waarom we tot onze conclusie zijn gekomen.

Factcheck steunt op informatie en feiten zoals ze beschikbaar zijn op het moment van het verificatieproces. Factcheck is dus steeds tijdsgebonden. Wat gisteren waar was, is dat mogelijk vandaag niet meer. Net zoals we de toekomst niet kunnen controleren, moeten we er rekening mee houden dat de toekomst andere antwoorden biedt dan die we vandaag hebben.

Sinds mei 2020 werkt Knack samen met Facebook in het kader van hun Third-Party Fact-Checking Program om mis- en desinformatie op dat platform te helpen bestrijden. Als gevolg van die samenwerking publiceren we sindsdien - naast de vertrouwde Factcheck die wekelijks zowel op papier als online verschijnt - meer factchecks, uitsluitend online. Die verhalen hebben het voordeel van ongelimiteerde ruimte voor redeneren en transparantie.

De Factcheck die zowel in het papieren magazine als online verschijnt, is daarentegen op een exact bepaalde en beperkte lengte bemeten, zodat de tekst met illustratie op één papieren pagina past.

Beide varianten, zowel de Factcheck die op papier én online verschijnt als de Factcheck die uitsluitend online verschijnt, zijn geen exhaustief en volledig overzicht van wat het journalistieke onderzoek heeft opgeleverd, maar behapbare stukken die de redenering en de belangrijkste bronnen weergeven die tot de conclusie leiden.

De experten die als gezaghebbende bron worden aangehaald, hebben de wijze waarop zij worden geciteerd in de regel nagelezen en goedgekeurd.

Hoe zetten we eventuele fouten recht?

Ook factcheckers maken fouten. Knack hanteert de stelregel dat voorkomende fouten ruiterlijk worden erkend en zo snel mogelijk gecorrigeerd worden met gepaste transparantie.

Met klachten, complimenten, commentaar en vragen kunt u per e-mail bij de redactie terecht via factcheck@knack.be.

Uw bericht wordt altijd gelezen en door de auteur van de Factcheck in overleg met de hoofdredactie behandeld. Indien nodig nemen wij contact met u op.

Als het aangeleverde argument en/of de bijkomende informatie zo cruciaal is dat de Factcheck zoals die eerder is verschenen moet worden bijgesteld, dan passen we online de tekst aan. Bij grote fouten gebeurt dat op een zichtbare manier en met tekst en uitleg, met toelichting bij de update onderaan het stuk, zodat voor lezers duidelijk is wat er verkeerd is gegaan. Is de Factcheck ook in ons papieren magazine verschenen, dan publiceren we in het eerstvolgende nummer van het papieren magazine desgevallend een rechtzetting in de daartoe voorziene rubriek.

Is het aangeleverde argument en/of de bijkomende informatie minder cruciaal maar toch nuttig en/of nodig om naderhand te vermelden, dan geven we die info onderaan het stuk mee als update.

In beide gevallen - zowel bij de cruciale als bij de minder cruciale correcties en aanpassingen - verschijnt de melding 'bijgewerkt op' met het uur en de datum waarop de update is gebeurd boven het artikel.

Wat de update inhoudt en waarom hij is uitgevoerd, vermelden we onderaan de factcheck. Kleine wijzigingen, zoals correcties van tikfouten, zijn een uitzondering op deze regel. De site van Knack vermeldt dan bovenaan het stuk ook automatisch de melding 'bijgewerkt op' met het uur en de datum waarop die is gebeurd. Wat er is veranderd en waarom beschrijven we dan evenwel niet expliciet, omdat het om mineure wijzigingen zonder inhoudelijke weerslag gaat.

Suggesties

U kunt als lezer ook een suggestie doen. Heeft u een krasse uitspraak, straf cijfer of dito feit in de actualiteit gezien? Stuur uw vraag met exacte bronvermelding van het citaat naar factcheck@knack.be.

Steve
© Steve

De mensen achter Factcheck

Bert Bultinck

Bert Bultinck (°1974) is doctor in de taal- en letterkunde. Hij werkte achtereenvolgens voor de kranten De Morgen en De Standaard. Sinds 2016 is hij hoofdredacteur van Knack.

