Een avond met echte Russische salon-muziek uit het einde van de vorige eeuw.

TOEN BEGIN deze maand in Tongeren ?Les Vendredis” het Ensor Strijkkwartet en verteller Karel Vingerhoets z’n première beleefde, zei directrice Barbara Wyckmans van CC De Velinx na afloop : ?Dit is zowat de mooiste avond die we hier ooit hebben meegemaakt.” Dat is wel een heel aanmoedigende schouderklop voor de makers die aan een tournee door Vlaanderen en Nederland begonnen. Toch is het recept eenvoudig : ?Les Vendredis” bestaat uit onvervalste Russische salonmuziek van het einde van vorige eeuw. De diverse stukjes worden afgewisseld met korte verhalen van Russische schrijvers, juweeltjes van wat je literaire kleinkunst zou kunnen noemen. Zoals ?Een sprookje” van Danhil Charms, ?De zonde van Jezus” van Isaac Babel of ?In het donker” van Anton Tsjechov. Die mengvorm blijkt aan te spreken. Je luistert naar een kwartet, maar ook naar een verteller.

Het Ensor strijkkwartet bestaat uit de violisten Sophie Causanschi en Francis Reussens, de altviolist Frans Vos en de cellist Steven Caeyers. Laatstgenoemde is ook het brein achter dit tournee-programma ?Les Vendredis”. Ze doen het duidelijk met het grootste plezier.

STEVEN CAEYERS : Dat prettig samen musiceren komt eigenlijk uit ons kwartet zelf. Dat is in 1990 ontstaan uit vrienden die het fijn vonden om samen te musiceren. Dat proberen we uiteraard zo goed mogelijk. We hebben daarbij het grote geluk gehad om met het beroemde Melos Strijkkwartet in contact te komen. Bij hen in Stuttgart mogen we altijd zomaar binnenvallen. Bij hen steken we ontzettend veel op. Toch is het niet zo dat we met alle geweld een reuze carrière willen maken. Wij vinden het belangrijker om in het volle muziekleven te blijven, in orkest te spelen en les te geven om onze ervaringen door te geven.

Al brengen we kwartetten van Beethoven en zo binnenkort trouwens in Bonn we zijn vooral nieuwsgierig naar nieuwe dingen en voortdurend op zoek naar partituren die zelden of helemaal niet gespeeld worden. Door daar naar te snuffelen ben ik in de bibliotheek van het Conservatorium van Antwerpen op twee bundels Russische kamermuziek gevallen met de titel ?Les Vendredis”.

?De vrijdagen”. Wat een vreemde naam…

CAEYERS : Niet als je de geschiedenis ervan kent. In Sint-Petersburg woonde in de vorige eeuw een postzegelhandelaar. Hij heette Mitrofan Petrovitsj Beljajev en leefde van 1836 tot 1903. Die man was een fervente melomaan en speelde zelf behoorlijk altviool. Hij leerde Alexandr Glazoenov kennen, vond diens muziek subliem, hoorde dat hij problemen had om zijn muziek te laten drukken en besloot dat toen zelf te doen. Hij werd dus muziekuitgever. Langs Glazoenov kwam hij in contact met ?de grote vijf”, ook wel ?het machtige hoopje” genoemd. Beljajevs uitgeverij floreerde. Hij gaf bij elkaar meer dan 2000 composities uit van onder meer Borodin, Moessorgski, Rimski-Korsakov, Tanejev en Skrjabin. Hij stichtte later een bijhuis in Leipzig om de Russische muziek internationaal te kunnen verspreiden. Dat is hem gelukt. We hebben heel veel aan die man te danken.

Maar hij deed meer. Een tijd lang organiseerde hij elke vrijdag bij hem thuis in Sint-Petersburg avondjes waar kunstenaars bij elkaar kwamen en waar kwartetten werden gespeeld. Sommige componisten maakten voor die ?vendredis” speciale miniatuurtjes voor kwartet. Beljajev verzamelde die en gaf ze uit. Toen wij die heel toevallig weer ontdekten, groeide dadelijk het idee ook zulke ?Vendredis” te organiseren. Zo simpel is het.

In het programmaboek staat ?salonmuziek”. Dat heeft een nogal negatieve bijklank, als iets minderwaardigs. Schrikt dat jullie niet af ?

CAEYERS : Welnee. Die muziek was op de eerste plaats bedoeld om gespeeld te worden in de salons van Beljajev. Op de tweede plaats zitten er echt knappe dingen bij zoals de ?Preludio e fuga” van Glazoenov, de ?Sarabandes” van Felix Blumenfeld en Anatolij Ljadov of de ?Polka” van Aleksandr Kopylof. Ze zijn vakkundig gemaakt, hoewel heel academisch en zonder geëxperimenteer. Maar goed, persoonlijk zou ik ze liever ?gezelligheidsmuziek” noemen, want precies die gezelligheid straalt er af. Je beluistert ze, knus bij elkaar, ongekunsteld. Ik zie ze ook als een middel om het publiek over zijn drempelvrees voor kamermuziek heen te helpen. Want hoe je het draait of keert, kamermuziek schrikt velen nog altijd af. ?Les Vendredis” is pure ontspanning. Het is echt een avondje uit. Je komt naar buiten en je hebt genoten.

Eén van de Russische verhalen is bijzonder geestig. Het heet ?Goed zo !” en is kort als een Onze Vader. De schrijver ervan is Michail Zosjtsjenko, welbekend door ?De avonturen van een aap”. Hij was een meester in humoristische vertelsels. Eigenlijk mag ik het slot ervan niet verklappen, maar ik doe het toch. Het gaat over een schrijver die maar geen inspiratie kan vinden en daardoor doodongelukkig is. Op een wandeling ziet hij een oude man op een stoep zitten, de ogen gesloten, volkomen op zijn gemak. Op zijn gerimpelde gezicht ligt een zalige glimlach. De getormenteerde schrijver denkt : ?Ik zou net als hij met een vredig hart op de stoep willen zitten. Waarom is dat kleine geluk voor mij onbereikbaar ?” Dan doet de oude man zijn ogen open en zegt tevreden ?Goed zo !” Die twee woorden typeren, toevallig of niet, het ontspannende geluk dat je bij ?Les Vendredis” ervaart.

Fons de Haas

Voor data en details : zie Weekend Knack, blz. 117.

Steven Caeyers : Je komt naar buiten, en je hebt genoten.

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content