De kommunisten vormen nu de grootste fraktie in het Russische parlement. Een interview met hun voorzitter, Gennadi Zjoeganov, over heden en toekomst.

BIJ DE PARLEMENTSVERKIEZINGEN van december behaalde de kommunistische partij (KP) in Rusland 157 zetels : drie keer meer dan bij de stembusgang van 1993. Leider en voorzitter van de partij Gennadi Zjoeganov (51), een leraar en doctor in de filozofie, werkte sinds 1971 als kaderlid in de oude Sovjet-KP. In 1991 nam hij deel aan de staatsgreep tegen toenmalig president Mikhaïl Gorbatsjov, waarna de KP verboden werd. Twee jaar later werd hij voorzitter van de nieuwe Kommunistische Partij van de Russische Federatie. Zijn politiek credo is eenvoudig : ?De redding van Rusland is belangrijker dan ideologische zuiverheid.”

Een gesprek met een door velen getipte toekomstige president van Rusland. Draait het land vijf jaar na de staatsgreep de klok terug ?

GENNADI ZJOEGANOV : Het ging niet om een staatsgreep, maar om een poging om de verwoesting van het land tegen te gaan. Wat sinds 1991 aan zogenaamde hervormingen is uitgevoerd, sloeg in Rusland diepere wonden dan de Tweede Wereldoorlog.

Erger dan miljoenen doden ?

ZJOEGANOV : In alle landsdelen decimeerde de huidige politiek de bevolking drastisch, ze beging een genocide op het eigen volk. De industriële produktie daalde met de helft. De wetenschap ligt lam.

En de militaire industrie is overbodig geworden.

ZJOEGANOV : De zogenaamde demokratie mondde uit in de almacht van de mafia. Het blijft me gelijk wie er aan de macht komt, maar de regeringspolitiek moet veranderen.

De kommunisten gaan het land redden ?

ZJOEGANOV : Ze zeggen dat we het verleden willen herstellen. Dat is onzin en ondertussen ook gewoon onmogelijk. We willen de koers veranderen : op een verstandige manier, zonder extreme maatregelen. De kommunisten zien de realiteit in Europa en de rest van de wereld, ze accepteren zowel de verschillende vormen van bezit en eigendom als het politieke pluralisme.

Onze formatie is trouwens de enige in Rusland die de naam politieke partij verdient : we zijn gestruktureerd in het hele land, we hebben een ideologie, een konkreet programma en een vakbekwame ploeg.

Gorbatsjov heeft het nochtans over een zwanezang van uw partij.

ZJOEGANOV : In een vernield land bestaan geen overwinnaars. Maar een morele overwinning eisen we wel op : ondanks geldgebrek, ondanks een blokkade door de media hebben we meer dan een derde van de parlementszetels gehaald.

Slechts 15 miljoen van de 107 miljoen kiezers kwamen opdagen.

ZJOEGANOV : Onze tegenstanders daarentegen inkasseerden zware verliezen. Vooral de zogenaamde Demokraten die in werkelijkheid dieven, zuipers en verraders zijn.

De regeringspartij van premier Viktor Tsjernomyrdin vormt tegen alle verwachtingen in de op één na grootste parlementaire fraktie. Samen met de Demokraten en de Onafhankelijken overklast dat politieke centrum de kommunisten.

ZJOEGANOV : Terwijl ex-premier Jegor Gaidar politiek dakloos werd.

De gewezen Amerikaanse ambassadeur in Moskou, Jack Matlock, zegt dat enkel de oude mensen voor de KP stemden. Wishful thinking ?

ZJOEGANOV : Een slechte analyse. Op veel plaatsen stemde ook de middenstand voor ons. In regio’s waar veel universiteiten zijn, haalden we ook dertig procent. Ik heb in Chabarovsk, Sint-Petersburg en Moskou met jongelui gediskuteerd. Telkens trok ik volle zalen. Negen op tien jongeren hebben het gevoel dat ze geen kans hebben. Met de studiebeurs van 150.000 roebel die een studentenfamilie per jaar krijgt, kan ze één maand babyvoedsel kopen.

Intellektuelen als de dichter Jevgeni Jevtoesjenko herinneren zich het zwarte verleden. Hij is bang dat er weer imperialisme ontstaat, beveiligd door prikkeldraad en censuur.

ZJOEGANOV : Dat is een myte om de mensen bang te maken. Onze naoorlogse generatie heeft met de uitspattingen van de Stalintijd niets te maken. De meeste Russen hebben de jaren dertig zelfs niet meegemaakt. Maar ze zien wel dat één op twee ramen in Moskou nu tralies hebben, omdat de mensen bang zijn voor misdadigers.

U heeft dus niets te maken met de oude kommunistische partij van de Sovjetunie, waarvan u toch lid bent geweest ?

ZJOEGANOV : Dat was toch geen partij. Dat was een staatsapparaat met het monopolie van waarheid, macht en eigendom. Vergeet niet dat de KP in de loop der jaren veranderd is. In de tijd van Leonid Brezjnev bestond hier een liberale staat zonder repressie. Een paar dissidenten werden het land uitgezet, dat was alles. Ga nu de gevangenislijsten na : er zitten vandaag meer slachtoffers van repressie in kampen dan in de tijd van Stalin.

U zegt ?

ZJOEGANOV : In mijn dorp werden onder Stalin twee mensen opgepakt : twee misdadigers. Er moet toch eens goed nagekeken worden wie in de goelag zat en waarom.

U neemt de grote verzoener Willy Brandt tot voorbeeld. Bij de ultranationalisten en antisemieten die in de betogingen van uw partij meelopen, moet dat toch als gevaarlijke vergevingsgezindheid overkomen ?

