Het gemanoeuvreer om de opvolging van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan is begonnen. Zijn jongste zoon Bilal wordt klaargestoomd voor de functie, maar volgens waarnemers is een Erdogan-dynastie allesbehalve verzekerd.
Met een sjaal waarop aan de ene kant de Turkse vlag stond en aan de andere kant de Palestijnse, sprak een kale man op 1 januari een menigte toe op de Galatabrug in Istanboel. De gelegenheid: een mars ter ondersteuning van Gaza. De spreker: de 44-jarige Bilal Erdogan, de jongste zoon van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan.
Hoewel hij geen openbaar ambt bekleedt, begeeft Erdogan junior zich steeds nadrukkelijker in de politieke schijnwerpers. Een rist publieke optredens en zijn aanwezigheid aan de zijde van zijn vader bij recente ontmoetingen met buitenlandse leiders hebben de speculatie aangewakkerd dat hij wordt klaargestoomd als opvolger.
Meer macht voor vader
Bilal Erdogan zit in de raden van bestuur van verschillende pro-regeringsstichtingen en is een van de gezichten van de World Nomad Games, de Turkse variant op de Olympische Spelen. Daarnaast heeft hij zich het thema Palestina eigen gemaakt. Midden december gebruikte hij de oorlog in Gaza om een onwaarschijnlijk pleidooi te houden voor meer macht voor zijn vader. ‘Als we onze president een beetje sterker hadden gemaakt,’ zei hij, ‘zou Israël deze genocide niet hebben kunnen plegen.’
Het is moeilijk voor te stellen welke nieuwe bevoegdheden vader Erdogan nog zou kunnen verwerven, aangezien hij de meeste mechanismen die zijn presidentschap controleren heeft ontmanteld. Hij is bovendien niet van plan binnenkort te vertrekken. Hij regeert sinds 2003, eerst als premier en daarna als president, en formeel mag hij na zijn huidige ambtstermijn, die in 2028 afloopt, niet opnieuw meedoen. Maar grondwetswijzigingen of vervroegde verkiezingen zouden hem nog eens vijf jaar aan de macht kunnen helpen.
De AK-partij zal niet veel in de melk te brokkelen hebben over de opvolging.
Om een nieuwe grondwet door het parlement te krijgen, zou Erdogan de steun nodig hebben van minstens 400 van de 600 parlementsleden, en die heeft hij niet. Het is waarschijnlijker dat hij het parlement zal vragen om vervroegde verkiezingen uit te schrijven, vermoedelijk eind 2027.
Geen plan B
Erdogans gezondheid is een staatsgeheim. Maar op 71-jarige leeftijd heeft hij zichtbaar minder energie. Als hij zich niet opnieuw kandidaat stelt, wordt verwacht dat hij zelf een opvolger zal aanduiden die onder de vlag van zijn Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AK) zal meedoen. De partij zelf zal hierover vermoedelijk niet veel in de melk te brokkelen hebben.
In het openbaar weigeren AK-politici zich een toekomst zonder Erdogan aan het roer voor te stellen. ‘Er is geen plan B’, zegt een hooggeplaatst partijlid. Achter gesloten deuren is echter een strijd om Erdogans gunst losgebarsten.
Vier personen zouden in aanmerking komen. Dat zijn Selçuk Bayraktar, Erdogans schoonzoon en de architect van Turkijes succesvolle droneprogramma, ex-binnenlandminister Süleyman Soylu, huidig buitenlandminister Hakan Fidan, en Bilal Erdogan. In een peiling in december gaf 33,4 procent van de Turken aan de voorkeur te geven aan Fidan als volgende leider van de AK. Bilal Erdogan eindigde als derde met 14,2 procent, vóór Bayraktar (12,9 procent) maar achter Soylu (32,5 procent).
Aangetaste populariteit
Mogelijk zal de AK-partij moeite hebben om een leiderswissel te overleven. Erdogan zelf zou het al lastig kunnen krijgen om nog eens een verkiezing te winnen, zelfs met het grootste deel van de media onder de duim, met zijn belangrijkste tegenstander – de burgemeester van Istanboel Ekrem Imamoglu – in de cel en de Republikeinse Volkspartij (CHP) die door aanklagers wordt opgejaagd.
Hoge rentevoeten, nieuwe belastingen en besparingen hebben de populariteit van de president aangetast. De inflatie is gedaald, maar ligt nog steeds boven de 30 procent. In de meeste peilingen ligt Erdogan achter op Imamoglu en op Mansur Yavas, de burgemeester van hoofdstad Ankara die geldt als de reservekandidaat van de CHP voor het presidentschap.
‘De meeste AK-kiezers zijn tegen het idee van een regering als familiebedrijf.’
Een aangeduide opvolger zou het nog moeilijker krijgen, zeker als hij Erdogan zou heten. ‘De meeste AK-kiezers zijn tegen het idee van een regering als familiebedrijf’, zegt politicologe Seda Demiralp. ‘Erdogan is een autocraat, maar hij heeft democratische legitimiteit’, zegt Burak Bilgehan Özpek, een andere academicus. ‘Bilal heeft die niet.’ De Turkse democratie verkeert in slechte staat. Maar een Erdogan-dynastie is allesbehalve verzekerd.