Jan Jagers

Jan Jagers (°1979) is doctor in de politieke en sociale wetenschappen en zelfstandig journalist. Hij werkt voor Knack sinds 2007, is onze vaste Factchecker sinds het begin van de rubriek in oktober 2012 en werkt sinds januari 2020 in een vrije rol mee aan het kwaliteitsvol uitbreiden van de rubriek.

Met steun van het Vlaams Journalistiek Fonds leidde hij in 2019 het Vlaams-Nederlands team dat in 2019 FactRank uitbouwde. Dat is een gratis online tool die uit Nederlandstalige teksten met AI automatisch beweringen filtert die een factcheck waard zijn.

In 2006 promoveerde hij aan de Universiteit Antwerpen met een doctoraat over populisme bij Vlaamse politieke partijen (De Stem van het Volk!, 2006). Van 2001 tot 2006 werkte hij aan de Universiteit Antwerpen als aspirant van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek - Vlaanderen. Hij maakte er deel uit van de onderzoeksgroep Media, Middenveld en Politiek.

Naast freelancejournalist is hij ook docent journalistiek aan de Vrije Universiteit Brussel. Daar begeleidt hij onder meer studenten bij hun masterproef onderzoeksjournalistiek.

Stefanie Van den Broeck

Stefanie Van den Broeck (°1984) is zelfstandig journalist. Ze werkt voor Knack sinds 2011 en vervangt sinds 2020 in de regel Jan Jagers als factchecker voor de publicatie die zowel online als op papier verschijnt. Ze studeerde Germaanse Talen (UGent) en volgde een voortgezette opleiding Journalistiek (Erasmushogeschool Brussel).

Brecht Castel

Brecht Castel (°1990) is zelfstandig journalist. Hij werkt voor Knack sinds 2017, en sinds 2020 ook als vaste factchecker in het kader van onze samenwerking met Facebook. In 2016 fietste hij van België naar de Balkan om een reportagereeks over vluchtelingen te maken voor studentenblad Veto. Hij trok ook naar Tadzjikistan voor onderzoek en is lid van het journalistieke collectief Sonderland.

Hij heeft een bachelor politieke wetenschappen en is historicus (beide KU Leuven). In 2018 behaalde hij het postgraduaat Internationale Researchjournalistiek (Journalismfund.eu/Thomas More) en hij studeert Russisch in avondschool (CLT).

Karin Eeckhout

Karin Eeckhout (°1970) schreef als freelancejournalist onder meer voor De Tijd,Trends en Vacature en werkt sinds 2020 als journalist en vaste factchecker voor Knack, in het kader van onze samenwerking met Facebook. Ze heeft een master in de toegepaste taalkunde en behaalde in 2019 het postgraduaat Internationale Researchjournalistiek (IRJ).

Jos De Vuyst

Jos De Vuyst (°1959) is de redactiesecretaris van Knack, Hij verzamelt de lezersbrieven, klachten, complimenten en andere reacties op de factcheck.

Aan het Sint-Pauluscollege in Herzele studeerde hij economie-moderne talen. Van 1979 tot 2002 werkte hij als documentalist bij Knack, waarna hij er redactie-assistent werd. Dat is hij vandaag nog steeds. Jos De Vuyst stelt de lezersrubriek 'Het Laatste Woord' samen.

Gerry Meeuwssen

Gerry Meeuwssen (°1977) coördineert op dagelijkse basis de productie van factchecks en is eerste aanspreekpunt voor de factcheckers bij klachten en correcties. Hij studeerde communicatiewetenschappen aan de VUB en werkt sinds 2001 voor Knack: als journalist, als eindredacteur en sinds 2006 als redactiecoördinator.

Onze andere - eerder occasionele - factcheckers zijn:

Ferre Wouters

Ferre Wouters (°1993) werkt bij onderzoeksbureau Ipsos en is zelfstandig journalist in bijberoep. Hij studeerde Moraalwetenschappen en Conflict- en ontwikkelingsstudies aan de UGent.

In 2018 deed hij in Belfast zijn eerste ervaring op als Factcheck via een stage bij het Noord-Ierse FactCheckNI. Daarna bleef hij als Factcheck actief bij het onafhankelijke factcheck-platform factcheck.vlaanderen en ook voor Knack valt hij af en toe in voor de rubriek Factcheck.

