In het jaar 1961, toen de Koude Oorlog de wereld nog in twee vijandelijke invloedssferen verdeeld hield, zagen enkele naties die gesteld waren op een bestaan in onafhankelijkheid en vrede de kans om zich te verenigen in een Beweging van Niet-Gebonden Landen (NAM). Van de vijf oprichters hadden Egypte, Indonesië, India en Ghana een verleden als kolonie van een West-Europees land, terwijl het toenmalige Joegoslavië zich wilde onttrekken aan de dominantie van de Sovjet-Unie.
...

In het jaar 1961, toen de Koude Oorlog de wereld nog in twee vijandelijke invloedssferen verdeeld hield, zagen enkele naties die gesteld waren op een bestaan in onafhankelijkheid en vrede de kans om zich te verenigen in een Beweging van Niet-Gebonden Landen (NAM). Van de vijf oprichters hadden Egypte, Indonesië, India en Ghana een verleden als kolonie van een West-Europees land, terwijl het toenmalige Joegoslavië zich wilde onttrekken aan de dominantie van de Sovjet-Unie. Met honderdtwintig aangesloten staten is de beweging een halve eeuw later nog altijd actief, al is het niet meer zo klaar onder welke voorwaarden ze zich onafhankelijk van wie moet opstellen en de vrede op aarde moet bevorderen. Wellicht bewijst de NAM haar leden nog de grootste dienst als globaal gespreksplatform. Het onderwerp is hoe dan ook te groot voor de wereldgemeenschap om er een helder afgelijnd beeld van te krijgen, laat staan dat een enkele kunstenaar er een coherent corpus werken kan uit distilleren. De Amerikaan Sam Durant (°1961) bezat de naïviteit om het thema bevattelijk te maken door de letterlijke geschiedenis ervan slechts als achtergrond te gebruiken en het veeleer als een denkmodel te hanteren: kunst, gedragen door het ideaal van een gemeenschap van solidaire, onafhankelijke en vredelievende individuen, kinderen eerst. Er is kinderlijke eenvoud nodig om, zoals Durant, vooreerst met potloden op landkaarten netjes al de koloniale veroveringen in te kleuren - voor elke kolonisator een andere kleur - en op basis van historische beelden de cruciale bijeenkomsten na te tekenen waarop Europese leiders de kolonies in een handomdraai onder elkaar verdeelden. Een meer aanschouwelijke voorstelling van de grondreden waarom het ooit tot de oprichting kwam van een beweging van niet-gebonden landen, is wel niet mogelijk. En voor Durant is het de opmaat tot de installatie van zijn 'voorstel voor niet-gebonden monumenten, vrije beweging': vijf maquettes van landschapsparken en evenveel bijbehorende monumentale zuilen op mobiele sokkels, naar believen in de ruimte te verplaatsen door de bezoeker. Naar het voorbeeld van de 'vriendschapsparken' die enkele NAM-landen in hun hoofdsteden aanlegden, ontwierp de Amerikaan brede lanen, vijvers en discrete gebouwen, omringd door een massa ranke bomen met bolvormige kruinen, alles zorgvuldig uit blank hout gefreesd. De zuilen hebben een moderne, abstracte vorm, bewust in een geest van niet-gebondenheid om geen helden op sokkels te tillen. Het is precies het nooit eindigende omverwerpen van standbeelden van koningen en keizers, heiligen, generaals en volksmenners overal ter wereld dat Durant ertoe aanzette om werk te maken van het iconoclasme. Zo nauwgezet als hij alle gesneuvelde monumenten opneemt in een onlineregister, zo suggestief stelt hij het bestormen van beelden voor in zijn kunst. Vier samengevoegde tekeningen naar archieffoto's ( Palindrome) lijken louter gemaakt voor het schokkende beeldeffect, alsof het geen uitlegt behoeft dat kennelijk ook een buste van maarschalk Tito, een der oprichters van de NAM, stukgeslagen wordt. Het hoogtepunt van geweld wordt bereikt in de video Trope. Op twee grote schermen tegelijk slaan groepen mannen monumenten kort en klein. De documentaire beelden worden in slowmotion en zowel voor- als achterwaarts afgespeeld, als gold het een eeuwigdurend barbaars ritueel. Niet alleen de Lenins van deze wereld moeten eraan geloven, ook willekeurige figuratieve beelden oogsten de woede van fundamentalisten. Op een lichtbak buiten schreef Durant in koeien van vinylletters: ANOTHER WORLD IS POSSIBLE. Hij zal bedoelen dat het niet vanzelf zal gaan.