Diëtist Michaël Sels over hoe je gezond eten gemakkelijker maakt: ‘Verleiden werkt beter dan verbieden’

Meer in plaats van minder, vezels à volonté en de revival van de diepvriesmaaltijd: 2026 wordt een interessant jaar op ons bord. Voedingsdeskundige Michaël Sels voorspelt de belangrijkste trends, fileert misvattingen over voeding en legt uit waarom uw goede voornemens aan een update toe zijn.

De kans is groot dat ‘gezonder eten’ ook dit jaar erg hoog op uw lijstje met goede voornemens prijkt, maar tussen droom en daad staan winkelrekken vol ultrabewerkte voeding en een omgeving die gezonde keuzes bemoeilijkt. ‘Aan ambitie geen gebrek, maar veel mensen missen de kennis en de juiste context om hun goede voornemens te doen slagen’, zegt voedingsdeskundige Michaël Sels.

Waarom zien we elk jaar dezelfde goede voornemens terugkeren?

Michaël Sels: Omdat we op het vlak van voeding niet per se handelen op basis van wat we rationeel weten. We overschatten de kracht van motivatie en we onderschatten de impact van onze omgeving. Een groot deel van ons gedrag is omgevingsgericht en we leven nu eenmaal in een maatschappij die ongezonde keuzes en gedrag stimuleert.

Het voornemen om minder suiker te eten is kansloos als je elke dag op het werk geconfronteerd wordt met een grote schaal snoepgoed dat voor het grijpen ligt. Efficiënter dan telkens opnieuw dezelfde voornemens maken, is kijken naar hoe je een omgeving kunt creëren die gezond gedrag leuk en gemakkelijk maakt.

Hoe creëer je zo’n omgeving?

Sels: In een ideale wereld rijden we naar de bioboer om daar eigenhandig een onbespoten appel van de boom te plukken en mindful op te eten, maar in de realiteit hebben we daar zelden de tijd voor. Als ik tussen twee consultaties door fruit wil eten, dan ga ik geen mango snijden. In plaats daarvan koop ik in de supermarkt voorgesneden mangoblokjes. Dat is niet de lekkerste of meest verse mango en genereert ook nog eens plastic afval. Toch is dat voor mij de beste keuze, omdat de kans groot is dat ik anders grijp naar een koek uit de automaat. Soms is het een kwestie van de lat voor jezelf niet te hoog te leggen.

Gemak geniet de voorkeur boven idealisme. Dat is ook waarom er tegenwoordig meer geraspte dan gewone wortels verkocht worden in supermarkten. Tien jaar geleden vonden we de meerprijs van gesneden groenten belachelijk, nu is het voor sommige groenten de norm. Op dat vlak is er een belangrijke taak weggelegd voor de industrie. Verleiden werkt altijd beter dan verbieden. Voedselproducenten moeten het gemakkelijk en aantrekkelijk maken om gezond te eten.

Veel mensen verlangen in januari naar een soort reset na de feestdagen. Is een detox of een maand zonder alcohol zinvol?

Sels: Op 1 januari zijn mensen erg gemotiveerd om veranderingen door te voeren. Ze storten zich op een sapjeskuur van een maand of schrappen tijdelijk desserts en alcoholische drankjes. Dat is op zich geen probleem, maar je kunt niet verwachten dat twee weken zonder suiker de kans op darmkanker drastisch doet dalen. Daarvoor heb je duurzame veranderingen nodig.

Een op de twee Belgen heeft overgewicht. Die extra kilo’s zijn niet het resultaat van het vele tafelen tussen kerst en nieuwjaar, maar van de ongezonde gewoontes tussen nieuwjaar en kerst. Het is zinvoller om te focussen op je dagelijkse voedselinname dan op events zoals de eindejaarsfeesten of een vakantie in Ibiza. Daarmee help je je gezondheid echt niet om zeep. En bovendien, als zo’n quick fix vorig jaar niet werkte en het jaar daarvoor ook niet, waarom zou dat dan dit jaar anders zijn?

In plaats van suiker, vet of alcohol te verbieden, pleit u ervoor om net zaken aan je dieet toe te voegen. Waarom werkt die aanpak beter?

Sels: Lange tijd gingen we ervan uit dat gezonder eten een kwestie was van minderen. Minder vet, suiker, alcohol of minder momenten waarop we eten. Al dat schrappen werkt niet, anders hadden we de afgelopen twintig jaar niet zoveel diëten de revue zien passeren. Zulke diëten halen de fun factor uit eten. Ik ken werkelijk niemand die wildenthousiast wordt over een leven zonder suikers. Als mensen eten we niet alleen om ons te voeden, maar ook om onze culinaire horizon te verruimen of om samen rond de tafel te zitten. Een duurzaam dieet houdt daar rekening mee.