ZJOEGANOV : In 272 verkiezingsdebatten heb ik 800.000 mensen toegesproken. Nooit, nooit zijn daar nationalistische, antisemitische of chauvinistische kreten gehoord.

In uw partij zitten fundamentalisten, stalinisten en demokratische socialisten. Kan u die eigenlijk met elkaar verzoenen ?

ZJOEGANOV : Is dat zo onnatuurlijk dat er ook bij ons links en rechts bestaat, dat er radikalen en gematigden zijn ? Er kan een gemeenschappelijke grondslag voor een gematigde, realistische politiek gevonden worden als we akkoord gaan over een paar duidelijke basisvoorwaarden : vrijheid van meningsuiting, vrijheid van woonplaats, veiligheid van de burgers, bescherming van het milieu.

Dat doet allemaal niet erg denken aan de tijd van Brezjnev. De regering is trouwens niet erg onder de indruk van uw overwinning. Premier Tsjernomyrdin wil niet aftreden. Dus kan u die regering alleen in de doema wegstemmen.

ZJOEGANOV : Viktor Tsjernomyrdin wil zelfs kommmunisten in zijn kabinet opnemen. Maar we treden maar toe als we zeker zijn dat de regering haar koers volledig verandert. We hebben al een lijst klaar van mogelijke ministers en konkrete voorstellen voor een budgettaire, fiskale en sociale politiek.

Bent u blij dat buitenlandminister Kozyrev ontslag nam ?

ZJOEGANOV : Drie jaar geleden hebben we al zijn ontslag voorgesteld. Elke minister maakt af en toe fouten. Alleen maakte Andrej Kozyrev alleen fouten in het nadeel van Rusland. Maar de man heeft geluk. Het is hier onwettig om én in de doema te zitten én minister te zijn. Kozyrev koos voor een zetel in het parlement. Dat was voor hem de beste uitweg.

Toch kan u de regering niet doen vallen. U heeft geen volstrekte meerderheid en uw mogelijke bondgenoten de Boerenpartij en de patriotten van generaal Aleksandr Lebed struikelden over de vijf-procentdrempel.

ZJOEGANOV : De Boerenpartij heeft wel twintig direkt verkozenen. Wij steken ook onze voelhorens uit bij de onafhankelijke kandidaten. Velen van hen leunen, volgens mij, heel dicht bij onze ideeën aan. Zelfs enkele parlementsleden van Tsjernomyrdins partij, Ons Huis Rusland, zullen een echte realistische politiek steunen.

Is de chauvinistische Zjirinovski een mogelijke koalitiepartner ?

ZJOEGANOV : We hebben ernstige gesprekken met Vladimir Zjirinovski.

U wil in de doema het herstel van de oude Sovjetunie op de agenda zetten. Dat is toch de klok terugdraaien ?

ZJOEGANOV : En waarom wel ? Duitsland is herenigd. De Europese landen werken samen binnen de raad van Europa. Wij willen samen met Oekraïners, Kazakken, Witrussen de verbroken relatie herstellen, zonder de soevereniteit van de verschillene republieken aan te tasten.

Dat is wel totaal anders dan in de vroegere Sovjetunie. Maar zelfs zo’n poging zal in Oekraïne gezien worden als het klassieke grootrussische imperialisme.

ZJOEGANOV : In Oekraïne leven vijftig miljoen mensen die vroeger vijftig miljoen ton petroleum verbruikten. Vandaag hebben ze daar heel wat minder olie. Kiev en Moskou zijn op elkaar aangewezen : op ekonomisch gebied en voor hun veiligheid.

Tsjetsjenië wordt met geweld binnen de Russische federatie gehouden. Uw partij heeft in de doema de uitgaven voor het bloedbad in Tsjetsjenië goedgekeurd.

ZJOEGANOV : De bescherming van de territoriale integriteit van Rusland gaat voor alles. Waarom zweeg het Westen toen Dzjochar Doedajev honderdduizenden op de vlucht joeg ? Nu oogsten wij de vruchten van die politiek.

De Russische militaire top ontwerpt een tegenstrategie voor het geval de Navo zich naar het Oosten uitbreidt. Daartoe horen nauwere kontakten met China.

ZJOEGANOV : De militaire blokken hebben zichzelf overleefd. De uitbreiding ervan zal gewoon nieuwe allianties creëren. Wat gebeurt er als het door Russen bewoonde noordoostelijke deel van Estland zich wil aansluiten bij Rusland en Estland zelf Navo-lid is ? Zijn we dan in oorlog ?

Volgens de verdragen zijn de Europese grenzen onschendbaar.

ZJOEGANOV : Dan moeten de oude Sovjet-grenzen ook maar hersteld worden.

Tot in Oost-Duitsland ?

ZJOEGANOV : De hereniging van Duitsland was belangrijk en onvermijdelijk. Wij willen een Europees veiligheidssysteem in het leven roepen.

Uw partij legt nu de campagne vast voor de presidentsverkiezingen van 16 juni. De kandidaat moet een patriot zijn. Wordt u dat ? Of kan dat ook een niet-kommunistische kandidaat zijn : generaal Aleksandr Lebed, bijvoorbeeld.

ZJOEGANOV : We zullen dat allemaal overwegen. Een sterke partij moet met alle mogelijkheden rekening houden.

Stel dat de keuze gaat tussen Jeltsin en Zjirinovski. Wie kiest u dan ?

ZJOEGANOV : Ik praat alleen over realistische mogelijkheden.

Copyright Knack/Der Spiegel

Gennadi Zjoeganov op campagne : ideologie en Realpolitik.

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content