Hoe ziet de PS-oppositiestrategie tegen Arizona eruit? Vooral hameren op niet ingeloste koopkrachtbeloften. ‘In plaats van meer nettoloon krijgt de middenklasse een gedeeltelijke indexsprong.’
‘Waouw, merci pour votre confiance!’ Er kon bij de PS zelfs een bedankje af op sociale media na de Grote Peiling in december van Het Laatste Nieuws, VTM Nieuws, RTL en Le Soir. Dat mag ook niet verwonderen: met 29 procent van de kiesintenties in Wallonië – een stijging met 7 procentpunten tegenover het verkiezingsresultaat in juni 2024 – nam de PS een hoge vlucht. Tegelijk kregen de Franstalige Arizona-partijen MR en Les Engagés, die samen ook de Franse Gemeenschapsregering en de Waalse regering vormen, een stevige tik. Zeker de MR van Georges-Louis Bouchez moest het ontgelden.
‘Het is natuurlijk maar een peiling’, zegt Bernard Demonty, chef politiek bij Le Soir. ‘Maar sinds september 2024 is de PS in onze peiling sterk aan het stijgen. Er is wel degelijk iets aan de hand.’
Onderwijs
Maar wat is er dan precies aan de hand? Zijn de goede peilresultaten van de PS het gevolg van een winnende oppositiestrategie, of betalen de MR en Les Engagés nu eenmaal het gelag voor onpopulaire bezuinigingen en hervormingen? Politieke waarnemers neigen naar dat laatste.
‘Aan bijna elke school hangen protestborden tegen de besparingen.’
‘Vergeet ook de onvrede over de Franse Gemeenschapsregering niet’, zegt politoloog Pascal Delwit. ‘Vanwege een aantal ingrijpende besparingen staat de Franstalige onderwijsgemeenschap op haar achterste poten. Aan bijna elke school hangen protestborden. Daarnaast spelen natuurlijk ook de federale hervormingen in de pensioenen, de zorg en de werkloosheid en de niet ingeloste koopkrachtbeloften een rol.’
Toch ziet Delwit ook doeltreffend oppositiewerk tegen de regering-De Wever vanwege de PS. ‘Ze schieten niet op alles, maar beperken zich tot een handvol concrete punten. Zo is de PS erin geslaagd in Franstalig België de wittebroodsweken van de Arizona-regering te vergallen.’
500 euro extra
In Wallonië ging de verkiezingscampagne anders dan in Vlaanderen weinig over het gezond maken van de overheidsfinanciën, maar heel veel over meer koopkracht voor werkende mensen. Partijen boden tegen elkaar op over hoeveel honderden euro’s extra er op het loonbriefje zouden komen te staan. De MR spande daarbij de kroon met 500 euro extra per maand. De partij liet daarbij doelbewust in het midden of het nettoloon echt met 500 euro omhoog zou gaan, dan wel of het verschil tussen werken en niet werken minimaal 500 euro zou bedragen.
Daardoor ging de belofte ‘500 euro extra’ een eigen leven leiden, en dat speelt de PS in haar oppositiestrategie genadeloos uit. ‘Bouchez wist in 2024 met zijn 500 euro extra met name de lagere middenklasse te verleiden’, zegt Thomas Dermine, de jonge PS-burgemeester van Charleroi. ‘In plaats van meer nettoloon krijgt die middenklasse vandaag een gedeeltelijke indexsprong te slikken.’
Nieuwe belastingen
Nog een manier om de MR en Les Engagés pijn te doen, is via de nieuwe accijnzen en btw-verhogingen uit het recente begrotingsakkoord. ‘Met Arizona krijg je om de twee uur een nieuwe belasting’, stond te lezen op de slides waarmee PS-Kamerfractievoorzitter Pierre-Yves Dermagne op het partijbureau de oppositielijnen van zijn partij uiteenzette. Gas, stookolie, de meeneemkoffie ’s ochtends, de sportschool, het filmticket en de afhaalpizza ’s avonds: ‘Avec le MR, tout est plus cher’ , aldus de PS, zelfs de frieten.
