Factcheck: nee, 70 kilometer per uur is niet beter voor het milieu dan 30 kilometer per uur

Karin Eeckhout
Karin Eeckhout Journalist en factchecker bij Knack

Deze factcheck is uitgevoerd op basis van de beschikbare informatie op de datum van publicatie. Lees hier meer over hoe we werken.

Volgens een online artikel zou een recente Franse studie hebben uitgewezen dat 70 kilometer per uur rijden beter is voor het milieu dan 30 kilometer per uur. Dat klopt niet, zeggen specialisten. ‘Hoe trager je rijdt, hoe beter voor de luchtkwaliteit, zo eenvoudig is het.’

In een mail aan de factcheckredactie verzoekt een Knack-lezer ons een ‘interessante claim te onderzoeken’. Op de website msn.com is een artikel verschenen met als titel ’30km/u beter voor het milieu? Dit onderzoek bewijst het tegendeel’. Het bewuste artikel werd door 28.400 mensen gezien. Het werd ook gedeeld op de Facebookpagina van Auto55, waar nog eens 23.500 mensen het zagen passeren.

‘Hoe lager de snelheid, hoe beter voor het milieu, hoor je weleens’, begint de auteur van het artikel. Maar ‘een Franse studie verwijst deze stelling naar de prullenmand en toont aan dat je met een personenwagen beter 70 km/u dan 30 km/u rijdt’, lezen we. Is dat zo?

Voor het milieu brengen verkeersremmende maatregelen weinig zoden aan de dijk, zo valt volgens het artikel op te maken uit een studie die de Franse onderzoeksinstelling Cerema (Centre d’études et d’expertise sur les risques, l’environnement, la mobilité et l’aménagement) uitvoerde in opdracht van de Franse overheid.

Uitstoot

Cerema onderzocht de uitstoot van stikstofoxiden, fijnstof en de broeikasgassen koolstofdioxide, methaan en distikstofoxide, en vergeleek daarbij drie soorten voertuigen: personenwagens, lichte bedrijfsvoertuigen en zware bedrijfsvoertuigen. Telkens werd gekeken naar de uitstoot op een parcours van één kilometer. De onderzoekers concentreerden zich op het verband tussen snelheid en uitstoot.

Uit de gemeten uitstoot van stikstofoxiden blijkt dat ’trager’ niet per se ‘milieuvriendelijker’ betekent. Een gemiddelde personenwagen haalt volgens dit onderzoek de laagste uitstoot bij snelheden rond 70 kilometer per uur en de hoogste bij 130 kilometer per uur. Bij 30 kilometer per uur bedraagt de stikstofoxide-uitstoot 35 procent meer dan bij 70 kilometer per uur en bij 10 per uur zelfs het dubbele van dat minimum.

Factcheck: nee, 70 kilometer per uur is niet beter voor het milieu dan 30 kilometer per uur
© Cerema

De curve voor fijnstof heeft dezelfde U-vorm als die van de stikstofoxiden. Een personenwagen haalt de laagste uitstoot bij een gemiddelde snelheid rond 70 kilometer per uur en de hoogste bij hoge én lage snelheden.

Factcheck: nee, 70 kilometer per uur is niet beter voor het milieu dan 30 kilometer per uur
© Cerema

De grafieken voor het verbruik en de broeikasgassen vertonen eenzelfde trend. Een personenwagen haalt zijn minimum rond 70 kilometer per uur.

De onderzoekers concluderen dat 70 kilometer per uur de optimale gemiddelde snelheid is voor personenwagens en 60 kilometer per uur voor bedrijfsvoertuigen. Traag rijden (10 à 20 km/u) is volgens deze studie even vervuilend als rijden aan hoge snelheden (100 à 110 km/u).

Veilig en leefbaar

Is 70 kilometer per uur dan beter voor het milieu dan 30 kilometer per uur, zoals de claim die hier voorligt luidt?

Nee, zegt Frans Fierens, specialist luchtkwaliteit bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). ‘Als men een zone 30 invoert, dan doet men dat in de eerste plaats voor de verkeersveiligheid en de leefbaarheid, en slechts in de tweede plaats voor het verminderen van de luchtvervuiling’, schrijft hij in een e-mail.

‘De grafieken die in de geciteerde Franse studie getoond worden, zijn de klassieke, gekende curves die de uitstoot uitzetten in functie van de snelheid. Die curves tonen de laagste emissies inderdaad bij zowat 70 kilometer per uur’, gaat Fierens verder, ‘en tonen hogere emissies bij lagere en hogere snelheden. Je krijgt dan die typische U-curve.’

