Sinds basketballer Jason Collins (35) vorig jaar als eerste actieve sporter in een grote Amerikaanse competitie uit de kast kwam, is er geen club meer die hem een contract aanbiedt. Toch is hij gelukkiger dan ooit. ‘Ik kan eindelijk mijzelf zijn.’

‘Ik ben een 34-jarige NBA-center. Ik ben zwart. En ik ben gay.’

Met die woorden veroorzaakte profbasketballer Jason Collins eind april een schokgolf in de Amerikaanse sportwereld. Hij was de eerste actieve sporter in een grote Amerikaanse competitie – de National Basketball Association (NBA) – die uit de kast kwam. Niemand die vermoedde dat hij – 2,13 meter lang, 116 kilogram zwaar en een van de agressiefste spelers in de hele competitie – homo zou zijn. Al die tijd wist hij iedereen om de tuin te leiden. ‘Ik omschrijf het meestal als dat ik mezelf wijsmaakte dat de blauwe hemel rood is. Dat hield ik lang vol.’

Collins moedigt homoseksuele, Belgische sporters aan uit de kast te komen. ‘Al wil ik niemand pushen. Je moet zelf je moment kiezen. Maar weet dat als je het doet, je vrienden en familie er voor je zullen zijn. En dat als jij het doet, het voor de volgende weer makkelijker zal zijn. Zeker als je in de spotlights staat. Spreek ik voor mezelf, dan kan ik alleen maar zeggen dat het de beste beslissing is die ik ooit heb gemaakt. Ik heb 33 jaar lang gezwegen, mijn geaardheid verborgen. Ik was bang dat mensen het zouden ontdekken. Dat leverde zo veel stress en angstige momenten op. Ik sliep slecht, ik was mijzelf niet.’

De coming out van Collins zou je – om de impact ervan juist in te schatten – kunnen vergelijken met die van een voetballer bij een Europese topploeg. Dat in België actieve profvoetballers niet uit de kast durven te komen, verbaast hem niet echt. Het is nog altijd de wereld waar een tegenstander die een overtreding begaat een ‘vuile flikker’ is en waarin de dwalende scheidsrechter bij tijd en wijlen voor ‘blinde homo’ wordt uitgemaakt. ‘Terwijl ze er ongetwijfeld zullen zijn: homo’s in het profvoetbal’, zegt Collins. Maar de enige actieve profvoetballer die zich recent als homo outte, is de Amerikaan Robbie Rogers. De Duitse gewezen international Thomas Hitzlsprenger, die vorige week bekendmaakte dat hij homo was, wachtte tot zijn carrière als voetballer voorbij was.

Collins: ‘Hoe meer mensen uit de kast komen, hoe meer mensen hun mening over homo’s zullen bijstellen. Toen ik bekendmaakte gay te zijn, beseften veel Amerikanen dat ze al die tijd geklapt en gejuicht hadden voor iemand die gay is. Ik heb een homo aangemoedigd, denken ze dan. Om vervolgens hopelijk te beseffen dat geaardheid helemaal niets uitmaakt en dat ze me net als eerst gewoon een aardige vent vinden. Dat is wat ik wilde bereiken met mijn coming out: dat er een gesprek op gang zou komen. En omdat ik een publiek figuur ben, krijgt homoseksualiteit, wat voor veel mensen iets abstracts is, een gezicht. Zoiets zou een Nederlandse voetballer ook kunnen bereiken. Dat is denk ik ook de manier om de aanvaarding van homo’s voor elkaar te krijgen. Het mooiste zou zijn dat we straks een situatie hebben dat iemand zegt: Oké, je bent gay, maar hoeveel punten heb je gisteravond eigenlijk gescoord?’

Tijdens het interview, in de coulissen van het VN-hoofdkwartier in New York, schiet de lesbische zangeres Melissa Etheridge de basketballer even aan. ‘Ik vind jou zo geweldig’, zegt ze. ‘Wat je hebt gedaan is echt dapper.’ Ze stelt haar verloofde aan de basketballer voor, ze praten even over koetjes en kalfjes, ze blijken vlak bij elkaar te wonen in Los Angeles en spreken meteen af gauw bij elkaar op bezoek te komen. Even daarvoor heeft Collins oud-tennisster Martina Navratilova ontmoet. De oud-winnares van Wimbledon, die dertig jaar geleden besloot geen geheim te maken van haar geaardheid, geldt als een grote inspiratiebron voor de basketballer. Het was nota bene de tennisster, die over Collins zei dat hij met zijn coming out levens zou redden. Levens van homo’s die zich alleen voelen, die gepest worden, die zelfmoord plegen. ‘Toen ik haar net zag, heb ik haar meteen geknuffeld.’

