Waar is de hand van de slaaf van Leopold II?

Waar is de hand van de slaaf van Leopold II?

Ann Peuteman - Vijftien jaar nadat drie mannen in Oostende de bronzen hand van een Congolese slaaf aan het standbeeld van Leopold II hebben afgezaagd, ...

De Aboriginals van Tasmanië

De Aboriginals van Tasmanië

De Aboriginals van wat later Tasmanië ging heten, zullen vreemd hebben opgekeken. Op een dag stond daar plotseling een paal met ...

Opdat wij niet vergeten

Opdat wij niet vergeten

Het boekenfonds van Uitgeverij Verbum telt ruim vijftig titels, stuk voor stuk prachtig ...

KRONIEK

KRONIEK

...50 jaar geleden, 21 december 1968 Apollo...

KARL MARX
Een kind van zijn tijd

Een kind van zijn tijd

Terwijl Europa probeert revoluties en opstanden ongedaan te maken, leeft het liberale gedachtegoed voort. Ook ten huize van de familie Marx in Trier. Een ervaring voor het leven.

Leven en werken in Parijs, Brussel, Londen en... Zaltbommel

Leven en werken in Parijs, Brussel, Londen en... Zaltbommel

Karl Marx vertoefde zowat heel zijn leven in ballingschap. Zijn politieke analyses maakten het voor hem onhoudbaar om Pruisisch staatsburger te blijven. Als zoon van een tot het lutheranisme bekeerde Joodse familie wonend in Trier diende de Pruisische wetgeving gevolgd te worden.

Een manifest voor nu

Een manifest voor nu

Het Communistisch Manifest fascineert lezers van nu veel sterker dan indertijd het geval was. Marx en Engels beschreven een wereld waarin wij ons beter dan ooit herkennen.

FRIEDRICH ENGELS

FRIEDRICH ENGELS

Zonder hem was het marxisme nooit geworden wat het nu is. Wel jammer dat hij de armlastige Marx financieel bijstond met geld dat hij over de ruggen van de arbeiders verdiende.

Vampierkind

Vampierkind

Vreemd en eng, zo omschreef de leider van een Amerikaans archeologisch team onlangs de vondst van het skelet van een tienjarig kind met een grote steen in zijn of haar mond. Het kind werd aangetroffen op een midden 5de-eeuwse begraafplaats in het dorp Lugnano in Umbrië, zo'n honderd kilometer ten noorden van Rome.

Ketters en kruistochten

Ketters en kruistochten

Niet alle wegen leiden naar Rome. Lang voor Luther op het toneel verscheen, kende de katholieke kerk tegenbewegingen, die meestal met harde hand de kop in werden gedrukt. Vaak ging het daarbij niet om religieuze kwesties, maar om macht en politieke vrijheden.

De baard van de profeet

De baard van de profeet

Het meest onderschatte aspect van Karl Marx is ongetwijfeld zijn gezichtsbeharing.

Warm nest, koude wereld

Warm nest, koude wereld

Marx was een uitgesproken familiemens. Hij speelde uitgelaten met zijn dochters en toen die volwassen waren, onderhield hij levendig contact met hen, in liefdevol onbekommerde brieven. Toch lag er een schaduw over het gezin.

Jenny Marx
Tempel van het geschreven woord

Tempel van het geschreven woord

Zocht je Marx, dan vond je hem in zijn Londense tijd geheid in de leeszaal van de nationale bibliotheek. De imposante koepelzaal was voor iedereen vrij toegankelijk - en diende menigeen als toevluchtsoord.

De oorlogsbrieven van Herman Nohl

De oorlogsbrieven van Herman Nohl

Een filosoof tot soldaat maken kan onverwachte gevolgen hebben. Het overkwam Herman Nohl (1879-1960) die tijdens de Eerste Wereldoorlog in de Etappenstad Gent werd gekazerneerd. Toen de oorlog uitbrak was de docent filosofie al 35 jaar, gehuwd en vader van vier kinderen. In het brief schrijven vond hij een uitlaatklep voor zijn ongemakkelijke situatie, elke week schreef hij er meerdere aan zijn vrouw Bertha Oser in Jena, alles bij elkaar meer dan zeshonderd.

Oranjesaga

Oranjesaga

Wat de Patriottenbeweging (1781-1787) niet voor elkaar kreeg, lukte in 1795 Franse en 'Bataafse' revolutionairen. De vermolmde Republiek der Verenigde Nederlanden stortte in en haar hoogste ambtenaar, stadhouder Willem V, koos het hazenpad. De rol van het Oranjehuis leek uitgespeeld. De daarop gevolgde lotgevallen van Oranje heeft Jeroen Koch uitgebreid onderzocht en in een Europees kader geplaatst.