Jan Lippens

Jan Lippens (°1955) is jurist (UGent) en zelfstandig journalist. Hij werkt voor Knack sinds 2014. Hij is beroepsjournalist sinds 1985 en werkte achtereenvolgens voor De Morgen, De Standaard, VTM en Humo. Naast zijn werk als freelancejournalist, doceerde hij tien jaar (tot 2016) over 'Journalistieke deontologie' aan de UGent en is hij sinds 2005 nog steeds docent Journalistiek aan de Arteveldehogeschool.

Jef Van Baelen

Jef Van Baelen (°1981) is licentiaat Germaanse Talen en zelfstandig journalist. Hij werkt voor Knack sinds 2004 als algemeen journalist en sportjournalist. Af en toe valt hij in voor de rubriek Factcheck.

Voor zijn licentiaatsverhandeling ontwierp hij een model om de deugdelijkheid van argumentatie in politieke debatten in kaart te brengen (Universiteit Gent, 2003). In 2010 maakte hij voor De Journalist, het vakblad van de Vlaamse pers, de artikelenreeks Voorbij Het Cliché, over beeldvorming van kansengroepen in de Vlaamse media.

Kristof Clerix

Kristof Clerix (°1978) werkt sinds 2016 als onderzoeksjournalist voor Knack. Hij studeerde Germaanse Talen (KU Leuven) en de aanvullende opleiding Ontwikkelingssamenwerking (UGent) voor hij in 2002 als journalist aan de slag ging -eerst voor De Morgen, daarna voor MO*.

Clerix is onder meer gespecialiseerd in veiligheid, en schreef twee boeken over de activiteiten van buitenlandse geheime diensten in België.

In 2014 trad Clerix toe tot het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten (ICIJ). Sindsdien werkte hij mee aan LuxLeaks, SwissLeaks, Evicted & Abandoned, de Panama Papers, Bahamas Leaks, de Paradise Papers, de Implant Files en de FinCEN Files.

Daarnaast bundelde hij ook de krachten met buitenlandse journalisten in andere grote onderzoeksprojecten zoals de Troika Laundromat (ism OCCRP), Security For Sale, The MEPs Project, het isopropanol-schandaal, Lost in Europe, en een onderzoek naar het pesticide chloorpyrifos.

Clerix is gastdocent onderzoeksjournalistiek aan verschillende journalistenopleidingen (IRJ Mechelen, PXL Hasselt, IHECS Brussel). Zijn publicaties werden herhaaldelijk bekroond met onder meer De Loep en de Belfius Persprijs.

Onze ambitie is om waarheidsgetrouwe feiten te presenteren, zonder invloed van een ideologische agenda of vooringenomenheid.

Onafhankelijkheid

Knack Factcheck oordeelt onafhankelijk. Onze ambitie is om waarheidsgetrouwe feiten te presenteren, zonder invloed van een ideologische agenda of vooringenomenheid. Om onpartijdige behandeling van beweringen te waarborgen, zijn de journalisten achter de Factcheck niet politiek actief. Ze nemen deel aan het politieke proces als kiezers omdat ze die verantwoordelijkheid hebben als burger, maar vermijden publieke expressie van een politieke opinie en proberen elke schijn van partijdigheid te vermijden.

Steve
© Steve

We verhinderen alles wat de Factcheck en de mogelijkheid om ons werk onafhankelijk en eerlijkheid te doen, kan compromitteren.

Financiering

De Factcheck wordt per stuk en per onderzoek op freelancebasis vergoed. De financiering komt uit het algemene redactiebudget van Knack en een deel ervan gebeurt door Facebook. Als erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) werkt Knack met Facebook samen om mis/desinformatie op dat platform te bestrijden. Die samenwerking gebeurt tegen betaling maar in volledige redactionele onafhankelijkheid, wat betekent dat Knack de eenzijdige controle heeft over selectie van claims zowel als over de uitwerking en conclusie van het onderzoek.

Knack maakt onderdeel uit van Roularta Media Group.

