De Europese leiders bespreken deze week hoe Oekraïne de komende twee jaar financieel kan worden ondersteund. België zou aandringen op een omstreden noodprocedure die een Europese lening mogelijk maakt zonder unanimiteit.
Vanaf donderdag buigen de Europese staatshoofden en regeringsleiders zich in Brussel over het vraagstuk hoe de Europese Unie de komende twee jaar het noodlijdende Oekraïne kan blijven steunen – een vergadering die volgens ingewijden zelfs enkele dagen en nachten in beslag kan nemen. Al geruime tijd kijken een heleboel lidstaten en de Europese Commissie met nadruk naar de geblokkeerde Russische staatstegoeden op Europese bodem om aan Oekraïne geld te lenen – goed voor een bedrag van in totaal 210 miljard euro, waarvan ongeveer 185 miljard euro bij het Brusselse effectenhuis Euroclear staat.
Sinds de Europese top van begin oktober in Kopenhagen benadrukt premier Bart De Wever (N-VA) dat ons land met zo’n herstellening niet akkoord kan gaan zolang niet alle risico’s voor ons land en Euroclear door alle Europese lidstaten volledig en onbeperkt in de tijd gedekt worden. Ook moeten alle Russische staatstegoeden in de Europese Unie, en niet alleen die bij Euroclear, zo nodig gebruikt worden. Liefst van al doen ook andere G7-landen mee, zoals Canada en het Verenigd Koninkrijk – van dat laatste krijgt België voorzichtig positieve signalen.
Herstellening voor Oekraïne: ‘Russische tegoeden bij Euroclear zijn geen gratis pot geld’
Noodartikel
De Wever tracht ook al geruime tijd te benadrukken dat Commissievoorzitter Ursula von der Leyen begin december nog een ander denkspoor heeft voorgesteld: Europese schulden met de overschotten van de EU-meerjarenbegroting als onderpand. Pas recent lijken die pogingen van De Wever elders in de Unie aan te slaan. Ook Bulgarije, Italië en Malta vroegen de Commissie vorige week om andere pistes dan de herstellening te bestuderen. Opvallend was dat ook Von der Leyen woensdag voor het Europees Parlement benadrukte dat de herstellening niet de enige optie is.
Probleem is echter dat alle lidstaten daar akkoord mee moeten gaan, en dat Hongarije dat niet ziet zitten. Maar klopt dat wel? Volgens een Europese diplomaat zou Christine Lagarde, topvrouw van de Europese Centrale Bank, op de vergadering van de Europese ministers van Financiën vorige week een mogelijke uitweg gesuggereerd hebben: hanteer hetzelfde noodartikel dat zopas werd gebruikt om de Europese Russische staatstegoeden langer in de EU te houden. Daarvoor is maar een gekwalificeerde meerderheid nodig, waardoor Hongarije geen veto meer heeft.
Misnoegd
Volgens nieuwsmedium Euractiv, dat zich beroept op vier Europese diplomaten, zou België de voorbije dagen nadrukkelijk op die mogelijkheid hebben aangedrongen. Het is evenwel hoogst onzeker dat het bewuste noodartikel in lijn met de Europese verdragen gebruikt kan worden. ‘Twee advocaten, drie meningen’, laat een Europese diplomaat weten. Een hooggeplaatste bron in de regering-De Wever is het daarmee eens. ‘Het wordt aanvaard door de ene, maar betwist door de andere’, klinkt het. Volgens nieuwswebsite Politico hebben de juridische diensten van de EU-instellingen gezegd dat het niet mogelijk is.
Het is opvallend dat uitgerekend België zou voorstellen om door middel van een noodsituatie een gemeenschappelijke lening per gekwalificeerde meerderheid mogelijk te maken. Toen de Commissie begin december de herstellening aan Oekraïne op basis van zo’n noodsituatie voorstelde om een eventueel Belgisch veto te vermijden, reageerde De Wever misnoegd. De eerste minister sloot toen niet uit dat België naar het Europees Hof zou stappen als de lidstaten de herstellening zonder instemming van België per gekwalificeerde meerderheid zouden goedkeuren.
Zijn er dan nog andere opties mogelijk dan de herstellening of gemeenschappelijke schulden, zoals de regering-De Wever binnenskamers aangeeft? Recent legden ook Judith Arnal en Karel Lannoo van de onafhankelijke denktank CEPS een andere piste op tafel. De twee pleiten ervoor om de overwinsten van Euroclear te verhuizen naar een speciaal investeringsvehikel, waar ze als onderpand dienen om leningen op te halen. Dat laat de Russische staatstegoeden zelf ongemoeid, waardoor de risico’s voor België en Euroclear veel kleiner zijn. Vraag is wel of het voldoende geld kan opbrengen om Oekraïne bij te staan.