Door zaken toe te voegen in plaats van te schrappen, profiteer je van het verplaatsingseffect. Vervang bij een recept met gehakt de helft van het vlees bijvoorbeeld door peulvruchten. Zo eet je meer vezels en minder bewerkt vlees, zonder dat de smaak van je gerecht meteen drastisch verandert. De vleesindustrie is daar trouwens volop mee bezig. In de supermarkt kun je hybride gehakt kopen: dat bestaat voor 70 procent uit vlees en voor 30 procent uit bijvoorbeeld paddenstoelen. Er ontstaan ook combinaties van koemelk en plantaardige melk. Zulke zaken zijn belangrijk. Uit consumentenonderzoek blijkt dat veganistische voeding de afgelopen tijd reputatieschade heeft opgelopen. In een studie, die identieke Indiase balletjes aan een testpanel, voorschotelde, kreeg de ‘veganistische’ versie een 6 op 10, de ‘gewone’ een 8 op 10. Alleen het label aanpassen, geeft dus al een andere appreciatie. Hybride versies vergen minder mentale lenigheid, terwijl ze wel degelijk een verschil maken voor onze gezondheid.

Veel mensen voelen zich na de feestdagen log, ongemakkelijk of opgeblazen, wat soms leidt tot een laag zelfbeeld. Hoe ga je daarmee om?

Sels: Dat gevoel kan een trigger zijn om je levensstijl onder de loep te nemen of eventueel met een professional te bespreken. Welke rol speelt voeding in je leven? Is voeding functioneel, of ook emotioneel? Emo-eten is zo veel meer dan huilend een pot Ben & Jerry’s naar binnen werken na een relatiebreuk. Het is ook de koffiepauze met cinnamon bun na een lastige meeting met je baas. Probeer te achterhalen waarom je precies eet en kijk waar je aan kunt sleutelen.

Als je bepaalde gedragspatronen wil veranderen, dan heb je de grootste slaagkans als je begint met functionele eetmomenten die niet gekoppeld zijn aan emotie. Denk bijvoorbeeld aan je ontbijt op een werkdag. Dat moet snel zijn, weinig afwas genereren en energie geven. Het is geen sociaal moment, niet iets waar je intens van wil genieten of je culinaire horizon mee wil verruimen. Je dagelijkse croissant bij de koffie vervangen door een kommetje havermout is daarom simpeler dan op vrijdagavond je portie frieten met het gezin inruilen voor een zelfgemaakte salade. Als het over gezond eten gaat, vervallen mensen vaak in een alles-of-nietsdenken, maar er zijn veel gradaties. De winst zit hem in het omarmen van imperfectie.

Steeds meer mensen houden hun voedingsconsumptie bij via allerhande apps. Bent u daar een voorstander van?

Sels: Je gewoontes kort en grondig bijhouden kan nuttig zijn, maar voor veel mensen is dat een uitdaging die ze niet zo lang volhouden. Hetzelfde geldt voor smartwatches en stappentellers: na een paar weken treedt er gebruiksmoeheid op. Consequent een eetdagboek bijhouden kan nuttig zijn omdat de meeste mensen het aantal eetmomenten op een dag onderschatten. Die praline bij de koffie of die cola om vier uur zijn snel vergeten.

Welke voedingsmiddelen zullen dit jaar een vaste plek op ons bord veroveren?

Sels: Vezels zijn de nieuwe heilige graal van de voedingsindustrie. Ik voorspel dat we na de proteïnehype het komende jaar vooral op vezels zullen focussen. Zij zijn van levensbelang voor gezonde darmen. De wetenschap vindt meer en meer bewijzen dat het darmmicrobioom niet alleen belangrijk is voor de vertering, maar ook een grote impact heeft op de werking van de hersenen en de ontwikkeling van ziektes zoals dementie en parkinson. Ook bij kankeronderzoek speelt het een rol. In het UZA onderzoeken we momenteel waarom immunotherapie maar bij een beperkt aantal kankerpatiënten aanslaat. Mensen die recent antibiotica genomen hebben, reageren doorgaans niet op die therapie. We willen nagaan of pre- en probiotische voeding de kans vergroot dat die behandeling wel effectief is (prebiotica zijn onverteerbare vezels, voedsel voor de levende bacteriën in de darmen (de probiotica), postbiotica zijn stoffen die door de probiotica bij de spijsvertering geproduceerd worden, nvdr).

