Snelschaatser Bart Swings: ‘Weer zonder pijn opstaan van de wc: het is een opluchting’

Snelschaatser Bart Swings (34), regerend olympisch kampioen in de massastart, leeft toe naar de Olympische Winterspelen van Milaan-Cortina d’Ampezzo. Achter hem ligt de moeilijkste periode uit zijn carrière, waarin blessureleed hem tot het uiterste dreef.

In een socialemediawereld waarin vaak de schone schijn wordt opgehouden, sprong het filmpje dat Bart Swings in augustus op het onlineplatform OnlyFans postte eruit. Zelden had een topsportatleet zijn rauwe frustraties zo openlijk getoond. Swings vloekte erop los – vijf keer fucking inbegrepen. Hij was bijzonder ontgoocheld. Zijn rechterknie, waar hij in al november 2024 last van kreeg, deed bij een eerste test op het ijs opnieuw pijn, na amper vier rondjes schaatsen. Het skeelerseizoen opofferen – de sport die Swings in de zomer doorgaans beoefent – en maandenlang uren fietsen om zijn knie te sparen: het bleek tevergeefs. En dat was hij kotsbeu.

Die kant van u had de buitenwereld nog niet gezien. Het contrast met het imago van de altijd rustige en beheerste Bart Swings was groot.

Bart Swings: Mensen die dicht bij me staan, waren minder verwonderd. (lacht) Die weten dat mijn potje weleens kan overkoken. Als ik kwaad word, richt ik me op de mensen om me heen, terwijl zij er niets aan kunnen doen.

Zit dat in uw karakter?

Swings: Als kind zei mijn moeder al vaak: ‘Kalm, Bart, eerst tot tien tellen.’ Ik kan niet goed tegen mijn verlies en wil altijd het allerbeste. Wanneer het niet gaat zoals gehoopt, laat ik, zeker in de sport, de frustraties de vrije loop. Als ik had geweten dat dat filmpje zo breed in de media zou komen, had ik wel gevraagd om een paar vloeken eruit te knippen. (lacht) Maar ik heb er geen spijt van dat het naar buiten is gebracht.

U kreeg zelfs positieve commentaren: eindelijk nog eens een atleet die zich kwetsbaar durft op te stellen.

Swings: Dat was op dat moment de keiharde realiteit. Zo wist de buitenwereld wat er aan de hand was, in plaats van dat ik later onder mijn niveau zou presteren en het dan zou moeten uitleggen. Zelfs dan kunnen mensen moeilijk inschatten hoe zwaar zo’n periode is geweest of wat de echte verklaring is. Ze denken: hij heeft niet goed genoeg getraind, is mentaal niet sterk genoeg. Terwijl er vaak een ander verhaal achter zit. Ik vond het belangrijk om dat te tonen. Als andere topsporters dat doen, vind ik dat ook mooi.

U deelde dat moment via OnlyFans, een platform dat vooral bekendstaat om erotische content. Wat heeft u het meest verrast sinds u in maart die samenwerking aankondigde?

Swings: De overwegend positieve reacties. Ik had meer kritiek verwacht, en die snap ik ook wel. Er waren ouders die zeiden: ‘Jongeren kijken naar je op, en zo trek je hen naar dat platform.’ Dat klopt, maar je hebt een creditcard nodig om een account te maken. Minderjarigen kunnen dus niet zomaar naaktbeelden zien. Mijn insteek is juist om het platform op een andere manier in het daglicht te brengen, met ‘normale’ behind-the-scenescontent van mijn leven als topsporter.

Daarnaast heb ik als atleet uit een kleinere sport soms zo’n verhaal nodig om aandacht te krijgen. Ik heb dit jaar ook een nieuwe partner, Polytek, een ingenieursbedrijf uit Tienen, maar toen we dat aankondigden, kwam er nauwelijks pers op af. Het OnlyFans-verhaal werd wél breed opgepikt. Het was zelfs een vraag in De slimste mens: ‘Met welke website is Bart Swings in zee gegaan?’ (lacht) Dankzij die belangstelling kwamen ook mijn andere sponsors groot in beeld.