‘De MR had tijdens de campagne dure eden gezworen dat er geen nieuwe belastingen zouden komen.
‘Als je zowat de slechtste begrotingscijfers van Europa hebt, zijn een aantal nieuwe belastingen onvermijdelijk’, zegt politiek journalist Bernard Demonty. ‘Maar dat is heel lastig voor de MR, die doorheen de campagne dure eden had gezworen over ‘geen nieuwe belastingen’.’
‘Flamandisation’
Hoewel steeds meer Franstaligen premier Bart De Wever (N-VA) als de redder van het vaderland in de armen lijken te sluiten, zeker na zijn Euroclear-overwinning, blijft de PS systematisch waarschuwen voor De Wever als een Vlaams-nationalistische wolf in schaapskleren. De verborgen agenda van De Wever zou erin bestaan de federale regering in te zetten voor uitsluitend Vlaamse belangen, en België zo veel mogelijk te ‘vervlaamsen’.
‘Die flamandisation zie je bijvoorbeeld aan het werk in de beperking van de werkloosheid in de tijd’, zegt Thomas Dermine. ‘Dat is een maatregel die vooral Wallonië en Brussel midscheeps raakt, en waarbij de federale overheid de kosten doorschuift naar de gewesten en de gemeenten. Niet voor niets verkoopt De Wever dit tegenover een Vlaams publiek als een grote communautaire omslag.’
Onzichtbare Magnette
Zo alomtegenwoordig Georges-Louis Bouchez is in het publieke debat, zo afwezig lijkt PS-voorzitter Paul Magnette vaak, maar dat blijkt paradoxaal genoeg juist een troef. Magnette staat in de top drie van de populairste Waalse politici, terwijl Bouchez wegzakt naar de dertiende plaats. Lange tijd worstelde de PS met de vraag: hoe ga je om met de onophoudelijke aanvallen van Bouchez? Nu lijkt men te denken dat het probleem zichzelf wel zal oplossen. ‘We moeten Bouchez in de mate van het mogelijke negeren’, zegt Thomas Dermine.
De recente peiling van 29 procent is hoe dan ook een opsteker van formaat voor Paul Magnette, aan wiens leiderschap werd getwijfeld na de zware verkiezingsnederlaag in 2024. ‘Is hij wel de juiste persoon om de PS-oppositie te belichamen? Nu staat hij een stuk sterker, al blijft er ook intern nog steeds wantrouwen. Hij geeft als voorzitter geen erg actieve indruk’, zegt Bernard Demonty. ‘(lacht) Maar als ik schrijf dat Magnette niets doet en toch de curve van zijn partij ziet stijgen, reageert de PS furieus.’
Magnette staat in de top drie van de populairste Waalse politici, Bouchez staat dertiende.
Naast voorzitter Magnette staan enkele gewezen topministers, zoals Pierre-Yves Dermagne in de Kamer en Christie Morreale in het Waals Parlement, in de frontlinie van de PS-oppositie. ‘Een slechte casting’, vindt politoloog Pascal Delwit. ‘Je maakt van een gewezen vicepremier geen Kamerfractievoorzitter. Die keuzes hebben bij Magnette veel te maken met het veiligstellen van zijn partijvoorzitterschap, maar intussen snakt de PS wel naar nieuw bloed.’
Is de PS hersendood? ‘De vraag is of Magnette de geschikte persoon is voor een vernieuwingsoperatie’
Links versus rechts
Een belangrijk verschil tussen Wallonië en Vlaanderen is dat in Wallonië de oppositie uitsluitend van links komt (PS, Ecolo en PTB), in Vlaanderen zowel van links (PVDA en Groen) als van rechts (Open VLD en Vlaams Belang). ‘Als Alexia Bertrand (Open VLD/MR) zegt dat er te weinig wordt bespaard in de sociale zekerheid en Groen zegt juist te veel, dan kan Bart De Wever zich in Vlaanderen profileren als het redelijke midden,’ zegt Dermine. ‘Dat in Wallonië de hele oppositie links is, helpt ons om de bevolking te doen inzien dat de Arizona-maatregelen onevenwichtig en héél rechts zijn.’
