Sinds enkele dagen hebben protesten grote delen van Iran in hun greep. De aanleiding waren exploderende prijzen, maar inmiddels gaat het om veel meer.
In Teheran zit een man op het asfalt. Voor hem hebben zich meer dan twintig bewapende agenten opgesteld. De man verroert zich niet. Een agent stapt naar voren en slaat toe. De beelden verspreiden zich als een lopend vuurtje op sociale media. In Isfahan doet een demonstrant hetzelfde: hij gaat voor veiligheidstroepen op de grond zitten. In Hamedan trotseert één enkele persoon waterkanonnen en wijkt niet terug.
Protests against the Iran's Islamic Regime have now reached the city of Isfahan.
— Tina (@Tina34832552745) December 31, 2025
Protesters can be seen sitting in the street in front of the regime’s security forces, refusing to end their protest and demanding the fall of the terrorist regime.#Iran pic.twitter.com/EF1HWUfkkB
Je kan jouw keuzes op elk moment wijzigen door onderaan de site op "Cookie-instellingen" te klikken."
Sinds zondag breiden de protesten zich opnieuw uit in Iran. Ze begonnen op een plek waar het regime, gezien de toch al moeilijke economische situatie, bijzonder kwetsbaar is: de bazaar. Winkeliers in Teheran sloten uit protest tegen exploderende prijzen, inflatie en de instorting van de nationale munt hun zaken. Kort daarna sloten ook studenten zich aan, en kwam het tot stakingen en betogingen in meerdere steden.
Historisch dieptepunt
De economische situatie van de Islamitische Republiek Iran is dramatisch. De rial is tot een historisch dieptepunt gezakt, spaargelden zijn ontwaard. Voedsel, medicijnen en dagelijkse gebruiksgoederen zijn voor velen nauwelijks nog betaalbaar. De crisis is ook een sociale en infrastructurele crisis: in veel steden worden water en elektriciteit geregeld afgesloten, kleine en middelgrote bedrijven staan op de rand van de afgrond.
‘Het maakt niet uit hoeveel je werkt, aan het einde van de rit heb je niets.’
‘Je maakt niet eens meer winst, alleen maar verlies, omdat de munt elke dag verder daalt’, zegt een voormalige winkelier uit Teheran die anoniem wil blijven. Vandaag is hij met pensioen en ontvangt hij omgerekend ongeveer 120 euro per maand. ‘Het maakt niet uit hoeveel je werkt, aan het einde van de rit heb je niets.’ Vlees is intussen zo duur dat hij er volledig van afziet. ‘Nieuwe kleren kopen doen we ook al lang niet meer’, voegt hij eraan toe.
Het is historisch betekenisvol dat de protesten in de bazaar zijn begonnen. De bazaar was decennialang de economische levensader en een pijler van politieke stabiliteit van de Islamitische Republiek. Al in 1979 speelden stakingen er een centrale rol bij de val van het regime van de sjah. Als de bazaar protesteert, is dat een alarmsignaal voor de machthebbers.
‘Weg met de dictator’
Het regime reageerde ongewoon snel. President Masoud Pezeshkian beloofde hervormingen en dialoog, staatsmedia berichtten over de economische klachten. Het regime lijkt de onvrede te willen beheersen. Maar veel demonstranten hebben weinig vertrouwen. ‘Pezeshkian is slechts een pion’, zegt de gepensioneerde handelaar. De macht ligt bij Khamenei en de Revolutionaire Garde.’
Al op de tweede dag verplaatsten de demonstraties zich van de bazaars naar bruggen, pleinen en universiteiten. In Telegramgroepen werd opgeroepen tot landelijke deelname. Ook in steden als Karaj, Mashhad, Qom en Kermanshah kwamen mensen op straat. De leuzen werden politieker: van ‘Weg met de dictator’ en promonarchistische slogans tot kreten als ‘Vrouw, leven, vrijheid’. Anders dan bij de protesten van 2022 is de deelname van vrouwen en etnische minderheden voorlopig nog beperkt, vertelt een jonge vrouw uit Teheran. Maar op de plaatsen waar vrouwen wel protesteren – en vooral aan de universiteiten – zijn zij de drijvende kracht.
De reactie van de veiligheidsdiensten volgt het bekende patroon: traangas, wapenstokken, arrestaties. Tientallen mensen zijn opgepakt, in Kermanshah ook minderjarigen. In Marvdasht traden paramilitaire eenheden met gepantserde voertuigen op tegen demonstranten. In Lordegan hebben veiligheidstroepen volgens mensenrechtenorganisaties met scherp geschoten. Volgens het Center for Human Rights zouden er al acht mensen gedood zijn – onder wie een 15-jarige jongen uit Azna. In Karaj zegt een jonge vrouw: ‘Hier heerst een militaire noodtoestand.’
‘Het geweld wordt selectief ingezet. Dat maakt deel uit van een strategie.’
Opvallend is dat het regime anders te werk gaat dan bij eerdere protesten. Het geweld wordt selectiever ingezet, aldus de vrouw uit Teheran. Dat ziet zij niet als een teken van terughoudendheid, maar als deel van een strategie. De regering blijft inzetten op repressie, maar probeert die zo te doseren dat ze controlerend werkt zonder een landelijke explosie te veroorzaken. Volgens de vrouw wil het regime de woede over inflatie en de instorting van de munt kanaliseren, in de hoop dat de protesten na enkele dagen uitdoven.
© Der Spiegel
