Een grote biefstuk, een volledige kip, een pak rundergehakt, een homp volvette zuivel: de nieuwe Amerikaanse voedingsrichtlijnen zetten dierlijke en cholesterolrijke voedingsmiddelen op een voetstuk. Is verzadigd vet dan toch niet ongezond?
Het nieuwste werk van de Make America Healthy Again-beweging van de Amerikaanse minister van Volksgezondheid Robert F. Kennedy Jr. is een vat vol tegenstrijdigheden. De nieuwe Amerikaanse (omgekeerde) voedingspiramide zet in tegenstelling tot zo goed als alle andere landen vlees, kaas en volle melk bovenaan of bijna bovenaan. In het midden staan boter en ossenwit vrolijk op gelijke hoogte met minder omstreden bronnen van gezonde vetten zoals zalm, plantaardige olie en walnoten.
Als dit voor u verwarrend is, dan is het dat nog meer voor voedingsdeskundigen. De befaamde expert Marion Nestle formuleerde het als volgt op haar blog Food Politics: ‘Ik ben helemaal voor het eten van onbewerkte voedingsmiddelen, maar deze richtlijnen negeren 75 jaar onderzoek dat een dieet met meer plantaardige voedingsmiddelen aanbeveelt.’
Ook bij het Vlaams Instituut Gezond Leven vzw vielen ze van hun stoel toen ze zagen hoe flagrant de wetenschappelijke adviezen voor gezonde en duurzame voeding in de VS werden gedumpt.
‘Als mensen biefstuk, kip, volle zuivel en boter bovenaan een voedingsdriehoek zien staan, is het hek van de dam’, zegt Caroline Coeckelbergh van Gezond Leven. ‘We moeten ons heel erg bewust zijn van de impact van de vlees-en zuivellobby. Die is in de VS veel groter dan bij ons. Om de prominente plek van ultrabewerkte voeding in te dijken, werden de aanbevelingen voor proteïnen uit echt voedsel opgetrokken. Terwijl dat helemaal niet nodig is. De consumptie van eiwitten en vlees is voor de meerderheid van de bevolking in westerse landen voldoende en vaak zelfs hoger dan nodig. Naast het feit dat dierlijke eiwitten enorm nadelig zijn voor het milieu, is een teveel ook belastend voor de nieren. De fixatie op eiwitten in de VS past ook in de strijd tegen obesitas. Proteïnen werken immers erg verzadigend.’
Toch heeft de vleesindustrie nog niet helemaal gewonnen. Een blik op de iets meer genuanceerde richtlijnen die de voedingsdriehoek begeleiden, toont dat de Amerikaanse overheid nog steeds adviseert om verzadigde vetten te beperken tot minder dan 10 procent van de dagelijkse calorieën.
Maar dat boter en ossenwit (gezuiverd en gesmolten niervet van runderen) ‘goede bronnen van gezonde vetten’ zouden zijn, vinden ze ook bij Gezond Leven een brug te ver. ‘Dit is echt geen gezond product,’ benadrukt Coeckelbergh, ‘maar een een puur dierlijk vet dat nog meer calorieën dan boter bevat. Dit raden wij zeker niet aan.’
Vet is complex
De consumptie van veel verzadigde vetten verhoogt het LDL-cholesterolgehalte, wat op zijn beurt weer verband houdt met een hoger risico op hart- en vaatziekten. Toch is het niet zo simpel. Er zijn verschillende soorten verzadigde vetten die zich verschillend lijken te gedragen, afhankelijk van het soort voedsel waarin ze worden geconsumeerd, zo blijkt steeds meer uit nieuw onderzoek.
Verzadigde vetten uit rood vlees en boter zouden de kans op hart- en vaatziekten doen toenemen. Terwijl zuivelvet (kaas, yoghurt) minder schadelijk of soms neutraal lijken, mogelijk door andere gunstige voedingsstoffen die ze bevatten.
De verwarrende conclusies zijn een van de reden waarom diëtisten steeds meer afstappen van de reductionistische blik op voeding, waarin één deeltje van een voedingsmiddel, zoals koolhydraten of vetten, wordt geïsoleerd.
‘De effecten van een voedingsstof kunnen niet los worden gezien van het voedselpakket waar het deel van uitmaakt’, zegt Coeckelbergh. ‘Vlees heeft een compleet andere samenstelling dan volle yoghurt. Dan is het moeilijk om de verzadigde vetten in die producten met elkaar te vergelijken.’
De reactie op verzadigd vet kan van persoon tot persoon verschillen, afhankelijk van genetische aanleg en metabole gezondheid. In de Grote Riftvallei in Kenia vormen melk, vlees en bloed de basis van het traditionele dieet van de Masai, die beduidend meer vetten en eiwitten eten dan de meeste gezondheidsdeskundigen aanbevelen. Toch is het cholesterolgehalte in hun bloed laag omdat ze evolutionair zijn aangepast. De Masai hebben het vermogen ontwikkeld om een hoog cholesterolgehalte te verdragen, waardoor ze kunnen leven op een dieet dat bij de meeste andere mensen tot problemen zou leiden.
Daarnaast draait een gezonde vetconsumptie niet alleen rond het simpelweg verminderen van verzadigd vet. Wat ervoor in de plaats komt, is óók van belang: verzadigd vet vervangen door onverzadigde vetten (zoals in olijfolie, avocado of noten) verlaagt het risico op hart- en vaatziekten, maar vervangt u het door geraffineerde koolhydraten of suikers, dan kan dat zelfs nadeliger zijn. Vervang dus volle yoghurt beter niet door magere yoghurt met suiker en verkies die vette bloedworst boven een magere fabriekssalami.
Uiteindelijk draait alles om zo puur mogelijk eten. Hoe natuurlijker de voeding, hoe beter het darmmicrobioom., want uit studies blijkt meer en meer dat ook het microbioom beschermt tegen hart- en vaatziekten.
Geen discussie mogelijk: vermijd transvetten
Niemand in de wereld, ook niet Robert F. Kennedy Jr, twijfelt tot slot aan de schadelijkheid van industriële transvetzuren. Dat is een aparte categorie binnen de onverzadigde vetzuren. Nog meer dan verzadigd vet verhogen ze de kans op hart- en vaatziekten vanwege hun afwijkende chemische structuur.
Transvetzuren zitten vooral in ultrabewerkte voeding in de vorm van geharde plantaardige vetten. Ook in In gefrituurde snacks en industrieel gebak vindt u ze terug. Als u thuis frituurt, vermijd dan oververhitting van voedsel en langdurig gebruik van frituurolie.