Maar in een volledig linkse oppositie is het soms lastig om aan bod te komen. ‘De PTB hijgt de PS constant in de nek’, zegt Pascal Delwit. ‘De partij is sterk aanwezig in de pers, op het terrein, op sociale media, in de socialistische vakbond en mikt tot op zekere hoogte op hetzelfde publiek als de PS.’
De stem van de steden
Het verzet tegen de MR en Les Engagés wordt ook georganiseerd vanuit de grote Waalse steden, die financieel in zwaar weer verkeren. Van de nieuwe Waals Gewestregering moeten steden als Charleroi en Luik de broekriem aanhalen in ruil voor kredietwaarborgen, nadat de banken geen krediet meer wilden verstrekken.
‘In Wallonië is het grondgebied electoraal nu zo verdeeld dat de grote steden socialistisch zijn, en de randstedelijke gemeenten en het platteland in handen van de MR of Les Engagés’, legt Thomas Dermine uit. ‘En dus krijgen burgemeesters zoals ik een voorname stem in de regionale PS-oppositie. Want in de steden voelen de burgers de concrete gevolgen van de maatregelen die op federaal en regionaal niveau worden genomen. De impact van de werkloosheidshervorming is ook niet dezelfde in Charleroi als in een rijke MR-gemeente.’
Project 2029
Sowieso wil de PS in 2029 graag weer een knoppen zitten, op de eerste plaats in het Waals Gewest, aldus Pascal Delwit, onder meer vanwege de financiële situatie in haar stedelijke bastions, maar ook federaal. Al is het dan wel de vraag: om wat te doen?
‘Bij de PS beseffen ze dat ze maatregelen zoals de hervorming van de werkloosheid en de pensioenen moeilijk helemaal zullen kunnen terugdraaien.’
‘Ik heb met veel mensen in de partij gesproken en er is een breed gedragen besef dat de PS maatregelen zoals de hervorming van de werkloosheid en de pensioenen moeilijk helemaal zal kunnen terugdraaien’, legt Pascal Delwit uit. ‘Met wie zouden ze dat ook moeten doen? Zeker in Vlaanderen is daar geen meerderheid voor.’
Maar in 2029 komt er geen oeverloze catalogus meer aan voorstellen zoals in de campagne van 2024, denkt Delwit, toen de PS volgens de politoloog ‘onhoorbaar’ was. ‘Ze zullen wellicht met twee à drie centrale sociale thema’s campagne voeren. En dan proberen de mensen ervan te overtuigen dat de PS de enig nuttige linkse stem is.’
Onverwoestbaar
De eclatante verkiezingsoverwinning in juni 2024 van de MR en Les Engagés wierp de vraag op of de ruk naar rechts in Wallonië het resultaat was van een samenloop van omstandigheden, en dus cyclisch, dan wel structureel een einde maakte aan de lange tijd onverwoestbaar gewaande heerschappij van links.
‘Het interessante aan onze laatste peiling is dat de PS erg sterk scoort, maar niet ten koste van de PTB’, zegt Bernard Demonty. ‘En als je alle kiesintenties bij elkaar optelt, zit Vlaanderen voor bijna 80 procent rechts, Wallonië voor bijna 60 procent links.’ Dat relativeert volgens Demonty de na de verkiezingen van 2024 vaak gehoorde claim dat Wallonië naar rechts is gekanteld. ‘Als ik naar deze peiling kijk, hebben we opnieuw een rechts Vlaanderen en een links Wallonië.’
