Vorig seizoen behandelde koepelorganisatie Voetbal Vlaanderen 9000 tuchtdossiers. Dat gaat van vechtpartijen tussen spelers tot clubs die opzettelijk hun veld onder water zetten.
Voetbal is emotie. Ook in het Vlaamse jeugd- en amateurvoetbal worden door die emotie vaak grenzen overschreden. Wanneer dat ontaardt in agressie, discriminatie of manipulatie, stopt het spel en begint de rechtspraak. Vorig seizoen behandelde koepelorganisatie Voetbal Vlaanderen 9000 tuchtdossiers, voortgekomen uit incidenten op en naast het veld.
‘Een kleine 80 procent daarvan wordt afgehandeld via een minnelijke schikking’, vertelt Nand De Klerck, manager beleid en woordvoerder van Voetbal Vlaanderen. ‘Meestal gaat het om rode kaarten, bijvoorbeeld voor een zware tackle of een opzettelijke duw. Ons parket stelt dan een straf voor op basis van een indicatieve tabel: deze overtreding staat gelijk met drie speeldagen schorsing en een geldboete van 150 euro. Dat delen we mee via ons digitale E-Kickoff-platform, op de woensdag na de wedstrijd. Clubs en spelers kunnen daarmee akkoord gaan – wat in ongeveer 85 procent van de gevallen gebeurt. Wie de schikking weigert, verschijnt voor ons disciplinair comité. Ook de ernstigste zaken, zoals geweldpleging tegen een scheidsrechter, worden daar behandeld. Vorig seizoen heeft het disciplinair comité zo over bijna 1800 zaken geoordeeld, gemiddeld een vijftigtal per week.’
Volgens De Klerck is snelheid daarbij cruciaal. ‘Na een geweigerde minnelijke schikking of een zwaar incident buigt het disciplinair comité zich de tweede maandag na de match over de zaak. Ga je in beroep, dan volgt op donderdag de zitting en gaat de beslissing vrijdag in. De sancties moeten snel volgen om een zo eerlijk mogelijk competitieverloop te garanderen. Als twee spelers in dezelfde wedstrijd met elkaar vechten, moet je er ook voor zorgen dat hun sancties op hetzelfde moment ingaan.’
Zeker in de hogere amateurafdelingen, waar grotere financiële belangen op het spel staan, schakelen clubs en spelers vaker advocaten in. Dan moet je juridisch sterk staan.’
Centralisatie
Sinds het seizoen 2022-2023 is het tuchtsysteem volledig gecentraliseerd in één disciplinair comité, dat zetelt in Strombeek. ‘Vroeger werkten we met provinciale disciplinaire kamers’, zegt De Klerck. ‘Elke provincie deed het een beetje op haar eigen manier. De strafmaat verschilde en de data werd niet eenduidig geregistreerd.’
Dat bracht volgens Voetbal Vlaanderen risico’s met zich mee. ‘De leden van die provinciale comités werden verkozen door de clubs uit hun provincie. Wij zagen daar een integriteitsprobleem. Als een rechter opnieuw verkozen moest worden, kon dat onbewust meespelen in uitspraken. Vandaag is dat anders: de raad van bestuur benoemt de leden op basis van hun competenties. Zaken worden bovendien geografisch gemengd behandeld om lokale belangen te vermijden.’
Minstens een derde van de leden van het disciplinair comité heeft een duidelijke achtergrond in de rechtspraak. ‘Het gaat om juristen, rechters of mensen die in andere parketten werken’, zegt De Klerck. ‘Dat is geen overbodige luxe. Zeker in de hogere amateurafdelingen, die dicht bij het profvoetbal aanleunen en waar grotere financiële belangen op het spel staan, schakelen clubs en spelers vaker advocaten in. Dan moet je juridisch sterk staan.’
Alle leden zijn wel vrijwilligers. ‘Ze zien het als een manier om iets terug te doen voor de maatschappij. Wij zijn hen enorm dankbaar. Voor het geld hoeven ze het niet te doen: ze krijgen een vrijwilligersvergoeding van 12,60 euro per zitting. Leden van ons parket ontvangen 30 euro, omdat zij de minnelijke schikkingen verwerken en een hogere werklast hebben.’