Kordaat hervormer

Kordaat hervormer

Een biografie van Thorbecke? Was er dan nog geen biografie? Natuurlijk heeft de grote staatsman Johan Rudolf Thorbecke al meerdere levensbeschrijvingen gehad. Maar een biografie is meestal maar beperkt houdbaar, zeker van grote staatslieden. Nieuw bronnenmateriaal, nieuwe inzichten en vooral een nieuwe tijd zijn vaak aanleiding bijzondere mensen opnieuw te portretteren.

Hofarchitect in Polen Tilman van Gameren

Hofarchitect in Polen Tilman van Gameren

Via de open ramen van het conservatorium in Warschau is een wervelende wirwar van zangstemmen en instrumenten te horen. Aan de andere kant van het Gninski Pallast, dat tegenwoordig dienst doet als Chopinmuseum, staat een hijskraan bij oprukkende nieuwbouw. Het paleis ziet er bijna sober uit met aan voor- en achterzijde timpanen en borstbeelden in medaillonvormige nissen. Het is één van de herbouwde creaties van Tilman van Gameren.

Bezette stad door Duitse lens

Bezette stad door Duitse lens

Het Kriegsalbum von Gent is een fotoalbum dat in 1916 werd gepubliceerd door het Duitse bezettingsleger, als souvenir voor de in België gelegerde manschappen van het Vierde Leger. Nog twee soortgelijke albums werden tijdens de oorlogsjaren geproduceerd. Ruim verspreid waren ze propagandamateriaal om de perfect georganiseerde bezettingsmacht te tonen, maar ze geven ook een vertekend beeld van het stadsleven: militairen zijn alomtegenwoordig, bewoners amper te bespeuren.

Stille Nacht Voor troost en weemoed

Stille Nacht Voor troost en weemoed

Het zo vreedzame kerstlied Stille Nacht werd geboren na een donderende klap. Op 10 april 1815 explodeerde op het Indonesische eiland Soembawa de vulkaan Tambora met oorverdovend geweld. De energie die vrijkwam, was enorm en miljoenen tonnen as werden tot ver in de stratosfeer geslingerd, het klimaat wereldwijd voor langere tijd ontregelend. Het jaar daarop, 1816, werd bekend als het jaar zonder zomer. In dat jaar ontstond een lied vol hunkering.

Oorlogsgetuigen

Oorlogsgetuigen

De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. Toch was de werkelijkheid een stukje complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam is de overzichtstentoonstelling die het hele verhaal wil vertellen.

De moeder aller monumenten

De moeder aller monumenten

Over het mysterieuze Stonehenge bestaan veel theorieën. Een tentoonstelling over deze beroemde prehistorische locatie in het Gallo-Romeins Museum te Tongeren wil vooral concrete feiten presenteren.

BRUSSEL (B)
BILZEN (B)
Congokenner Peter Verlinden: 'De Congolezen zijn hun zelfrespect verloren'

Congokenner Peter Verlinden: 'De Congolezen zijn hun zelfrespect verloren'

Stijn Knuts - Wie Congo wil begrijpen, kan niet zonder basiskennis over de koloniale geschiedenis of een cursus internationale politiek. Dat vraagt om veel studiewerk of jarenlange ervaring. Aan dat laatste heeft Congokenner Peter Verlinden geen gebrek. Een gesprek over verleden, heden en toekomst.

De vergeten geschiedenis van de Congolese ménagères, gevangen tussen bed en keuken

De vergeten geschiedenis van de Congolese ménagères, gevangen tussen bed en keuken

Hannelore Vandebroek - Seksuele contacten tussen veroveraars en veroverden waren schering en inslag in de geschiedenis van de koloniale overheersing wereldwijd. In de Belgische kolonie hielden heel wat kolonialen er een zwarte 'huishoudster' op na. Was zij een volwaardige partner of een prostituee? Een slachtoffer of een verleidster?

Directeur AfricaMuseum: 'Vandaag veroordelen we het kolonialisme ondubbelzinnig'

Directeur AfricaMuseum: 'Vandaag veroordelen we het kolonialisme ondubbelzinnig'

Jonas Raats - Het AfricaMuseum in Tervuren, dat nauw verbonden was met de Congopolitiek van Leopold II, werpt na een grote vernieuwingsoperatie zijn koloniale gewaden af. Kan een voormalig koloniaal museum onbevangen naar Afrika kijken? Directeur Guido Gryseels gelooft rotsvast van wel.