RMG
© RMG
Factcheck van Knack is een wekelijkse rubriek die al meer dan zeven jaar in ons magazine en sinds 28 juni 2017 ook online verschijnt. Met Factcheck wil Knack in onzekere tijden een dam bieden tegen mis- en desinformatie. Hier leggen we u uit hoe we te werk gaan.Factchecking is een apart journalistiek genre en een vorm van bronkritiek. Het is een specifiek type onderzoeksjournalistiek waarbij journalisten proberen na te gaan of een claim die in de publieke ruimte is verschenen feitelijk klopt of niet, en duiden waarom dat zo is. Typisch aan factchecking is dat het journalistieke onderzoek resulteert in een beargumenteerde conclusie over hoe accuraat de claim is. Factcheck overstijgt 'enerzijds-anderzijds-berichtgeving' en neemt voor het eindoordeel als enige leidraad de feiten zoals die op het moment van onderzoek en publicatie gekend (kunnen) zijn.Of de claim klopt, op grond van welk onderzoek en waarom, beantwoordt Factcheck onafhankelijk en transparant. Die openheid of transparantie typeert het genre. De belangrijkste bronnen in onze argumentatie - wetenschappelijke studies, expertinterviews, onderzoeksrapporten, statistieken, online artikelen... - noemen we met naam en toenaam en stellen we zo veel mogelijk rechtstreeks ter beschikking van onze lezers. De bedoeling is dat zij het journalistieke onderzoek kunnen volgen en indien gewenst zelf overdoen, om te zien of de conclusie de juiste is. Factcheck is ambitieus, want we proberen niet minder dan de waarheid te achterhalen. Tegelijk en vooral is het een les in bescheidenheid. De waarheid laat zich niet makkelijk vangen. Ze is niet absoluut, maar een kwestie van perspectief, context en voortschrijdend inzicht. Factcheck werkt in overeenstemming met de Code of Principles van het International Fact-Checking Network (IFCN).Dat internationale netwerk van media die gespecialiseerd zijn in factchecking kent een kwaliteitskeurmerk toe aan factcheckers die de internationale normen halen die het IFCN vooropstelt. Knack is erkend lid ("signatory") van IFCN sinds 2019. Als u vindt dat we tekortschieten in ons engagement om de code na te leven, kunt u hier contact opnemen met het IFCN.We vertalen de principes van de code hieronder:1. We zijn niet partijdigWe gebruiken voor elke claim dezelfde standaard. We volgen voor elke factcheck dezelfde procedure en laten het gevonden bewijs de uitkomst van de check bepalen. We bestuderen de feiten ideologisch onafhankelijk vanuit alle relevante invalshoeken. 2. We zijn transparant over onze bronnenWe willen dat onze lezers onze bevindingen zelf kunnen verifiëren. We vermelden bronnen zodat lezers ons werk kunnen repliceren, behalve als de privacy van de bron in het geding komt. Als dat het geval is, zullen we zo veel mogelijk details over de bron geven.3. We zijn transparant over onze organisatie en (eventuele) donorenAls we geld van derden accepteren, zorgen wij ervoor dat de donoren geen invloed hebben op de uitkomsten van onze factchecks. We geven gedetailleerde informatie over de structuur, wettelijke statuut en professionele achtergrond van onze organisatie. We zorgen ervoor dat lezers weten hoe ze ons kunnen bereiken.4. We zijn transparant over onze werkwijzeWe leggen uit hoe we onze factchecks selecteren, onderzoeken, opschrijven, redigeren, publiceren en corrigeren. We moedigen lezers aan claims in te sturen die wij kunnen factchecken en zijn open over waarom we factchecken.5. We zijn open en eerlijk over aanpassingenWe zijn transparant over eventuele correcties op onze eigen factchecks. We corrigeren factchecks en zorgen ervoor dat onze lezers de gecorrigeerde versie zien.De redacteur van Factcheck kiest in samenspraak met de hoofdredactie de claim die wordt gecontroleerd.Bij de claimselectie volgen we klassieke nieuwsselectiecriteria zoals actualiteit, nabijheid, maatschappelijke