...

Afgelopen weekend beslisten de ministers van Volksgezondheid om na mensen met een immuundeficiëntie en bewoners van woonzorgcentra ook 65-plussers te voorzien van een extra coronavaccin. Uit een advies van de Hoge Gezondheidsraad (HGR) van 24 september blijkt immers dat de bescherming tegen covid-19, en dan vooral de ernstige vorm, na een tijdje iets lager wordt bij ouderen. Dat is zeker het geval voor de niet-mRNA-vaccins zoals AstraZeneca en Janssen. 'Door deze boostervaccinaties wordt opnieuw een "verdedigingslinie" versterkt tegen de viruscirculatie, ziekten en een mogelijke overbelasting van ons gezondheidszorgsysteem', klinkt het. 'Bovendien worden er met de herfst in aankomst meer infecties, ernstige ziekte en hospitalisaties gerelateerd aan covid-19 verwacht.'Voor bepaalde groepen kan een extra dosis zinvol zijn. Het gaat dan om patiënten met een verminderde immuniteit, zoals mensen die een orgaantransplantatie hebben ondergaan, patiënten met aangeboren afweerstoornissen, mensen die chronische nierdialyse moeten ondergaan, bepaalde hiv-patiënten, enz... Al spreken we dan eerder over de finale dosis van de basisvaccinatie in plaats van een 'boostervaccin'. Daarnaast kan het ook nuttig zijn voor oudere, kwetsbare mensen, zeker diegenen die in zorgcentra verblijven. De helft van de sterfgevallen gelinkt aan covid-19 in België heeft een leeftijd boven de 85 jaar.Maar over het boosten van gezonde en volledig gevaccineerde 65-plussers bestaat discussie. Onlangs hebben onderzoekers in het vaktijdschrift The Lancet daarover hun twijfels geuit. 'De huidige gegevens tonen niet dat er nood is aan wijdverspreide herhalingsvaccins in bevolkingsgroepen met een effectieve, volledige vaccinatie', luidde het. Het wereldwijd nog beperkte aantal vaccindoses zou het beste ingezet kunnen worden om mensen met een hoog risico of die nog niet gevaccineerd zijn te beschermen. Het is ook nog niet duidelijk of een derde dosis wel veilig is. Ook het Europees centrum voor ziektepreventie en -bestrijding zegt dat er op basis van het huidige bewijsmateriaal geen dringende nood is aan boostervaccins voor volledig gevaccineerden in de algemene bevolking. De HGR wil evenwel niet wachten tot er bijkomende gegevens bekend zijn. 'Het risico bestaat dan om te laat te komen met een extra dosis van het vaccin', vindt ze.Een expertengroep van het Amerikaanse geneesmiddelenagentschap FDA kan zich wel vinden in de toediening van een derde dosis voor 65-plussers, maar dan alleen met Pfizer. Voor Moderna moet nog worden onderzocht wat de optimale dosis is als mensen een derde keer worden ingeënt. Dat bedrijf zou daar momenteel nog onvoldoende informatie over hebben. Die informatie wordt binnenkort verwacht.Een persoonlijke beslissing omtrent het nemen van een boostervaccin is met de huidige kennis niet eenvoudig. De derde prik is, zoals hierboven aangegeven, vooral bedoeld voor mensen die ondanks een dubbele vaccinatie nooit voldoende antistoffen hebben aangemaakt en dus nog steeds te weinig immuniteit hebben opgebouwd. Er bestaat een consensus dat dit opportuun is voor deze groep. Het risico is laag, de voordelen hoog. Wat nu met 65-plussers die ingeënt zijn met een mRNA-vaccin, geen onderliggende aandoening hebben en niet actief zijn in de gezondheidssector? De HGR stelt dat 65-plussers lijden aan 'immunosenescence': met name een verlaagde immuunrespons na basisvaccinatie omdat hun afweersysteem verouderd is. Dit effect neemt toe met de leeftijd. Al is het moeilijk om de algemene grens op een specifieke leeftijd te leggen. Daarnaast is er in de literatuur bij 65-plussers sprake van 'waning immunity' en dalende neutraliserende antistoffen over tijd en mogelijks een verhoogde vatbaarheid voor infectie, ernstige ziekte en hospitalisatie. Sommige wetenschappers menen echter dat niettegenstaande het dalende aantal antistoffen, het lichaam ook nog over zoiets als cellulaire immuniteit beschikt en dus de blauwdruk heeft om bijkomende antistoffen te maken. Wetenschappers zoeken momenteel uit welke concentratie aan antistoffen of andere immuunmarker het meest geassocieerd kan worden met een goede effectiviteit van het coronavaccin. Pas als we die drempel kennen, weten we of en wanneer een derde dosis inderdaad nodig is. Bij gebrek aan beter wordt nu vooral naar gegevens op bevolkingsniveau uit de echte wereld gekeken, bijvoorbeeld in Israël. Daaruit blijkt dat de bescherming van Pfizer en Moderna voor ziekenhuisopname ietsje daalt voor 65-plussers, maar niet gigantisch. Het is niet duidelijk in hoeverre dat te maken heeft met tanende immuniteit, de meer besmettelijke deltavariant of het minder dragen van het mondmasker. De vaccinatie zal gefaseerd verlopen, te beginnen met 85-plussers. Zij zullen de komende dagen al een uitnodiging ontvangen en gevaccineerd worden in de bestaande vaccinatiecentra. De vaccinatie zal plaatsvinden minstens vier maanden na de tweede dosis van een AstraZeneca-vaccin of de enige dosis van het Janssen-vaccin en minstens zes maanden na de tweede dosis van een Moderna- of Pfizer-vaccin. Momenteel is er geen vaccin op de markt dat specifiek gericht is op de deltavariant. De boostervaccins worden toegediend met het originele vaccin van Pfizer of Moderna, een mRNA-vaccin. Zij die eerder een AstraZeneca- of Janssen-vaccin kregen, zullen dus van merk moeten wisselen. Of zo'n wissel van merk veilig en effectief is, is nog onduidelijk. Er bestaat nog niet voldoende wetenschappelijk onderzoek daarover Voorlopig zijn dat nog twee aparte prikken, maar in principe hkan dit op dezelfde dag. Al raadt het Amerikaanse centrum voor ziektepreventie en -bestrijding aan om ze in twee verschillende armen toe te dienen. Het Amerikaanse farmaceutisch bedrijf Moderna zegt wel te werken aan een gecombineerd corona- en griepvaccin. Van het vaccin zou één dosis volstaan als booster voor zowel de immuniteit tegen het coronavirus als tegen influenza. Of en wanneer het vaccin op de markt zou komen, is nog niet duidelijk. Concurrent Novavax, waarvan het coronavaccin nog groen licht moet krijgen van het Europees Geneesmiddelenagentschap EMA, kondigde ook al een soortgelijk combinatievaccin aan. Het is niet duidelijk of de boostershots op een bepaald moment uitgewerkt zullen zijn. Allicht zullen overheden de eerste jaren na de coronacrisis inzetten op boosters zolang de viruscirculatie hoog is en de ziekenhuiscapaciteit onder druk staat. Daarna is het koffiedik kijken hoe het coronavirus verder evolueert. Het is echter onethisch om nu al te spreken over een jaarlijkse booster voor de rijke landen als zelfs de gezondheidswerkers in arme landen nog niet gevaccineerd zijn. Momenteel worden mensen als 'volledig gevaccineerd' beschouwd als ze twee doses van de vaccins van Pfizer of Moderna gekregen hebben of één dosis van het Janssen-vaccin. De kans is niet onbestaand dat deze definitie een update zal krijgen.