Dat filmpje kwam er op een moment dat u al maanden met uw knie sukkelde. Was dat uw emotionele dieptepunt in de revalidatie?

Swings: Toch wel. Tot aan die test, begin augustus, had ik in plan A geloofd. Maar toen dat mislukte, dacht ik: nu móét er iets veranderen. Een plan B, en als dat niet lukt plan C of zelfs plan D. Ik kon niet eindeloos blijven wachten, de tijd drong.

Plan B werd een PRP-injectie, wat staat voor platelet-rich plasma. Het is een medische behandeling waarbij een concentraat van eigen bloed, rijk aan bloedplaatjes, opnieuw wordt ingespoten. In mijn geval gebeurde dat rechtstreeks in de ontstoken patellapees. Die bloedplaatjes stimuleren het natuurlijke genezingsproces.

De eerste drie dagen na de inspuiting mocht ik niets doen, en ook de volgende drie weken moest ik alle belasting vermijden, terwijl ik de zes maanden daarvoor juist constant de pijn had moeten opzoeken. Hoewel ik geloofde in het advies van mijn dokter Roel Parys en mijn kinesitherapeut Maarten Thysen, twijfelde ik of het effectief zou helpen. Zou ik ooit weer pijnvrij kunnen schaatsen? Ook Maarten kon dat niet garanderen. Als je dan in de eerste weken weinig verbetering voelt, is dat mentaal heel lastig.

Hebt u in die periode, of de maanden ervoor, aan stoppen gedacht?

Swings: Ik wist dat ik zoveel beter kon. Ik wilde zoveel meer trainen, maar mijn knie liet het niet toe. Enorm frustrerend, ook vorig seizoen al, toen ik op anderhalf been brons behaalde op het WK massastart. Aan stoppen heb ik evenwel niet gedacht, toch niet voor de Winterspelen. Zelfs als mijn knie niet verbeterd was, had ik alles gedaan om in Milaan te raken en er te presteren. Maar als die worsteling dag in, dag uit was blijven duren, met pijn en zonder mijn gewenste niveau te halen, zouden de Winterspelen wel mijn laatste toernooi zijn geweest. Ik snap nu ook waarom voetballers of andere atleten soms stoppen. Elke dag opstaan met pijn en pijnstillers nemen om voluit te kunnen gaan. Op den duur bereik je een limiet, zowel fysiek als mentaal.

Vanaf wanneer mocht u opnieuw trainen?

Swings: In september mocht ik twee à drie keer per week intensieve blokken van 35 minuten doen op een crosstrainer (een fitnessapparaat waarbij je een glijdende, elliptische loopbeweging met je benen maakt terwijl je hendels met je armen beweegt, nvdr). Op andere dagen fietste ik een uur tot anderhalf uur, naast mijn dagelijkse spierversterkende oefeningen. Dat was misschien veertig procent van mijn normale volume, genoeg om geen onoverkomelijke fysieke achterstand op te lopen. Maar ik dacht toen zeker niet dat ik olympisch kampioen kon worden. Voor iemand die vroeger al twijfelde of een dag training missen geen negatieve gevolgen zou hebben, is dat moeilijk.

Weinig trainen laat ook veel tijd over om te piekeren.

Swings: Te veel nadenken is niet goed, ook in het verleden deed ik dat weleens. Jelle, mijn coach, gaf dat ook aan: ‘Verzet af en toe je zinnen.’ Daarom ben ik gaan karten met vrienden. Heel plezant. Vooral omdat ik eindelijk weer dat echte wedstrijdgevoel had. Ineens kwam mijn competitieve mindset terug, zoals in het schaatsen of skeeleren. Ik was scherper en reed in de races betere rondetijden dan in de oefensessies.

Eind september stond u opnieuw op het ijs. Met welk gevoel?

Swings: Met een bang hartje. En de vraag: zou de pijn terugkomen? Tot mijn grote verbazing en opluchting was het antwoord nee. Een zálig gevoel, want het was bijna een jaar geleden dat ik nog eens zonder last had kunnen schaatsen.