relevantie, belang voor en interesse van de lezer, en variëteit aan onderwerpen. Verder gelden ook nog volgende voorwaarden: Bij onze claimselectie nemen we ook het bereik ervan mee in rekening. Komt de claim uit gevestigde nationale nieuwsmedia - van radio, tv, papieren kranten of online, dan hebben sowieso duizenden Vlamingen hem gehoord, gelezen of gezien. Gaat het om een uitspraak die in het parlement is gedaan, dan is de claim politiek en dus maatschappelijk van tel. Gaat het om iets wat op sociale media circuleert, dan is het aantal views een parameter waarbij geldt dat hoe vaker de claim gedeeld en bekeken is, hoe groter de kans op selectie. We geven dat aantal views standaard mee. Een harde grens hanteren we evenwel niet. Want bij sommige mis/desinformatie kunnen andere redenen ondanks een relatief kleiner bereik ervan toch nopen tot selectie ervan. Dat kan het geval zijn bij levensbedreigend 'gezondheidsadvies' bijvoorbeeld. Balans houden - zowel thematisch als ideologisch - is een overweging in het beslissingsproces om een claim wel of niet te selecteren. Die balans evalueren we regelmatig, is deels te kwantificeren, maar ook een kwestie van journalistieke ervaring en intuïtie.Elke Factcheck is anders en elke claim vergt een specifiek onderzoek. Toch hebben en volgen we een standaardprocedure. Als eerste stap in het onderzoek contacteren we in regel de afzender van de claim met de vraag op welke bron(nen) de claim steunt en wat er precies mee wordt bedoeld. We vragen naar de feitelijke basis en documenten of onderzoek waarop de stelling steunt, met het verzoek om die zelf te mogen bekijken. Factcheck onderzoekt een claim op zijn waarachtigheid. Op welke bron steunt de claim en wordt die bron correct geciteerd? Volgt de claim naar de letter en de geest uit het aangedragen bewijs? Dat is de eerste vraag.Vervolgens gebruiken we uiteenlopende, zo transparant mogelijke journalistieke methoden om de feitelijke basis van de claim te onderzoeken. We zoeken (officiële) cijfers, onderzoek, rapporten... en gebruiken onder meer expertinterviews - bijvoorbeeld met academici uit het vakdomein ter zake - om de ware toedracht te achterhalen. Ook digitale online tools, bijvoorbeeld om de echtheid van beelden te controleren, helpen ons daarbij. Volgt de claim niet uit het aangedragen bewijs, rekening houdend met de context waaruit hij komt, waarom is dat dan zo? En of hij er nu wel of niet uit volgt, wat zeggen ander onderzoek en domeinexperten over hetzelfde onderwerp? Die vragen blijven we stellen tot het saturatiepunt bereikt wordt waarbij de puzzel spreekwoordelijk in elkaar valt en een conclusie bovendrijft die naar onze normen met feiten en inzichten kan worden beargumenteerd. De manier waarop het onderzoek is gevoerd, wordt weerspiegeld in de Factcheck zodat lezers het proces kunnen volgen, en zien hoe en waarom we tot onze conclusie zijn gekomen.In onze beoordeling onderscheiden we vier categorieën: waar, eerder waar, eerder onwaar, en onwaar: Waar: De claim volgt naar letter en geest uit het aangedragen bewijs en/of spoort in zijn context met de andere feitenkennis en inzichten die tijdens het onderzoek werden verzameld. Geen overdrijvingen. Geen onjuistheden. Geen misleiding. Geen weglating van significante feiten die nodig zijn om de bewering juist te begrijpen. Eerder waar: De claim volgt voldoende uit het aangedragen bewijs en/of spoort in zijn context voldoende met de andere feitenkennis en inzichten die tijdens het onderzoek werden verzameld. Maar significante feiten of context om de bewering juist te begrijpen, ontbreken. Mogelijk is er sprake van overdrijving.Eerder onwaar: De claim volgt onvoldoende uit het aangedragen bewijs en/of spoort in zijn context onvoldoende met de andere feitenkennis en inzichten die tijdens het onderzoek werden verzameld. Feiten