KOELE KAAS IS SLECHT

Kaas uit de koelkast serveren bij warm weer, bevordert de vorming van bakteriën.

Sommige bakteriën floreren wanneer ze vanuit een koele omgeving plots in warmere temperaturen terechtkomen. De fameuze Listeria-bakterie is daarvan een goed voorbeeld. Ze is een gesel voor kaas- en paté-fabrikanten, die menige produktie door toedoen van de bakterie naar de bliksem zagen gaan.

Onderzoek gepubliceerd in het vakblad New Scientist heeft nu zelfs uitgewezen dat de goede gewoonte om bepaalde kaassoorten eerst in de koelkast te bewaren, en vervolgens op een warme zomeravond te serveren, niet alleen de groei van de bakterie bevordert, maar ook haar kwalijke karakter in de hand werkt. In die mate zelfs dat zware vormen van voedselvergiftiging in zulke gevallen geen uitzondering zijn.

Wanneer bakteriën in een temperatuur van vier graad Celsius leven een klassieke koelkasttemperatuur verdubbelt hun aantal elke achttien uur. Op kamertemperatuur gebeurt dat elke zeven uur. Maar wanneer de bakterie van koud naar warm wordt gebracht, verloopt de verdubbeling liefst acht keer sneller.

Dat effekt was vooral duidelijk bij een stam van de bakterie die veel besmettelijker was dan de andere, omdat ze er veel gemakkelijker in slaagt de wand van de aangevallen cellen aan te tasten, en er binnen te dringen. De bakterie gebruikt voor de aanval het enzym haemolysine. Dat komt in de krachtige stam tien keer meer voor dan in de gewone vorm van de bakterie.

Het is niet heel duidelijk hoe de omschakeling van koud naar warm de reproduktie en virulentie van de bakterie in de hand zou kunnen werken. Vermoed wordt dat een “koudeschok” zou helpen om de enzymen te stimuleren die de groei van de bakterie regelen. Maar dat blijft voorlopig spekulatie.

DESIGNER DNA

Een stuk kunstmatig DNA blijkt biezonder efficiënt in de strijd tegen kankergenen.

Wetenschappers bedenken allerlei manieren om in te grijpen bij een verkeerde werking van het genetisch materiaal. Zo is er de techniek van het antisense (“tegenrichting”) DNA, die gebruikt wordt om de produktie van eiwitten te stoppen. De genetische informatie voor eiwitten ligt opgeslagen in de kode van de lange DNA-molekule. Die kode wordt door middel van een overschrijfsysteem (het RNA-systeem) omgezet in de plooibare aminozuurketens waaruit de eiwitten bestaan.

Essentieel daarbij is dat de informatie van het DNA via boodschappers (stukjes messenger-RNA) wordt overgedragen naar de plaats waar de aminozuurketens aan elkaar worden geregen. Met de techniek van het antisense-DNA worden die stukjes RNA geblokkeerd, zodat ze geen boodschap meer kunnen aannemen, en de produktie van het eiwit stilvalt.

Deze veelbelovende techniek werd onlangs ingezet om een gen te stoppen dat hyperaktief is bij vele kankertypes. Zo berichtte het vakblad Nature Genetics. Meteen een van de eerste keren dat DNA-technologie met “terapeutische gevolgen” werd ingezet. Voorlopig alleen bij muizen, maar proeven op de mens zullen binnen het jaar beginnen.

Het eiwit in kwestie heet proteïne-kinase type I. Het is aktief als er cellen moeten worden gesplitst. Hyperaktiviteit leidt tot ongekontroleerde celgroei en de vorming van kankergezwellen. Tot ieders grote verbazing bleek de blokkeringstechniek veel efficiënter dan verwacht. Eén DNA-injektie was voldoende om de groei van tumoren bij muizen met twee weken te stoppen.

Het blokkeren van genetische boodschappers stopt kankergenen.

Trouw zoals een zeehond

In een tijd dat de wetenschap aan de lopende band diersoorten die ervan verdacht werden monogaam te zijn, ontmaskert als fervente vreemdgangers, doet het deugd eens het omgekeerde te kunnen lezen. In het vakblad Science verscheen een studie die stelt dat vele zeehonden niet echt polygaam zijn, maar vele jaren na elkaar paar kunnen vormen met dezelfde partner. Wijfjes lijken een hechte band te vormen met mannetjes die niet de dominantste uit de groep zijn.

Dat zou verklaard kunnen worden door de drang van de moeder om haar jongen levend naar zee te kunnen leiden. Dominante mannetjes vechten veel met elkaar, en in dat proces worden moeders af en toe van hun jongen gescheiden. Voor subdominante mannetjes bestaat dat probleem niet. Partnertrouw zou een faktor zijn die ervoor zorgt dat deze mannetjes niet voor de vrouwtjes hoeven te vechten.

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content