Na het onderonsje met Etheridge draait Collins zich breed grijnzend om. ‘Dit is mijn surreële leven nu’, zegt hij, doelend op de beroemdheden tussen wie hij zich begeeft. Dat wonderlijke leven begon amper een dag na zijn coming out, memoreert de boomlange basketballer. ‘Eerst belde Oprah Winfrey om me te feliciteren en om te vragen of ik bij haar in de show wilde. Vijf minuten na dat telefoontje, belde Barack Obama om me te complimenteren. Hij was bijzonder bemoedigend en hij was trots op me. Hij zei dat mijn coming out niet alleen afstraalde op mijn eigen leven, maar ook op dat van anderen. Hij onderstreepte het belang daarvan.’ Even laat de basketballer een stilte vallen. ‘De president van de Verenigde Staten die een homo belt om hem te feliciteren met zijn coming out – dat betekent dat we de goede kant op gaan in dit land.’

Vrijwel iedereen in de Amerikaanse basketbalcompetitie juichte indertijd de stap van Collins toe. Clubvoorzitters, coaches, spelers, commentatoren. De bondsvoorzitter introduceerde een homovriendelijk beleid en maakte korte metten met spelers die homo-onvriendelijke opmerkingen maken: zij kunnen rekenen op een boete van minimaal 50.000 dollar (36.000 euro). ‘Als ik de balans opmaak, heb ik nauwelijks vervelende reacties gekregen. Natuurlijk, als je op Twitter gaat zoeken kom je veel lelijke verwensingen aan mijn adres tegen. Maar ja, dat is maar Twitter’, grijnst Collins. ‘De belangrijke mensen in mijn leven, mijn vrienden en familie, op hun liefde en steun kan ik gewoon rekenen. Ook op die van mijn oma, hoewel zij bang was dat ik het mikpunt van haat en vooroordelen zou worden. Ze is grootgebracht in het conservatieve zuiden’, zegt Collins vergoelijkend.

Nummer 98

Maar hoezeer Collins publiekelijk ook geprezen wordt en hoe homovriendelijk de NBA ook lijkt, de basketballer heeft sinds zijn coming out geen contract meer. Dat terwijl hij nog helemaal niet is afgeschreven. Toen Collins uit de kast kwam, speelde hij als center voor de Washington Wizards. Zijn contract bij die club liep afgelopen zomer af. Aan zijn kwaliteiten zou het niet mogen liggen: in zijn twaalfjarige carrière in de NBA speelde hij negen keer mee in de Playoffs, bereikte hij tweemaal de finales ervan en heeft hij bovendien de naam een goede mental coach te zijn voor zijn teamgenoten. Maar ineens heette Collins een ‘afleiding’ te zijn, berichtten Amerikaanse media afgelopen najaar. Coaches zouden hem liever niet in hun team opnemen, omdat het een negatief effect zou kunnen hebben op de prestaties van het team.

Collins kent die verhalen natuurlijk ook. Opnieuw tovert hij een lach op zijn gezicht, zij het deze keer met duidelijk minder overtuiging. Hij zegt eenvoudigweg niet te weten of dat echt de reden is dat hij nu geen team heeft. Hij lijkt te twijfelen, bang zichzelf uit de markt te prijzen. ‘Als de storm weer is gaan liggen, zal het vast weer alleen over basketbal gaan en om het feit dat ik absoluut van toegevoegde waarde ben voor een team. Het heeft gewoon wat tijd nodig. Nee, ik beschouw mijn carrière helemaal niet als voorbij. Ik train, ik werk aan m’n conditie. Want misschien dat ze morgen al bellen.’

Had hij zijn geaardheid verzwegen, dan had hij nu misschien gewoon gespeeld. Het was de reden dat hij er eerder het zwijgen toe deed. Juist om zijn team zich te laten concentreren op één ding: basketbal. Niet de geaardheid van een speler. Al die jaren leidde hij een dubbelleven. Nooit liet hij teamgenoten te dichtbij komen. Ze zouden zijn grote geheim kunnen ontdekken. ‘Geloof me, dat is de grootste angst van iedere homo die nog in de kast zit: dat hij ontdekt wordt.’

Alleen voor de fijnproevers was er altijd een stille hint dat Collins op mannen viel. Hij speelde met nummer 98 op zijn rug, een verwijzing naar het jaartal waarin de homoseksuele student Matthew Shepard werd ontvoerd, mishandeld en dagen later werd teruggevonden, vastgebonden aan een hek. Dood. In de Amerikaanse homogemeenschap is het getal 98 onlosmakelijk verbonden met de gruwelijke dood van de 21-jarige student.

Collins heeft geen greintje spijt van zijn stap. ‘Echt, het voelt als een bevrijding. Ik ben gelukkiger dan ooit.’ Hij meent het. Hij lacht van oor tot oor.

DOOR STIJN HUSTINX IN NEW YORK

‘Geloof me, dat is de grootste angst van iedere homo die nog in de kast zit: dat hij ontdekt wordt.’

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content