Waarom de opwarming van de aarde ons nog altijd koud laat

08/04/16 om 15:11 - Bijgewerkt om 16:25

Ondanks de steeds angstaanjagendere nieuwsberichten over de opwarming van de aarde, maken we ons hoe langer hoe minder druk over het probleem. Dat zit nu eenmaal ingebakken in onze genen.

Waarom de opwarming van de aarde ons nog altijd koud laat

© Reuters

De jaren 2014 en 2015 waren de warmste jaren die ooit in de menselijke geschiedenis zijn gemeten. Januari 2016 was zelfs de warmste januari ooit en dan was er nog februari 2016...

Februari 2016 verbrak niet alleen de klimaatrecords. Het verpulverde de records. Bepaalde regio's in de noordpool waren maar liefst 16 °C warmer dan normaal, of wat 'normaal' tegenwoordig ook nog moge betekenen. Nog straffer is dat het aardoppervlak ten noorden van de evenaar van onze aarde in diezelfde februari een spectaculaire 2°C warmer was dan de temperatuur van voor de industriële revolutie. Jawel, de vermaledijde 2 graden of het zogenaamde kantelpunt dat we zogezegd niet mochten overschrijden...

Een wereldwijde temperatuurstijging van 2 °C wordt algemeen beschouwd als 'gevaarlijk voor de mens'. Je kan het zien als een soort snelheidslimiet voor ons klimaat, waarvan de onderhandelaars op de Klimaattop van Parijs beslisten dat we die niet mochten overschrijden en zelfs moesten streven naar een stijging van amper 1,5 °C.

De temperatuurstijging van 2 °C afgelopen februari situeerde zich dan wel enkel in de noordelijke hemisfeer en er is natuurlijk ook nog altijd de zeer krachtige El Niño, toch blijft dit verontrustend nieuws. Bovendien begint ook de absorptiecapaciteit van onze planeet met betrekking tot broeikasgassen te sputteren. In 2015 was de jaarlijkse uitstoot van CO2 nog nooit zo hoog sinds een periode van honderdduizenden jaren. Meer CO2 in de atmosfeer betekent warmere temperaturen, waardoor de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer stijgt, wat de temperaturen nog verder doet stijgen. Een verdere stijging van de temperatuur betekent dan weer de dooi van de permafrost met een aanzienlijke uitstoot van het zeer krachtige broeikasgas methaan. Dit alles kan de wereldwijde temperatuurstijging ver boven de 2°C laten uitkomen.

Het ligt aan ons brein

Experts voorspellen dat ook 2016 opnieuw een recordjaar wordt. Alleen zal dit nieuws, net als de voorgaande klimaatberichten, wellicht verdwijnen tussen de onophoudelijke stroom aan ander nieuws. Zelfs de onheilspellende titels waarmee journalisten af en toe de aandacht van de lezer proberen te trekken, lijken maar weinig uit te halen.

We kennen de feiten, we beginnen ze zelfs al in ons dagelijks leven te ondervinden, zoals hittegolven en zwaardere stormen, en toch blijven we onverschillig. Is het ontkenning? Hebben we onze voeling met de natuur zodanig verloren dat we er niet meer om geven? Zijn we te egoïstisch om een betere wereld voor onze kinderen na te laten? Of geloven we gewoon niet meer dat we nog iets kunnen veranderen?

Delen

Als Osama bin Laden ons had bedreigd met CO2, zouden we wellicht veel meer verontwaardigd zijn.

Psychologen wijten ons ontwijkende gedrag aan de manier waarop ons brein werkt. Klimaatverandering neemt bijvoorbeeld geen menselijke vorm aan waardoor het moeilijk is voor de mens om het als een vijand te zien. We kunnen bijvoorbeeld geen bommenwerpers richting klimaatverandering sturen om zo het kwade te verslaan. Of anders gezegd, als Osama bin Laden ons had bedreigd met CO2, zouden we wellicht veel meer verontwaardigd zijn.

Te pijnlijk om dragen

Daarnaast vindt ons brein het moeilijker om met trapsgewijze veranderingen om te gaan dan met snelle wijzigingen. De klimaatverandering heeft zich op een dergelijk trage manier ontwikkeld dat onze hersenen het fenomeen als normaal zijn gaan beschouwen. En dat is precies wat de dreiging zo gevaarlijk maakt. De dreiging slaagt er met andere woorden niet in om onze hersenen te alarmeren, waardoor we rustig blijven doorslapen in een brandend bed.

Delen

De dreiging slaagt er niet in om onze hersenen te alarmeren, waardoor we rustig blijven doorslapen in een brandend bed.

Een andere verklaring voor onze (ogenschijnlijke) apathie tegenover klimaatverandering is dat we evenveel bekommerd zijn om onze planeet als om onze manier van leven. En dat conflict is voor de mens te pijnlijk om dragen. We weigeren te aanvaarden dat onze manier van 'zijn' tegenwoordig samengaat met de meest onwaarschijnlijke verwoesting op aarde. En als we daar niet mee kunnen omgaan, komen we vast te zitten. Net zoals het eigen is aan de mens dat hij niet in staat is om op korte termijn iets van zijn luxe in te leveren voor het geluk van toekomstige generaties. Het zit nu eenmaal niet ingebakken in de mens.

Waarom de opwarming van de aarde ons nog altijd koud laat

© Reuters

Wat ook niet ingebakken zit in de mensheid is een adequate manier om met interne angstgevoelens om te gaan. Een studie toont aan dat de gangbare theorie die stelt dat mensen geneigd zijn om meer actie te ondernemen als de effecten van de klimaatverandering ook in de directe nabijheid voelbaar worden, niet voor iedereen van toepassing is. Wanneer klimaatverandering té dichtbij komt, gaat dit gepaard met intense emotionele reacties die tot vermijdingsgedrag kunnen leiden. Met andere woorden: als mensen bang worden, kunnen ze niet meer rationeel nadenken en gaan ze het probleem ontkennen of bagatelliseren, worden ze kwaad op de boodschapper of vervallen ze in fatalisme.

Een nieuw verhaal

Maar hoe moet het dan wel? In een studie onderzochten wetenschappers van de universiteit van Tennessee en de Florida State University de beste manieren om mensen aan te moedigen om thuis minder energie te laten verbruiken. Zo blijkt dat de nadruk leggen op de economische voordelen veel beter resultaten oplevert dan het argument 'het is goed voor de planeet'. In een andere studie gingen onderzoekers na waarom mensen een elektrische wagen zouden kopen. Niet de milieuvoordelen, maar ook niet de economische voordelen waren bij de zogenaamde early adopters doorslaggevend, maar wel het feit dat het hen een goed imago bezorgt. En, verrassend genoeg, bij dat imago horen zelfs de kleine foutjes die elektrische wagens soms met zich meebrengen.

Een mogelijk kantelpunt in de strijd tegen klimaatverandering zou kunnen zijn dat de media en het beleid in plaats van telkens weer te focussen op de mogelijke nachtmerries die ons staan te wachten, ze zich meer richten op het positieve van een nieuwe toekomstdroom. De droom van het groene, gezonde leven, meer leefbare steden, een hogere levenskwaliteit en de veerkracht van de natuur. Of zoals paus Franciscus het omschrijft: 'We zijn opgegroeid met de overtuiging dat we de eigenaren en meesters zijn van de natuur, en dat we het recht hebben om ze te plunderen, maar eigenlijk moeten we een partner van haar zijn en haar beschermen.' (TE)

Onze partners