Naast juridische kennis is ook voetbalkennis essentieel. ‘Je kunt dit niet laten doen door mensen die niets van voetbal begrijpen. De context van een overtreding is heel belangrijk, niet alles is zwart-wit. Daarom wordt de scheidsrechter tijdens de zitting ook altijd gevraagd om zijn of haar versie van de feiten te geven, via videoconferentie.’
Stroompanne
Naast overtredingen op het veld behandelt het disciplinair comité ook tal van andere dossiers. Dat gaat van eenvoudige procedurele zaken – ‘bijvoorbeeld wanneer een speler heeft meegespeeld die niet op het wedstrijdblad stond’ – tot het manipuleren van wedstrijden. Daarbij zijn clubs soms bijzonder vindingrijk. ‘Een stroompanne kan gebeuren, maar het is ook al voorgevallen dat een club de verlichting opzettelijk uitschakelde omdat ze aan het verliezen was, in de hoop dat de match opnieuw gespeeld zou worden’, vertelt De Klerck. ‘We hebben ook dossiers gehad waarin clubs hun terrein onder water lieten lopen. Zo wilden ze een wedstrijd laten uitstellen omdat hun beste spelers geblesseerd waren. Maar als blijkt dat het die nacht niet zwaar heeft geregend, vallen ze snel door de mand. Bij bewezen opzet volgt een forfaitnederlaag.’
Pogingen tot omkoping zijn nog zeldzamer – toch die welke aan het licht kwamen. ‘Misschien vier gevallen in de voorbije vijf jaar’, zegt De Klerck. De sancties zijn zwaar. In april 2023 belde de voorzitter van SK Zillebeke een tegenstander op en probeerde hem om te kopen met 2500 euro. Hij kreeg een schorsing van twee jaar, het eerste elftal werd een jaar uitgesloten van competitie en kreeg een geldboete. In 2024 schorste het disciplinair comité een speler uit Koersel voor drie jaar wegens een poging tot omkoping.
Hoe worden zulke zaken ontdekt? ‘Een club is meer dan haar voorzitter of de persoon die fraude pleegt’, zegt De Klerck. ‘Dat soort zaken komt meestal ter ore van iemand binnen de club. Soms kan die persoon zich daar niet mee verzoenen en meldt die de omkoping.’ Het parket van Voetbal Vlaanderen kan niet zelf speuren naar fraude. ‘Als een speler een zeer opvallende owngoal maakt, kunnen wij dat niet onderzoeken. Ons parket werkt enkel met vrijwillig aangeleverde informatie, zoals doorgestuurde mails of gsm-berichten. Huiszoekingen, telefoontaps of het controleren van gsm-verkeer zijn bevoegdheden van de politie.’
‘Op sommige goksites kan worden ingezet op wedstrijden uit de hogere amateurreeksen. Wij kijken daar heel argwanend naar, al hebben we via die weg nog geen concrete gevallen van matchfixing vastgesteld.’
Zware dossiers kunnen wel worden doorgestuurd naar het nationaal platform tegen matchfixing in de sport. Daarin hebben de Kansspelcommissie, de federale politie en de KBVB (Belgische voetbalbond) zitting. De Klerck wijst ook op een bijkomend risico: ‘Op sommige goksites kan worden ingezet op wedstrijden uit de hogere amateurreeksen. Wij kijken daar heel argwanend naar, al hebben we via die weg nog geen concrete gevallen van matchfixing vastgesteld. Maar het is niet uitgesloten dat er zaken onder de radar zijn gebleven.’
Op de vuist
Agressie komt veel vaker voor dan omkoping. ‘Tot twee jaar geleden zagen we een sterke stijging van dat soort incidenten’, zegt De Klerck. Hij herinnert zich een extreem geval bij zijn eigen veteranenploeg. ‘Een tegenspeler trapte een ploegmaat op het hoofd terwijl die op de grond lag. Hij liep zware breuken op en moest worden geopereerd. De dader kreeg een levenslange schorsing.’
Ook de ‘lichtere’ gevallen worden sinds het seizoen 2023-2024 dubbel zo zwaar bestraft. ‘Een scheidsrechter een duw geven kan al leiden tot een schorsing van een jaar. In extreme gevallen volgt een levenslange uitsluiting. En een vuistslag tussen spelers, die vroeger vier speeldagen schorsing opleverde, betekent nu bijvoorbeeld acht speeldagen.’