‘Maar die curves gaan uit van de gemiddelde uitstoot over de hele rit. Dat geeft een vertekend beeld, want de snelheid varieert tijdens de rit: je stopt bij verkeerslichten, je vertrekt opnieuw, je moet vertragen en weer optrekken bij druk verkeer of file.., wat leidt tot een hoger verbruik en een hogere uitstoot,’ aldus Fierens. ‘Die curves zijn het resultaat van een “macroscopische” benadering, terwijl de werkelijke uitstoot heel sterk afhangt van de lokale situatie op een bepaald moment,’ beklemtoont Fierens.

‘Een microscopische, meer gedetailleerde oefening leert dat trager rijden (30 à 50 km per uur) een eerder positief effect heeft op de emissies. Dat blijkt ondermeer uit een studie uit 2010 en een studie uit 2011 van professor verkeerskunde Luc Int Panis (UHasselt en VITO). Met deze Franse studie of met deze curves willen bewijzen dat 30 kilometer per uur rijden voor meer luchtvervuiling zorgt, is te kort door de bocht.’

Weerlegd

Ook professor Int Panis beklemtoont dat: ‘Die modellen, die de gemiddelde snelheid hanteren en die de typische U-curves geven, zijn publiek beschikbaar in verschillende Europese landen, en makkelijk in gebruik. Maar ze zijn niet geschikt om uitspraken te doen over de impact van een snelheidsverlaging op de uitstoot en de luchtvervuiling. Het is vreemd dat mensen dat blijven doen, terwijl het al is weerlegd door iedereen die iets van de materie kent.’

In zijn eigen onderzoek gebruikte Int Panis meer gedetailleerde modellen, zo legt hij uit aan de telefoon: ‘Wij keken niet naar de rit als geheel, maar we bestudeerden hoeveel vermogen de motor moest leveren op elk moment van de rit, en dat deden we voor verschillende types motor. Daaruit is duidelijk gebleken dat 30 kilometer per uur wél beter is voor de luchtkwaliteit, onder meer omdat het vertragen, versnellen en weer optrekken, wat erg vervuilend is, eruit wordt gehaald – ervan uitgaand dat enkel een paar gekken tussen twee verkeersdrempels hard optrekken. Hoe trager je rijdt, hoe beter voor de luchtkwaliteit, zo eenvoudig is het.’

Bovendien, zo benadrukt Int Panis, is er nog een tweede direct milieu-effect: ‘Al het voorgaande gaat enkel over wat er uit de uitlaat komt, maar er is ook een gunstig effect op het fijnstof dat van banden en remmen komt. Lagere snelheid geeft minder wrijving en daarmee minder fijnstof van banden en remmen. Dat is niet onbelangrijk. Nu we steeds betere, minder vervuilende motoren hebben, komt immers meer dan de helft van het fijnstof in de lucht door auto’s van banden en remmen.’

Fierens wijst nog op een indirect effect, dat in het online artikel niet aan bod komt. ‘Wanneer de verkeersveiligheid en de leefbaarheid toenemen door de maximumsnelheid terug te brengen naar 30 kilometer per uur, dan is de kans groot dat het autogebruik afneemt ten voordele van minder vervuilende vervoersmiddelen. Mensen gaan bijvoorbeeld meer met de fiets, wat de luchtvervuiling dan verder terugdringt.’

Conclusie

Volgens een online artikel zou een recente Franse studie hebben uitgewezen dat 70 kilometer per uur rijden beter is voor het milieu dan 30 kilometer per uur. Dat klopt niet. De Franse studie is niet geschikt om de impact van een snelheidsverlaging op de luchtvervuiling te onderzoeken, zeggen specialisten. Hoe trager je rijdt, hoe beter voor de luchtkwaliteit, beklemtonen zij. We beoordelen de claim daarom als eerder onwaar.

Recht van antwoord

“Hoe trager je rijdt, hoe beter voor de luchtkwaliteit, zo eenvoudig is het.” Dat besluit de factcheck van Knack. Een stelling die wel zeer kort door de bocht gaat, want zo eenvoudig is het helaas niet. Het wetenschappelijk debat over de impact van de auto op vervuiling is er één met veel verschillen in methodologie, nieuwe inzichten en permanente bijsturing. Al te simpele conclusies of politieke dogma’s helpen in dit debat niemand vooruit.

Dat Knack de keuze van Auto55.be laakt om de deskundig uitgewerkte studie van Cerema een platform te geven, is eigenaardig. Ook Gocar.be, een partner van Knack met logo’s en links op Knack.be, berichtte over die studie. Daar wordt Cerema (terecht) omschreven als een “publieke instelling die dus objectief te werk gaat” en “een zeer gereputeerde instantie”. “De methodologie is bijzonder geavanceerd”, klinkt het nog. Of deze factcheck voldoet aan dezelfde hoge eisen, valt te betwijfelen. Afgaande op de vele negatieve reacties onder deze factcheck op de Facebook-pagina van Knack.be zijn de meningen hierover verdeeld.