en/of context spreken de bewering tegen, worden onjuist gebruikt en/of geven een duidelijk misleidend beeld. Toch is de claim is niet boudweg aantoonbaar fout.Onwaar: De claim is aantoonbaar fout. Hij volgt onvoldoende of niet uit het aangedragen bewijs en/of spoort in zijn context niet met de andere feitenkennis en inzichten die tijdens het onderzoek werden verzameld. Feiten en/of context geven een heel ander beeld dan dat wat de bewering voorspiegelt.We hanteren 'redelijkheid' als standaard bij onze conclusies. Details zijn belangrijk, maar ook een bewering die niet honderd procent is bewezen, kan 'waar' worden genoemd als de verzamelde argumenten daartoe leiden. De bewijslast van de accuratesse van de claim ligt evenwel bij de afzender ervan.Factcheck steunt op informatie en feiten zoals ze beschikbaar zijn op het moment van het verificatieproces. Factcheck is dus steeds tijdsgebonden. Wat gisteren waar was, is dat mogelijk vandaag niet meer. Net zoals we de toekomst niet kunnen controleren, moeten we er rekening mee houden dat de toekomst andere antwoorden biedt dan die we vandaag hebben.Sinds mei 2020 werkt Knack samen met Facebook in het kader van hun Third-Party Fact-Checking Program om mis- en desinformatie op dat platform te helpen bestrijden. Als gevolg van die samenwerking publiceren we sindsdien - naast de vertrouwde Factcheck die wekelijks zowel op papier als online verschijnt - meer factchecks, uitsluitend online. Die verhalen hebben het voordeel van ongelimiteerde ruimte voor redeneren en transparantie.De Factcheck die zowel in het papieren magazine als online verschijnt, is daarentegen op een exact bepaalde en beperkte lengte bemeten, zodat de tekst met illustratie op één papieren pagina past. Beide varianten, zowel de Factcheck die op papier én online verschijnt als de Factcheck die uitsluitend online verschijnt, zijn geen exhaustief en volledig overzicht van wat het journalistieke onderzoek heeft opgeleverd, maar behapbare stukken die de redenering en de belangrijkste bronnen weergeven die tot de conclusie leiden. De experten die als gezaghebbende bron worden aangehaald, hebben de wijze waarop zij worden geciteerd in de regel nagelezen en goedgekeurd.Ook factcheckers maken fouten. Knack hanteert de stelregel dat voorkomende fouten ruiterlijk worden erkend en zo snel mogelijk gecorrigeerd worden met gepaste transparantie. Met klachten, complimenten, commentaar en vragen kunt u per e-mail bij de redactie terecht via factcheck@knack.be.Uw bericht wordt altijd gelezen en door de auteur van de Factcheck in overleg met de hoofdredactie behandeld. Indien nodig nemen wij contact met u op.Als het aangeleverde argument en/of de bijkomende informatie zo cruciaal is dat de Factcheck zoals die eerder is verschenen moet worden bijgesteld, dan passen we online de tekst aan. Bij grote fouten gebeurt dat op een zichtbare manier en met tekst en uitleg, met toelichting bij de update onderaan het stuk, zodat voor lezers duidelijk is wat er verkeerd is gegaan. Is de Factcheck ook in ons papieren magazine verschenen, dan publiceren we in het eerstvolgende nummer van het papieren magazine desgevallend een rechtzetting in de daartoe voorziene rubriek.Is het aangeleverde argument en/of de bijkomende informatie minder cruciaal maar toch nuttig en/of nodig om naderhand te vermelden, dan geven we die info onderaan het stuk mee als update. In beide gevallen - zowel bij de cruciale als bij de minder cruciale correcties en aanpassingen - verschijnt de melding 'bijgewerkt op' met het uur en de datum waarop de update is gebeurd boven het artikel.Wat de update inhoudt en waarom hij is uitgevoerd, vermelden we onderaan de factcheck. Kleine wijzigingen, zoals correcties van tikfouten, zijn een uitzondering op deze regel. De site van Knack vermeldt dan bovenaan het stuk ook automatisch de