Hoe de rassen in Belgisch-Congo subtiel werden verdeeld

Hoe de rassen in Belgisch-Congo subtiel werden verdeeld

Veronique Van Humskerke - Congolezen hadden in Belgisch-Congo de Belgische nationaliteit, maar ze hadden niet dezelfde rechten als andere Belgen. Er gold geen officiële rassenscheiding, maar de gelijkheid was ver zoek. Verdoken apartheid, die veruitwendigd werd in de ruimtelijke ordening.

Neen, Leopold II werd niet schatrijk door Congo te plunderen

Neen, Leopold II werd niet schatrijk door Congo te plunderen

Bas De Roo - Het is een mythe dat Leopold II stinkend rijk werd door Congo te plunderen. Kongo-Vrijstaat was eerder een bodemloze put die de vorst bijna ruïneerde. Pas toen de rubberprijzen stegen, kon de koning zijn fortuin heropbouwen, veelal met geleend geld.

Een wandeling door de Matongewijk, Congo in de Brusselse bovenstad

Een wandeling door de Matongewijk, Congo in de Brusselse bovenstad

Jonas Raats - De Brusselse Naamsepoort, of de 'Porte de l'amour', zoals de bewoners van de wijk haar noemen, vormt de toegang tot de Matongewijk. Een verslag van een wandeling door de wijk, op zoek naar haar geschiedenis en met een oog op haar toekomst.

Het verhaal van Santo Tomás, de mislukte Belgische kolonie in Guatemala

Het verhaal van Santo Tomás, de mislukte Belgische kolonie in Guatemala

In Guatemala kan je al eens een Vandenberg of een Haegendoren ontmoeten. Het zijn afstammelingen van Belgische kolonisten die het fiasco van Santo Tomás overleefden. Dat was Leopold I's meest ambitieuze en tegelijkertijd meest desastreuze koloniale project.

Hoe de Rumble in the Jungle meer was dan een bokswedstrijd

Hoe de Rumble in the Jungle meer was dan een bokswedstrijd

Stijn Knuts - Op 30 oktober 1974 stapten twee mannen in een boksring in Kinshasa. Beide waren Amerikaan, beide waren zwart. Hun gevecht ging om meer dan sport. Black power en het imago van president Mobutu waren minstens zo belangrijk.

'Belgen zijn nog veel kolonialer dan ze denken'

'Belgen zijn nog veel kolonialer dan ze denken'

Hannelore Vandebroek - Antropologe Bambi Ceuppens over het onderzoek naar het koloniale verleden van België, de omgang met dat verleden en de Congolese aanwezigheid in België. 'Ons land loopt achter op buurlanden met een koloniaal verleden.'

'Verboden de zwarten eten te geven': waarom België ooit Congolezen heeft tentoongesteld

'Verboden de zwarten eten te geven': waarom België ooit Congolezen heeft tentoongesteld

Hannelore Vandebroek - Op de wereldtentoonstellingen van 1885 en 1894 in Antwerpen werden Congolezen tentoongesteld in namaakhutten. De toeschouwers wierpen hen nootjes toe. In 1897 hing er bij de Koloniale Tentoonstelling in Tervuren daarom een bordje met de vraag dat niet te doen. Het idee om mensen tentoon te stellen - een zoo van mensen - vervult ons vandaag met afschuw. Waarom toen niet?

Hoe de ondergang van de Romeinse Republiek een waarschuwing is voor onze tijd

Hoe de ondergang van de Romeinse Republiek een waarschuwing is voor onze tijd

Jelle Dehaen - De staatsgreep van Julius Caesar en de ondergang van de Romeinse Republiek, zijn een belangrijke waarschuwing voor onze tijd. Dat stelt Jelle Dehaen, schrijver van de roman De schaduw van Caesar. 'De val van de Republiek leert ons dat democratische instellingen niet oneindig levensvatbaar zijn.'

Acht goed bewaarde mummies ontdekt in Egypte

Acht goed bewaarde mummies ontdekt in Egypte

Egyptische archeologen hebben acht doodskisten met mummies opgegraven ten zuiden van hoofdstad Caïro. Dat maakte het Egyptische ministerie van Oudheden bekend.

'Correcte' bezetting van België in WOII was een mythe: 'De Wehrmacht was even schuldig als de SS'

'Correcte' bezetting van België in WOII was een mythe: 'De Wehrmacht was even schuldig als de SS'

Jan Stevens - 'Ondankbaar België!' riep Alexander von Falkenhausen toen hij in 1951 ons land werd uitgezet. Want als militair gouverneur had de Duitse generaal, zo vond hij, tijdens de Tweede Wereldoorlog het ene na het andere Belgische leven gered. 'Dat hééft hij ook gedaan,' zegt historicus Dimitri Roden, 'maar niet uit medelijden.' Een reconstructie.