Vezels zullen de komende tijd een soort sterrenstatus krijgen. Producten die goed zijn voor je darmen zullen verder aan populariteit winnen. Denk aan zuurdesembrood, kombucha, gefermenteerde groenten, hojicha-thee. Naast antibiotica zullen pre-, pro- en postbiotica ook een belangrijkere plek krijgen in ons dagelijkse voedingspatroon. Een gezond darmstelsel is immers een gezond hoofd: uit onderzoek blijkt dat zo’n 80 procent van onze serotonine wordt aangemaakt in onze darmen, en niet in onze hersenen. Onze darmen doen zo veel meer dan alleen voedsel verteren.

Ook fancy kant-en-klaarmaaltijden zullen hun opwachting maken, zowel vers als diepgevroren. Ik vermoed dat supermarkten hun aanbod zullen uitbreiden met halfafgewerkte producten die gemakkelijk om te toveren zijn tot een gezonde maaltijd. Ik hoop dat de industrie gezond eten een beter imago zal aanmeten via marketing. Albert Heijn heeft voor De Warmste Week bijvoorbeeld een actie gedaan waarbij de opbrengst van hun soeppakketten naar het goede doel ging. Zulke acties zijn belangrijk en hebben veel meer impact dan bijvoorbeeld een rapport van de Hoge Gezondheidsraad met het advies om meer peulvruchten te eten.

Ook sociale media spelen een steeds grotere rol bij wat we eten of drinken. Welke hypes zullen we dit jaar verwelkomen en wat zal stilaan wegdeemsteren?

Sels: Ik vermoed dat de liefde voor Dubai-chocolade stilaan bekoeld zal zijn, net als de gigantische populariteit van pistache. Ik denk ook dat de Zuid-Koreaanse keuken meer en meer op onze feeds zal passeren. Ik voorspel dat volgende winter de crumble met custard zijn opwachting zal maken als ultiem eindejaarsdessert, want het is lekker en bijzonder fotogeniek. Ook bittere smaken zullen iets dominanter worden, zowel in groentenmenu’s als op de cocktailkaarten.

Door sociale media kan de populariteit van bepaalde producten enorm de hoogte in schieten, maar het omgekeerde geldt natuurlijk ook. Onze vleesconsumptie zit opnieuw in de lift, ten koste van plantaardige producten. Dat valt deels te verklaren door onze obsessie met proteïnes en het stijgende bewustzijn rond ultrabewerkte voeding, maar ook de carnivoorhype op sociale media speelt een rol.

Zal de verdere verspreiding van afslankmedicatie een impact hebben op hoe we eten?

Sels: Het gebruik van afslankmedicatie zal toenemen en er zal verder geïn­no­veerd worden. Ik hoop dat de overheid behalve het terugbetalen van medicatie ook zal inzetten op levensstijlbegeleiding. Die trend zal zich wellicht op ons bord vertalen in de terugkeer van kleinere porties. Op restaurant, maar ook in de supermarkt, bioscoop en zelfs in de koffiebar. Vroeger was een koffie van 125 milliliter normaal, nu bestellen mensen een frappuccino met sojamelk die minstens dubbel zo groot is. Hetzelfde geldt voor frisdrank in automaten: je vindt er nu vaak petflessen van een halve liter in plaats van blikjes. Het zou goed zijn als we terugkeren naar meer bescheiden porties.

Zijn er voedingsadviezen die de afgelopen tijd compleet achterhaald zijn?

Sels: Ik erger me blauw aan de online commotie rond zaadoliën die zogezegd kankerverwekkend zouden zijn. Dat is je reinste onzin, zulke oliën passen perfect in een gezond eetpatroon. Dat soort mythes creëert absurde angsten en leidt af van wat ertoe doet.

Zodra de eindejaarsindigestie achter ons ligt, zullen we weer op restaurant willen gaan. Zal ons restaurantbezoek er anders uitzien in 2026?

Sels: Betaalbaarheid en beleving zullen belangrijker worden. Op restaurant gaan kost een flinke duit, dus betaalbare concepten die toch een restaurantbeleving geven, zullen populairder worden. Zaken als Balls & Glory en Pureto, of de hippere smashburgerrestaurants die je nu op veel plekken ziet. In de hogere prijsklasse zal er meer gefocust worden op ervaring. Denk aan gerechten die afgewerkt worden aan tafel, een theeceremonie of een rondleiding in de keuken. Op restaurant gaan we niet langer alleen voor de smaak, maar ook voor de beleving.