melding 'bijgewerkt op' met het uur en de datum waarop die is gebeurd. Wat er is veranderd en waarom beschrijven we dan evenwel niet expliciet, omdat het om mineure wijzigingen zonder inhoudelijke weerslag gaat. SuggestiesU kunt als lezer ook een suggestie doen. Heeft u een krasse uitspraak, straf cijfer of dito feit in de actualiteit gezien? Stuur uw vraag met exacte bronvermelding van het citaat naar factcheck@knack.be.Bert BultinckBert Bultinck (°1974) is doctor in de taal- en letterkunde. Hij werkte achtereenvolgens voor de kranten De Morgen en De Standaard. Sinds 2016 is hij hoofdredacteur van Knack.Jan JagersJan Jagers (°1979) is doctor in de politieke en sociale wetenschappen en zelfstandig journalist. Hij werkt voor Knack sinds 2007, is onze vaste Factchecker sinds het begin van de rubriek in oktober 2012 en werkt sinds januari 2020 in een vrije rol mee aan het kwaliteitsvol uitbreiden van de rubriek.Met steun van het Vlaams Journalistiek Fonds leidde hij in 2019 het Vlaams-Nederlands team dat in 2019 FactRank uitbouwde. Dat is een gratis online tool die uit Nederlandstalige teksten met AI automatisch beweringen filtert die een factcheck waard zijn.In 2006 promoveerde hij aan de Universiteit Antwerpen met een doctoraat over populisme bij Vlaamse politieke partijen (De Stem van het Volk!, 2006). Van 2001 tot 2006 werkte hij aan de Universiteit Antwerpen als aspirant van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek - Vlaanderen. Hij maakte er deel uit van de onderzoeksgroep Media, Middenveld en Politiek. Naast freelancejournalist is hij ook docent journalistiek aan de Vrije Universiteit Brussel. Daar begeleidt hij onder meer studenten bij hun masterproef onderzoeksjournalistiek.Stefanie Van den BroeckStefanie Van den Broeck (°1984) is zelfstandig journalist. Ze werkt voor Knack sinds 2011 en vervangt sinds 2020 in de regel Jan Jagers als factchecker voor de publicatie die zowel online als op papier verschijnt. Ze studeerde Germaanse Talen (UGent) en volgde een voortgezette opleiding Journalistiek (Erasmushogeschool Brussel).Brecht CastelBrecht Castel (°1990) is zelfstandig journalist. Hij werkt voor Knack sinds 2017, en sinds 2020 ook als vaste factchecker in het kader van onze samenwerking met Facebook. In 2016 fietste hij van België naar de Balkan om een reportagereeks over vluchtelingen te maken voor studentenblad Veto. Hij trok ook naar Tadzjikistan voor onderzoek en is lid van het journalistieke collectief Sonderland.Hij heeft een bachelor politieke wetenschappen en is historicus (beide KU Leuven). In 2018 behaalde hij het postgraduaat Internationale Researchjournalistiek (Journalismfund.eu/Thomas More) en hij studeert Russisch in avondschool (CLT).Karin EeckhoutKarin Eeckhout (°1970) schreef als freelancejournalist onder meer voor De Tijd,Trends en Vacature en werkt sinds 2020 als journalist en vaste factchecker voor Knack, in het kader van onze samenwerking met Facebook. Ze heeft een master in de toegepaste taalkunde en behaalde in 2019 het postgraduaat Internationale Researchjournalistiek (IRJ).Jos De Vuyst Jos De Vuyst (°1959) is de redactiesecretaris van Knack, Hij verzamelt de lezersbrieven, klachten, complimenten en andere reacties op de factcheck.Aan het Sint-Pauluscollege in Herzele studeerde hij economie-moderne talen. Van 1979 tot 2002 werkte hij als documentalist bij Knack, waarna hij er redactie-assistent werd. Dat is hij vandaag nog steeds. Jos De Vuyst stelt de lezersrubriek 'Het Laatste Woord' samen. Gerry MeeuwssenGerry Meeuwssen (°1977) coördineert op dagelijkse basis de productie van factchecks en is eerste aanspreekpunt voor de factcheckers bij klachten en correcties. Hij studeerde communicatiewetenschappen aan de VUB en werkt sinds 2001 voor Knack: als journalist, als eindredacteur en sinds 2006 als redactiecoördinator.Ferre