Dat goede gevoel hield wel niet lang stand.

Swings: Omdat mijn rechterbeen een stuk zwakker was, belastte ik mijn linkerbeen veel meer. Daardoor begon ik in mijn linkerknie dezelfde pijn te voelen. Maar mijn medisch team schakelde snel en door de belasting af te stemmen op wat ik aankon, bleef het beheersbaar. Toen mijn rechterbeen weer sterker werd, belastte ik mijn linker steeds minder en herstelde het evenwicht zich. Tijdens de eerste wedstrijdweken in Salt Lake City en Calgary in november, waarin ik de trainingsload flink terugschroefde, was de pijn weg.

Dat vraagt geduld. Bent u dat kunnen blijven opbrengen?

Swings: Ik was heel blij met waar ik stond en was verbaasd over de progressie die ik in korte tijd al had gemaakt. Tegelijk dacht ik: ik kan zoveel beter. Het kwam er alleen niet uit omdat ik zo weinig schaatsuren had en fysiek niet honderd procent was. Frustrerend, maar gelukkig herinnerde Jelle me er vaak aan: ‘Bart, in september stond je nog op je crosstrainer.’ Dat heeft me positief gehouden.

Wanneer kwam de echte mentale ommekeer?

Swings: Eind november, drie dagen na mijn terugkeer uit Noord-Amerika. Ondanks de jetlag schaatste ik tien kilometer op training op een niveau dat ik qua rondetijden nog niet vaak had gehaald, áls ik het ooit al had gehaald. Op een afstand waar ik bovendien totaal niet op had gefocust. Een week later verbeterde ik in Heerenveen mijn Belgisch record op de tien kilometer met ruim negen seconden. Ik was verstomd: wie had dát twee maanden geleden gedacht?

Sindsdien, zeggen veel waarnemers, straalt u zichtbaar opnieuw.

Swings: Atleten die goed presteren op de Winterspelen hebben in de zomer ervoor vaak iets gebroken. Ik begin nu te begrijpen waarom. Na een zware blessure moet je vanaf nul herbeginnen, maar zodra de revalidatie achter de rug is, kom je in een flow: the only way is up. Andere atleten hebben meer schommelingen en twijfelen daardoor meer. Ik voel me daarentegen dag na dag groeien. Het is een zalige periode. Ik ben opnieuw de topsporter die verslaafd is aan het gevoel en de kick om elke dag beter te worden. Meer dan wat dan ook heeft dat me altijd getriggerd.

Is de pijn nu helemaal weg?

Swings: Ik voel mijn knieën nog altijd, maar het belemmert me niet en het is honderd procent ‘opwarmbaar’. Ik heb daar zelfs een eenvoudige test voor: opstaan van de wc. Er is een lange periode geweest dat ik niet zonder steun overeind kon komen. In het begin duwde ik me altijd op met mijn armen, tot ik pijn kreeg aan mijn elleboog. Toen besefte ik: ik gebruik mijn arm omdat mijn knie pijn doet en ik mijn been niet durf te belasten. Vandaag lukt dat zonder problemen. Elke keer een opluchting. (lacht)

Begin 2025 sprak u over een andere, nog grotere uitdaging dan uw knieblessure: privéproblemen waarmee u de maanden ervoor had geworsteld. Zijn die intussen opgelost?

Swings: Het is nog niet honderd procent van de baan, maar het gaat eindelijk de goede kant op. Dat maakt me heel blij.

U bent erg transparant over de manier waarop u mentaal bent omgegaan met uw blessure, maar over deze problemen bent u heel terughoudend. Waarom?

Swings: Het wringt een beetje, want ik wil er wel open over zijn. Misschien doe ik dat na de Winterspelen, maar nu kan ik er niet over praten. Dat gaat simpelweg niet, ook omdat het niet helemaal mijn eigen keuze is.

Heeft mentale belasting ook een invloed gehad op uw blessure?

