De Europese Commissie wil dat de EU snel kiest hoe ze Oekraïne de komende twee jaar blijft financieren. Voorzitter Ursula von der Leyen presenteert drie mogelijkheden, die elk grote politieke en financiële gevolgen hebben – ook voor België.
Oekraïne heeft geld nodig. En dringend. Knack kon de brief lezen die Commissievoorzitter Ursula von der Leyen maandagochtend naar de Europese lidstaten stuurde. Daarin schrijft ze dat de EU snel moet beslissen op welke manier ze Oekraïne blijft steunen: ‘Die steun is broodnodig om Oekraïne te versterken, zowel op het slagveld als aan de onderhandelingstafel.’ Zelfs in het meest optimistische scenario – de oorlog stopt eind 2026 – heeft Oekraïne de komende twee jaar minstens 136 miljard euro nodig om het hoofd boven water te houden, zo berekende het Internationaal Monetair Fonds recent.
Volgens Von der Leyen moet die steun snel beschikbaar gemaakt worden. Ook de andere partners van Oekraïne moeten hun steentje bijdragen en de hulp mag geen negatieve impact hebben op de al precaire begrotingssituatie van Oekraïne. ‘Het is nu cruciaal om snel een duidelijke overeenkomst te bereiken over hoe de noodzakelijke financiering voor Oekraïne kan worden vastgelegd op de komende Europese Raad in december. Door hiermee vooruit te gaan, kunnen we de druk op Rusland behouden en het land de hoop op een overwinning ontnemen.’
Vergeet Euroclear: ook los van de bevroren miljarden steunen we Oekraïne veel te weinig
Schulden
Om dat geld – of toch het grootste deel ervan – te vinden, legt Von der Leyen in haar schrijven van maandag drie opties op tafel. De eerste omvat het idee dat de lidstaten op vrijwillige basis en in verhouding tot hun bbp geld overmaken aan de EU, die dat vervolgens aan Oekraïne bezorgt. Dat is een eerlijke manier van werken, maar het creëert ook de nodige onzekerheid en heeft een directe impact op de nationale begrotingen. Volgens schattingen van de Commissie bedraagt de impact van dat denkspoor tussen de 0,16 en 0,27 procent van het bbp.
Het tweede spoor omvat nieuwe Europese schulden, naar het voorbeeld van onder meer het coronaherstelfonds Next Generation EU. In dat geval ontvangt de Commissie geen bijdragen van de lidstaten, maar leent ze geld op de kapitaalmarkten, weliswaar met de garantie dat de lidstaten die leningen op termijn afbetalen. Maar, zo benadrukt de Commissie, ook dat kan een dure kwestie worden omdat op die leningen interest moet worden betaald in een periode waarin de Unie al een heleboel schulden af te lossen heeft.
De derde optie gaat over het Russische geld dat sinds de grootschalige invasie in Oekraïne op Europees grondgebied vaststaat bij het Belgische effectenhuis Euroclear. Die tegoeden zouden door Euroclear en co. via een renteloze lening worden overgemaakt aan de EU, die de middelen in de vorm van een lening aan Oekraïne doorspeelt. Pas wanneer Rusland zijn oorlog stopzet én herstelbetalingen voorziet, kunnen de Russische staatstegoeden naar Moskou terugkeren. Tegen dat denkspoor heeft ons land de voorbije maanden geprotesteerd.
Bart De Wever speelt het hard: België ligt dwars in Europees dossier over Russische tegoeden
Schadeclaims
België en de Commissie hadden de voorbije weken intensief contact – vorige week vrijdag zaten premier Bart De Wever (N-VA) en Von der Leyen samen over de kwestie. Met resultaat, want de Commissie toont in haar schrijven enig begrip voor de Belgische zorgen. Zo stelt Von der Leyen dat de lidstaten in het geval van de derde optie bindende, onvoorwaardelijke en niet-intrekbare garanties moeten bieden zodat Rusland het geld meteen kan terugkrijgen als het daar recht op zou hebben. Om dat scenario te vermijden wil de Commissie dat de huidige sancties, op basis waarvan de Russische tegoeden bevroren zijn, een langere looptijd krijgen.
Hoe zwaar weegt premier Bart De Wever in Europa?
Von der Leyen erkent dat die stap, die ze ‘juridisch innovatief’ en ‘politiek verbeten’ noemt, niet zonder risico’s is. Ze vraagt van de lidstaten solidariteit voor de mogelijke financiële gevolgen die sommige lidstaten – lees: België – dragen. Daarbij geeft Brussel aan dat het nog een open vraag is hoe lang en voor welk bedrag de lidstaten voor elkaar willen instaan. Dat zijn twee elementen waarover De Wever duidelijkheid wil. En dus vraagt de Commissie aan de lidstaten om hun bilaterale investeringsverdragen met Rusland op te zeggen – België sloot er in1989 met Rusland, en op basis daarvan vreest de Wetstraat Russische repercussies.
Ook stelt de Commissie dat het gebruik van de Russische staatstegoeden een impact kan hebben op de positie van Euroclear en de financiële markten. Volgens internationaal recht is het namelijk verboden om staatstegoeden in beslag te nemen. Andere landen dreigen Euroclear niet langer als een betrouwbare instelling te beschouwen als de maatregel zelfs maar naar confiscatie ruikt. Daarom benadrukt Von der Leyen dat het de verantwoordelijkheid is van de Unie, samen met haar internationale partners, om duidelijk te maken dat de voorgestelde werkwijze geen inbeslagname inhoudt.
Afwachten of de lidstaten er net zoals de Commissie over denken en bereid zijn België bij te springen. De Wever benadrukt al enige tijd dat veel andere lidstaten begrip tonen voor de Belgische bezorgdheden. Maar wanneer De Wever tijdens de laatste Europese vergadering aan zijn collega-staatshoofden en regeringsleiders vroeg wie bereid was om voor de garanties in te staan, stak welgeteld één iemand zijn hand in de lucht. In december volgt een nieuwe poging.