Auto55.be en zijn redacteur berichtten bovenal correct over de studie. Het artikel is een beknopte, maar correcte synthese van de inhoud ervan. De redacteur van Auto55.be voelde zich niet geroepen om de wetenschappers van Cerema te corrigeren. Het is dan ook laakbaar dat Knack dit nieuwsitem in het kader van haar factcheck-overeenkomst met Facebook – bedoeld om fake news te identificeren – markeerde als ‘gedeeltelijk onjuist’. Daardoor wordt de verspreiding van het bewuste item van Auto55.be geremd en krijgen gebruikers die het artikel willen openen een waarschuwing. De Facebook-community rond Auto55.be riskeert hierdoor zelfs nadelig gevolgen op lange termijn. Auto55.be is van mening dat het artikel journalistiek correct is. Het artikel met dezelfde inhoud van Gocar.be (uitgegeven door CTR Media, een joint venture tussen Knack-uitgever Roularta en Vlan/Rossel) werd door Knack niet als ‘onjuist’ gerapporteerd.

Wanneer wetenschappers over dit complexe thema met steeds nieuwe inzichten geen wetenschappelijke consensus kunnen vinden, is het bedenkelijk dat Knack niet alleen de wijsheid in pact denkt te hebben, maar meent te kunnen censureren. De beweegredenen van Knack mogen dan ook in vraag gesteld worden.

Dat verschillende wetenschappelijke invalshoeken aan elkaar getoetst worden, kan het debat alleen maar verrijken. Dat Knack de verspreiding van een artikel dat een geloofwaardig onderzoek correct samenvat, actief afremt, is bedenkelijk en vraagt niet alleen om de publicatie van dit recht van antwoord, maar ook om een correctie van Knack.

Brecht Vanhaelewyn (auto55.be)

Naschrift

Bij de uitvoering van bovenstaande factcheck gingen we vanzelfsprekend niet lichtzinnig tewerk. We hanteren voor elke factcheck de strenge deontologische regels van het internationale factcheckersnetwerk IFCN. Details daarover vindt u op Knack.be in de rubriek ‘Factcheck’. Voor de conclusie ‘eerder onwaar’ hebben we ons gebaseerd op de expertise en de argumenten van twee specialisten, zoals in de factcheck wordt uitgelegd. In de tekst verwijzen we ook uitvoerig naar de aangehaalde studies.

Auto55 is door Facebook meteen op de hoogte gebracht van de factcheck, en had/heeft vanzelfsprekend het recht om de beoordeling aan te vechten. De procedure daarvoor staat uitvoerig beschreven op de website van Facebook onder de titel ‘Een correctie doorvoeren of een beoordeling aanvechten’. Daarin staat dat een uitgever de onjuiste inhoud kan ‘corrigeren en/of duidelijk en rechtstreeks in het verhaal aangeven dat er een correctie is aangebracht’.

Om een beoordeling aan te vechten, moet de uitgever ‘duidelijk aangeven waarom de oorspronkelijke beoordeling onjuist was’. Op dat vlak blijven wij bij het lezen van uw reactie op onze honger zitten. U schrijft alleen dat Cerema een gezaghebbend instituut is, en dat u ‘correct’ over de studie hebt bericht. Een inhoudelijk element waaruit blijkt dat de inhoud van onze factcheck fout zou zijn, brengt u niet aan.

U suggereert ook dat Knack twee maten en twee gewichten zou hanteren. U refereert namelijk aan een vergelijkbaar artikel op de website Gocar.be, dat ook via Facebook werd verspreid. Dat artikel hebben wij evenwel met precies dezelfde beoordeling aan Facebook gesignaleerd als het artikel van Auto55. Dat dat niet eerder was gebeurd, heeft maar één reden: we hadden de post van Gocar nog niet gezien. We zijn zeker niet minder streng voor artikels uit de eigen mediagroep. Dat kunnen we ondersteunen met enkele recente factchecks van stellingen over Airbnb en Uber die onlangs in een interview in Knack werden geponeerd.

Tot slot: dat er op de Facebookpagina van Knack negatieve reacties kwamen op de door u geviseerde factcheck, bedoelt u wellicht ook niet als een inhoudelijk argument. Die reacties geven aan dat het thema gevoelig ligt, maar ze zeggen niets over de kwaliteit van de factcheck.

De redactie

Krasse uitspraak, straf cijfer of dito feit in de actualiteit gezien? Stuur uw vraag met exacte bronvermelding van het citaat naar factcheck@knack.be

Partner Content