Ondanks enkele verontwaardigde statements lijkt China weinig aanstoot te nemen aan de manier waarop Amerika de Venezolaanse president Nicolás Maduro ontvoerde. ‘China is er allang van overtuigd dat het internationale recht een vermomming is voor brute machtspolitiek.’
Nicolás Maduro en de Chinese gezant Qiu Xiaoqi vielen elkaar net niet in de armen tijdens hun begroeting afgelopen vrijdag. Maduro nam een Chinese vaas in ontvangst, poseerde voor de foto, complimenteerde een vrouwelijk lid van de Chinese delegatie met haar Spaans. ‘De perfecte unie, in alle omstandigheden, op elk moment, steeds zegevierend’, zo vatte Maduro de band tussen Venezuela en China samen.
Het zijn de laatste beelden van Maduro in functie. Nauwelijks enkele uren later werden de militaire installaties van de hoofdstad Caracas gebombardeerd, en werd de Venezolaanse president door een groep Amerikaanse paracommando’s ontvoerd uit zijn safehouse en op een schip naar Amerika gezet.
Unilateraal pestgedrag
Ondanks die ‘perfecte unie’ tussen beide landen was de Chinese respons evenwel eerder lauw. In een eerste reactie gaf de Chinese diplomatie te kennen ‘diep geschokt’ te zijn en de Amerikaanse acties ten stelligste te veroordelen. Xi Jinping sprak op maandag over ‘unilateraal pestgedrag’. Maar voor de rest bleef het uiterst stil in Peking.
Ongetwijfeld stemt de Amerikaanse actie Peking tot nadenken. Net als de rest van de wereld had China kennelijk geen idee van de ophanden zijnde Amerikaanse actie. Het lijkt onwaarschijnlijk dat China een delegatie zou sturen op een moment dat de hoofdstad op het punt stond gebombardeerd te worden.
Er zijn ook tactische implicaties. De Russische afweersystemen bleken niet in staat om ook maar één Amerikaans gevechtsvliegtuig neer te halen. De systemen die Venezuela inzette waren weliswaar verouderd, en er is de vraag in welke mate de Amerikanen hulp kregen van binnenuit. Anderzijds leunt China in niet onbelangrijke mate op Russische wapentechnologie.
De geboorte van de Donroe-doctrine: zal Trump stoppen bij Venezuela, en wat betekent dit voor Europa?
Geen wereldwijde politieman
Tegelijk mag die lauwe reactie ook niet verbazen, meent Rogier Creemers, Chinakenner aan de Universiteit Leiden. ‘De Chinese belangen in Venezuela zijn al bij al gelimiteerd. Ja, China heeft leningen uitstaan bij Venezuela, maar het is niet zo dat die leningen nu niet meer doorlopen. Qua olie is China maar in beperkte mate afhankelijk van Venezuela. Peking doet er alles aan om dergelijke buitenlandse afhankelijkheden uit te sluiten.’
Voor de bühne gold Venezuela nochtans als een belangrijke partner voor China. Sinds 2023 hebben beide landen een ‘strategisch partnerschap in alle weersomstandigheden’. Het is een benaming die China reserveert voor naaste partnerlanden als Bangladesh, Pakistan of Hongarije. ‘Eigenlijk betekent zo’n benaming bitter weinig’, zegt Creemers. ‘China heeft maar één bondgenoot, en dat is Noord-Korea. Over het algemeen is China wars van allianties of multilaterale verbanden die tot allerlei verplichtingen leiden. Peking wil niet gedwongen worden om iets te doen waar het geen zin in heeft.’
Die houding was ook voor de ontvoering van Maduro al te zien. Na de Amerikaanse raketaanvallen op vermoedelijke drugsspeedboten voor de Venezolaanse kust hield China het bij enkele afkeurende diplomatieke statements. De pleidooien van Maduro voor extra militaire hulp vielen in Peking op een koude steen. ‘China is notoir risicoavers wanneer het aankomt op militaire steun leveren’, zegt Creemers. ‘Ze hebben momenteel geen enkele ambitie om de politieman van de wereld te spelen. Integendeel: de Chinese analyse is net dat die rol de Amerikaanse maatschappij in belangrijke mate heeft uitgehold. Alle miljarden die Amerika aan die oorlogen heeft besteed, heeft het niet uitgegeven aan de eigen gezondheidszorg of scholen.’
De wraak van Little Marco: hoe Rubio met de arrestatie van Maduro zijn grootste politieke overwinning scoort
China is nog lang niet weg
Ook in de eigen buitenlandse ambities zal de Amerikaanse ingreep in Venezuela voor Peking waarschijnlijk nauwelijks verschil maken. ‘China is er allang van overtuigd dat het internationale recht een vermomming is voor brute machtspolitiek’, zegt Creemers. ‘Dit bevestigt hen alleen maar in dat idee. Ook in de houding tegenover Taiwan zie ik dit eigenlijk geen invloed hebben. Als Xi Jinping ooit beslist om Taiwan aan te vallen, zal dat niet zijn omdat Amerika Maduro heeft afgezet.’
Bovendien is het maar de vraag hoeveel er daadwerkelijk voor China zal veranderen. Zelfs als Donald Trump doorzet met zijn eis aan Venezuela om China en Rusland het land uit te trappen, blijft de vraag hoe nadrukkelijk Venezuela op die eis zal ingaan – of hoe lang het duurt eer Trump zijn interesse in Venezuela verliest.
Het is geen onbelangrijk detail: tijdens het bezoek van de Chinese delegatie was toenmalig vicepresident Delcy Rodríguez er als de kippen bij om de Chinese gezant te begroeten. Nadat ze 72 uur later tot interimpresident werd benoemd, was de Chinese ambassadeur de eerste persoon die ze na haar inauguratie omhelsde. China is voorlopig nog niet uit Venezuela verdreven.
Madurismo zonder Maduro: hoe Delcy Rodríguez de Venezolaanse dictatuur in stand probeert te houden