Swings: Ja. Ik had al langer last van overbelasting in mijn knieën. Tot vorig jaar kon ik dat beheersen, maar in november 2024 had ik veel stress en sliep ik slecht. Zo herstelde ik fysiek minder goed. Dat leidde tot die blessure. Een belangrijke les.

Wat hebt u de voorbije maanden nog geleerd over uzelf?

Swings: Dat ik ondanks de twijfels positief ben gebleven – meestal toch. Ik ben elke dag blijven werken, in de hoop dat het goed zou komen. Geen enkele dag heb ik ‘foert’ gezegd, of ben ik de fauteuil blijven zitten. Het moeilijkste zat in specifieke oefeningen. Als ik niet het gevoel had dat het beter werd, moest ik dat altijd communiceren met Maarten, mijn kinesist. In hoeverre is dit wel nuttig, of niet?

Een andere les, of eerder een bevestiging: het besef dat ik bevoorrecht ben. Ik wist al heel goed – zeker na de Winterspelen van Peking (waar Swings olympisch kampioen werd, nvdr) – hoe graag ik dit doe: topsport bedrijven, elke dag het beste uit mezelf halen. Nu ik dat weer kan, ben ik nog dankbaarder dat ik het mag doen.

In moeilijke periodes leer je ook op wie je het meest kunt rekenen. Wie waren dat voor u?

Swings: Naast mijn vast team ook mijn vader en moeder. Ik heb tijdens mijn revalidatie zes maanden in mijn ouderlijk huis gewoond, vlak bij het Orbit Center van mijn kinesist Maarten. Raar, maar mooi tegelijkertijd: ineens lag ik weer op mijn bed in mijn tienerkamer, in ‘hotel mama’. Mijn vader ging in maart ook met pensioen, net toen ik mijn revalidatie hervatte. Hij kon me thuis van dichtbij volgen – inclusief de moeilijke momenten, zoals wanneer ik met pijn terugkeerde van een training.

Ik kwam altijd terecht in een warm nest met onvoorwaardelijke steun. Ik kon zo ook 110 procent focussen op mijn herstel. Zonder me bezig te hoeven houden met het huishouden – alleen trainen, eten, slapen en mijn knie verzorgen. Toen ik in oktober terugkeerde naar mijn appartement in Heerenveen, had ik voor het eerst in jaren zelfs heimwee. (lacht)

Er resten een kleine twee maanden tot de massastart op de Winterspelen, op 21 februari. Kunt u de achterstand die u door uw blessure hebt opgelopen tegen dan helemaal inhalen?

Swings: Het klinkt veel korter dan het is. Ik ga eerst tien dagen naar Spanje voor een stevig trainingsblok naast het ijs. Daarna volgen nog twee competities: het EK in Polen en de Wereldbeker in Inzell, met daartussen en nadien veel schaatssessies. Tijd genoeg om te pieken en de beste versie van mezelf te worden.

Waar zit de grootste winst richting de Winterspelen?

Swings: Zowel in de pure kracht van mijn rechterbeen – die is nu zo’n 90 procent, links 100 procent – als in de omzetting van die kracht op het ijs. Vooral met het oog op topsnelheid, cruciaal in een massastart. Niet alleen voor de eindsprint, maar ook om ervoor explosief te versnellen en te reageren op aanvallen.

Als ik zo na een lastige race opnieuw dezelfde laatste twee rondes kan rijden als op de Winterspelen in Peking of het WK van 2023, doe ik opnieuw mee voor de overwinning. Zelfs tegen Jordan Stolz (de Amerikaan die topfavoriet is op de 500, 1000 en 1500 meter en voor vier gouden medailles gaat, nvdr).

Wanneer is dit traject voor u geslaagd?

Swings: Het verschil met de Winterspelen van Peking is: toen móést ik winnen, nu mág het. Mijn enige doel is dat ik in Milaan het gevoel heb dat ik honderd procent klaar ben, op alle vlakken, en voluit kan strijden voor goud. Als je weet waar ik begin augustus stond, vloekend omdat ik geen vier rondjes pijnvrij kon schaatsen, is dat op zich al een overwinning.