WoutersFerre Wouters (°1993) werkt bij onderzoeksbureau Ipsos en is zelfstandig journalist in bijberoep. Hij studeerde Moraalwetenschappen en Conflict- en ontwikkelingsstudies aan de UGent.In 2018 deed hij in Belfast zijn eerste ervaring op als Factcheck via een stage bij het Noord-Ierse FactCheckNI. Daarna bleef hij als Factcheck actief bij het onafhankelijke factcheck-platform factcheck.vlaanderen en ook voor Knack valt hij af en toe in voor de rubriek Factcheck.Jan LippensJan Lippens (°1955) is jurist (UGent) en zelfstandig journalist. Hij werkt voor Knack sinds 2014. Hij is beroepsjournalist sinds 1985 en werkte achtereenvolgens voor De Morgen, De Standaard, VTM en Humo. Naast zijn werk als freelancejournalist, doceerde hij tien jaar (tot 2016) over 'Journalistieke deontologie' aan de UGent en is hij sinds 2005 nog steeds docent Journalistiek aan de Arteveldehogeschool.Jef Van Baelen Jef Van Baelen (°1981) is licentiaat Germaanse Talen en zelfstandig journalist. Hij werkt voor Knack sinds 2004 als algemeen journalist en sportjournalist. Af en toe valt hij in voor de rubriek Factcheck.Voor zijn licentiaatsverhandeling ontwierp hij een model om de deugdelijkheid van argumentatie in politieke debatten in kaart te brengen (Universiteit Gent, 2003). In 2010 maakte hij voor De Journalist, het vakblad van de Vlaamse pers, de artikelenreeks Voorbij Het Cliché, over beeldvorming van kansengroepen in de Vlaamse media.Kristof ClerixKristof Clerix (°1978) werkt sinds 2016 als onderzoeksjournalist voor Knack. Hij studeerde Germaanse Talen (KU Leuven) en de aanvullende opleiding Ontwikkelingssamenwerking (UGent) voor hij in 2002 als journalist aan de slag ging -eerst voor De Morgen, daarna voor MO*. Clerix is onder meer gespecialiseerd in veiligheid, en schreef twee boeken over de activiteiten van buitenlandse geheime diensten in België. In 2014 trad Clerix toe tot het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten (ICIJ). Sindsdien werkte hij mee aan LuxLeaks, SwissLeaks, Evicted & Abandoned, de Panama Papers, Bahamas Leaks, de Paradise Papers, de Implant Files en de FinCEN Files.Daarnaast bundelde hij ook de krachten met buitenlandse journalisten in andere grote onderzoeksprojecten zoals de Troika Laundromat (ism OCCRP), Security For Sale, The MEPs Project, het isopropanol-schandaal, Lost in Europe, en een onderzoek naar het pesticide chloorpyrifos.Clerix is gastdocent onderzoeksjournalistiek aan verschillende journalistenopleidingen (IRJ Mechelen, PXL Hasselt, IHECS Brussel). Zijn publicaties werden herhaaldelijk bekroond met onder meer De Loep en de Belfius Persprijs. Knack Factcheck oordeelt onafhankelijk. Onze ambitie is om waarheidsgetrouwe feiten te presenteren, zonder invloed van een ideologische agenda of vooringenomenheid. Om onpartijdige behandeling van beweringen te waarborgen, zijn de journalisten achter de Factcheck niet politiek actief. Ze nemen deel aan het politieke proces als kiezers omdat ze die verantwoordelijkheid hebben als burger, maar vermijden publieke expressie van een politieke opinie en proberen elke schijn van partijdigheid te vermijden. We verhinderen alles wat de Factcheck en de mogelijkheid om ons werk onafhankelijk en eerlijkheid te doen, kan compromitteren.De Factcheck wordt per stuk en per onderzoek op freelancebasis vergoed. De financiering komt uit het algemene redactiebudget van Knack en een deel ervan gebeurt door Facebook. Als erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) werkt Knack met Facebook samen om mis/desinformatie op dat platform te bestrijden. Die samenwerking gebeurt tegen betaling maar in volledige redactionele onafhankelijkheid, wat betekent dat Knack de eenzijdige controle heeft over selectie van claims zowel als over de uitwerking en conclusie van het onderzoek.Knack maakt onderdeel uit van Roularta Media Group.