Dat de Verenigde Naties een halve eeuw bestonden, kon de organizatie niet behoeden voor vernedering en kritiek.

DE Verenigde Naties zijn wellicht nooit zo vaak en zo definitief met de oude Volkerenbond van tussen de twee wereldoorlogen vergeleken als in 1995, waarin ze tussen 25 april (in San Francisco) en 24 oktober (in New York) hun vijftigste verjaardag vierden.

Dat was grotendeels de schuld van de oorlog in Bosnië. Die had zich als een grote wolfsklem om een onwillige, tegenstribbelende, maar bovenal onmachtige VN-organizatie gesloten. Volksserviërs hielden VN-soldaten gegijzeld in een situatie waarin ze zich nooit hadden moeten wagen, VN-bureaus werden verantwoordelijk gesteld voor situaties die ze hadden willen voorkomen, de generale staf werd beschuldigd van medeplichtigheid in rampen waar hij geen autoriteit over had. Als afgang kon het tellen voor een instelling die luttele jaren tevoren, bij de aflopende Koude Oorlog, door de Sovjet-leider Mikhaïl Gorbatsjov nog als een soort reddende wereldregering was voorgedragen. Vernederd, klein en haar onmacht uitbazuinend naar een publiek dat daar niet van wilde horen, was de vierende VN midden 1995 een ongelukkige, gedeprimeerde internationale instelling.

De Bosnische katastrofe overviel de organizatie niet zonder voorafgaande aankondigingen. Somalië was al een waarschuwing geweest. Daar gleed een overhaaste en slecht geplande aktie in een verkeerd begrepen konflikt, onder onbetwiste Amerikaanse leiding af naar een hopeloze situatie en een smadelijke aftocht. Het was een verwittiging voor de schande die kwam in Ruanda. Hoewel de VN op de hoogte waren van het dreigende geweld en de genocide die een half miljoen of méér doden zou kosten in etnisch geweld, waren ze niet bij machte de eigen traagheid te overwinnen en drie- tot vijfduizend blauwhelmen te sturen die volgens de eigen specialisten de slachting hadden kunnen verhinderen.

En dan was in de zomer ironisch genoeg nog niets uitgelekt over Srebrenica. Die Moslim-enclave in Bosnië was tot beveiligd gebied verklaard door de VN, werd door Nederlandse blauwhelmen beschermd geacht, en toch liepen Bosnische Serviërs ze onder de voet. Waarna duizenden mannen door de veroveraars afgevoerd werden naar een onbekende bestemming en nooit terugkwamen. Eerst in het najaar werd bekend dat de achtduizend mannen van Srebrenica die door de Serviërs uitgemoord werden en over massagraven verspreid, wetens en willens door de machten die de VN besturen, opgeofferd werden in naam van een of ander diplomatiek spel.

KALMTE.

Terwijl kreten opgingen om de organizatie diepgaand te hervormen, af te schaffen, voor een tribunaal te dagen, en anderzijds diplomaten nijver konferenties en verjaardagsplechtigheden bleven voorbereiden, kwamen de VN ook nog van een andere kant onder vuur te liggen. De Verenigde Staten, ooit de grootste voorvechter van de VN, waren tijdens de Koude-Oorlogsjaren van de organizatie vervreemd. Washington moest traditioneel de grootste geldelijke bijdrage aan de VN afdragen en stond sinds tal van jaren voor de grootste achterstallige bedragen bij de organizatie in het krijt.

De VS verkozen in 1995 een kongres met een Republikeinse meerderheid, die resoluut tegen de VN ten strijde wou trekken. Meer konkreet wilden de Republikeinse kongresleden de Amerikaanse financiering afsnijden van een lichaam dat ze al te bureaukratisch, Derde-Wereldgericht en anti-Amerikaans bevonden. Van het geld dat de VS aan de Verenigde Naties, volgens kontrakt, verschuldigd zijn, bleek vooral de heffing voor financiering van militaire operaties (peacekeeping) kwetsbaar voor de Republikeinse besparingspolitiek. Dat was des te ernstiger omdat vredeshandhaving ook veruit de duurste VN-aktiviteit is. En de Amerikaanse onwil dreigde andere landen aan te zetten om de VN niet of minder te betalen. Om welke reden dan ook. In de verslagen verscheen dat de Verenigde Naties failliet waren.

In wat een onontwarbaar kluwen van misvattingen dreigde te worden, wisten sekretaris-generaal Boutros Boutros-Ghali en zijn diplomaten een onmisbaar vernis van kalmte te bewaren. Het veelgewraakte buitensporige budget van de VN-bureaukratie was niet echt even hoog als dat van het politie- en brandweerdepartement van New York City, zei een vader van de VN. Peacekeeping-direkteur Kofi Anan herhaalde wat zijn chef Boutros-Ghali zei : “Vredesoperaties mislukten door de onwil van de grootmachten de VN de middelen te geven om die opdrachten tot een goed einde te brengen. ” Dat was zo voor Ruanda, dat was zo voor Bosnië, elke keer weer. Het feit dat die grootmachten in het najaar van 1995 besloten met Navo-hulp en diplomatiek geweld van de VS de oorlog in Bosnië stil te leggen, kwam te lang na die verklaringen om er nog mee in verband gebracht te worden.

Tegen het einde van het jaar, na de officiële feestelijkheden waarbij nogmaals verklaard werd dat de VN aan hervorming toe zijn, kwam de organizatie in kalmer water terecht. Er kon opgemerkt worden dat het met die financiële krisis zijn tijd wel zou duren. Tegenover de ramp in Bosnië en de zich in Burundi aankondigende herhaling van de katastrofe in Ruanda, staan ook andere resultaten die tijdens de herrie van de feestelijkheden de pers niet gehaald hebben. Voor de stopzetting van de vijandelijkheden in Angola werd in Brussel een donoren-bijeenkomst gehouden waarvan de uitkomst de oorlog onrendabel zou moeten maken. Om een vol jaar vrede in Mozambique te vieren, na voltooide en aanvaarde demokratische verkiezingen, werd, eveneens in Brussel, een colloquium gehouden. Zo is de stijl van de VN : flamboyant in mislukkingen, bescheiden, bijna geblaseerd in suksessen.

S.V.E.

De VN zaten in ex-Joegoslavië met miljoenen vluchtelingen en ontheemden op schoot toen volksserviërs in mei-juni honderden VN-militairen gegijzeld hielden als schild tegen Navo-aanvallen.

In de VN-zetel in New York : vieren of rouwen ?

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content