Die verstrenging leidde aanvankelijk tot verzet. ‘Spelers schrokken van hun straf en gingen in beroep. Ze zeiden: “We wisten dat niet.” Intussen is dat effect afgevlakt. Ze aanvaarden hun sancties sneller. De stijging van het aantal agressiegevallen is ook gestopt. Dat het programma De rechtbank (op Play, vanaf dinsdag 6 januari, nvdr) de zware dossiers ook in beeld zal brengen, kan bijdragen aan die bewustwording. Zo weet iedereen: wie over de schreef gaat, moet op de blaren zitten.’
Racisme
Naast agressie blijft ook discriminatie een structureel probleem. ‘Vorig seizoen waren er 324 aangiftes bij ons meldpunt. Zo’n twee derde daarvan kreeg, bij gebrek aan bewijzen, geen gevolg, 119 dossiers werden behandeld door de KBVB. Sinds dit jaar worden discriminatiezaken in eerste aanleg beoordeeld door een aparte subkamer op Vlaams niveau, met rechters die expertise hebben in die thematiek’, zegt De Klerck. ‘Homofobie is gelukkig afgenomen – gemiddeld een twintigtal meldingen per seizoen – racisme helaas niet. Het gaat vaak om verbale incidenten op het veld, zoals spelers die het n-woord naar een tegenstander roepen, maar ook om feiten daarbuiten. Enkele weken geleden werd nog een hakenkruis aangebracht op de auto van een speler van Marokkaanse origine.’
‘Homofobie is gelukkig afgenomen – gemiddeld een twintigtal meldingen per seizoen – racisme helaas niet.’
Racistische feiten worden zwaar bestraft. Naast schorsingen en boetes kan het disciplinair comité ook alternatieve maatregelen opleggen, zoals een verplicht bezoek aan Kazerne Dossin of het volgen van een Come Together-workshop, een sensibiliseringsprogramma van de KBVB en Voetbal Vlaanderen. ‘Dat zijn geen vrijblijvende voorstellen. Wie weigert, riskeert zware bijkomende sancties’, zegt De Klerck.
#doedegijdathuisook
Naast sanctionering zet Voetbal Vlaanderen sterk in op nazorg. ‘We hebben een centraal meldpunt, maar elke club moet sinds twee jaar ook een club-API hebben, een aanspreekpunt integriteit. Daarnaast bieden we gratis psychologische hulp aan slachtoffers van zwaar grensoverschrijdend gedrag. Zulke dossiers worden behandeld door het onafhankelijke Vlaams Sporttribunaal.’
Voetbal Vlaanderen werkte ook een visie uit rond sensibilisering, vervat in de campagne #doedegijdathuisook. ‘Mensen doen buitenshuis vaak dingen die ze thuis nooit zouden doen. Ze verliezen hun beheersing, fatsoen en beleefdheid. Het voetbal is daar helaas soms een exponent van. Daarom de titelkeuze’, legt De Klerck uit. Het plan rust op meerdere pijlers. Zo lanceerde Voetbal Vlaanderen samen met zanger Metejoor de campagne De Zijlijn, met aandacht voor druk op kinderen en respect op en naast het terrein. In dat kader lanceerde de federatie ook een charter voor jeugdcoaches en jeugdouders.
Positief gedrag wordt ook expliciet beloond. ‘We hebben het fairplayklassement ingevoerd: scheidsrechters geven fairplaypunten aan beide teams. Behaal je met je ploeg meer dan 80 procent, dan krijg je een certificaat om in de kantine op te hangen. We creëerden ook een nieuwe functie: de fairplayouder, die mee toeziet op rust en positief gedrag langs de zijlijn. En tijdens de Vlaamse Voetbalsterren, onze jaarlijkse awardshow in Tubeke, zetten we clubs in de bloemetjes die actief hebben gewerkt rond fair play en respect. Naast het disciplinaire sluitstuk, met een strenger sanctioneringsbeleid, willen we zo werken aan een cultuuromslag. Dat moet van jongs af aan gebeuren. Alleen zo kunnen we alle vormen van grensoverschrijdend gedrag in het voetbal terugdringen’, besluit De Klerck.