Archeologen leggen nieuwe sensuele fresco in Pompeii bloot

Archeologen leggen nieuwe sensuele fresco in Pompeii bloot

Archeologen hebben in Pompeii een nieuwe fresco blootgelegd. Dit beeldt een scène uit de Griekse mythologie uit, waarin de god Zeus in de gedaante van een zwaan de koningsdochter Leda verleidt en zwanger maakt.

Koning Filip: 'Grootsheid van mens ligt ook in het onbekende'

Koning Filip: 'Grootsheid van mens ligt ook in het onbekende'

Koning Filip heeft zondagvoormiddag, op de 100ste verjaardag van de wapenstilstand van WO I, hulde gebracht aan de slachtoffers van beide wereldoorlogen en aan de Belgische militairen die sinds 1945 om het leven gekomen zijn bij vredesoperaties.

Wie was de laatste gesneuvelde van de Eerste Wereldoorlog?

Wie was de laatste gesneuvelde van de Eerste Wereldoorlog?

Pieter Serrien - Historicus en auteur Pieter Serrien vertelt het verhaal van de laatste gesneuvelden van de Eerste Wereldoorlog en maakt ook ruimte voor een kritische noot: 'We herdenken steeds massaler. Maar daarbij lijken we soms te vergeten wat we eigenlijk herdenken.'

'Hoe de geschiedenis zich herhaalt en waarom we ervan moeten leren'

'Hoe de geschiedenis zich herhaalt en waarom we ervan moeten leren'

Vrije Tribune - De vijf Vlaamse cultuurfondsen herdenken samen met het project 'Geraakt door de oorlog' niet alleen het einde van de wrede Eerste Wereldoorlog maar belichten meteen ook de gruwelijke gevolgen van hedendaagse conflicten. 'Als Vlaamse cultuurfondsen is het onze morele plicht om het bewustzijn te verhogen over de oorzaken en de gevolgen van migratie.'

Hoe dankzij fake news de Eerste Wereldoorlog vier dagen te vroeg eindigde

Hoe dankzij fake news de Eerste Wereldoorlog vier dagen te vroeg eindigde

Pieter Serrien - Ongeveer honderd jaar geleden vond een van de absurdste gebeurtenissen uit onze recente geschiedenis plaats. Historicus en auteur Pieter Serrien vertelt het verhaal over hoe de Eerste Wereldoorlog honderd jaar geleden vier dagen te vroeg 'eindigde'.

11 November 1918 Duitsland op de knieën

11 November 1918 Duitsland op de knieën

Na meer dan vier jaar oorlog gooide Duitsland in november 1918 de handdoek in de ring. In Compiègne tekenden de Duitsers de wapenstilstand, zoals de geallieerden de tekst hadden opgesteld. Nochtans leek het Duitse leger niet verslagen en hield het nog altijd het noorden van Frankrijk en het grootste deel van België bezet. Waarom wilde het land dan zo snel een wapenstilstand sluiten?

De Stijl...
Het Kruis verslaat de Halve Maan

Het Kruis verslaat de Halve Maan

Aan het begin van het tweede millennium omvatte het kalifaat van Córdoba ruim driekwart van het Iberische Schiereiland. Nadat het onder Al-Mansoer zijn grootste omvang had bereikt, zette na diens dood het verval meteen in. Regionale warlords eigenden zich de zeggenschap over een deel van het kalifaat toe, dat in 1031 officieel ophield te bestaan.

El Cid

El Cid

Elke natiestaat-in-wording heeft behoefte aan nationale helden. Meestal zijn het mannen die aan de wieg hebben gestaan van de natie of die anderszins tot de verbeelding spreken (bijvoorbeeld door een rijzige gestalte, manhaftig optreden of een charismatische uitstraling). Vaak lopen feit en fi ctie op een hinderlijke manier door elkaar. Een voorbeeld van zo'n nationale held is de Spanjaard Rodrigo Diaz de Vivar (1040-1099), beter bekend als El Cid.

D-Day bij Gibraltar

D-Day bij Gibraltar

Begin 711 steken Arabieren en Berbers de zeestraat tussen Noord-Afrika en Spanje over. Hun invasie brengt ook hun nog jonge religie, de islam, naar Europa.

De curieuze omwegen van kennis uit de Oudheid

De curieuze omwegen van kennis uit de Oudheid

Aristoteles, Archimedes, Galenus: geleerden van wie veel originele geschriften verloren gingen. Toch bleef dat werk voor Europa behouden - doordat Arabieren er vertalingen van maakten.