Met Delcy Rodríguez als interim-president krijgt Venezuela voorlopig een voortzetting van het autoritaire machtssysteem. Zal ze erin slagen om de eenheid in eigen rangen te bewaren? ‘Ze hopen dat Trump zich binnenkort gaat vervelen, of wordt afgeleid door een ander probleem.’
Haar inauguratie leek wel een uit de hand gelopen familiefeest. Afgelopen nacht werd Delcy Rodríguez ingezworen als interim-president van Venezuela door haar broer Jorge, die voorzitter is van het Venezolaanse parlement.
In haar bekende vurige stijl legde ze een lang uitgesponnen eed af, waarbij ze hommage bracht aan haar familie en het ‘het revolutionaire bloed dat door de aders van de Venezolanen stroomt’. Vol gloed loofde ze Simón Bolívar, de vrijheidsstrijder die sinds Hugo Chávez als het embleem van het Venezolaanse regime geldt, en zwoer ze de soevereniteit van haar land telkens te verdedigen. Niet toevallig noemde Nicolás Maduro haar ooit liefkozend ‘La Tigresa’, de tijgerin.
Brein van het regime
De verwijzingen naar haar familie zijn niet toevallig. Vader Jorge Antonio Rodríguez was een marxistische guerrillero die doodgemarteld werd door de Venezolaanse inlichtingendienst, nadat hij een Amerikaanse ondernemer had gekidnapt. Delcy was nauwelijks acht toen haar vader stierf.
De familie Rodríguez is met voorsprong de meest invloedrijke familie van Venezuela. In het Venezolaanse machtssysteem, waar verschillende fracties de koek onder elkaar verdelen, stonden Delcy en broer Jorge aan het hoofd van wat bekend staat als het ‘economische blok’, dat de staatsbedrijven en de natuurlijke rijkdommen controleert. Naast vice-presidente was Delcy Rodríguez ook vier jaar minister van Financiën en Economie, en sinds 2024 ook minister van Petroleum en Mijnbouw.
‘Delcy en Jorge Rodríguez zijn het brein van het regime’, zegt Emiliano Teran Mantovani, socioloog aan de Universidad Central de Venezuela. ‘Zij zijn de strategische denkers die de internationale contacten onderhouden. Met China, Rusland, Iran en Cuba, maar ook met de Verenigde Staten.’
‘Als ze niet het juiste doet, zal ze een hoge prijs betalen, waarschijnlijk hoger dan die van Maduro’, dreigde Trump al.
Rodríguez’ strijdlustige toon contrasteert met de botte manier waarop Donald Trump de afgelopen dagen de lijnen uitzette. In zijn persconferentie na de arrestatie van Maduro gaf Trump al te kennen dat Amerika voortaan Venezuela zou runnen, en dat buitenlandminister Marco Rubio al contact had genomen om haar de Amerikaanse wensen over te maken. Trump voegde daar nog een dreigement aan toe: ‘Als ze niet het juiste doet, zal ze een hoge prijs betalen, waarschijnlijk hoger dan die van Maduro.’
De wraak van Little Marco: hoe Rubio met de arrestatie van Maduro zijn grootste politieke overwinning scoort
Madurismo zonder Maduro
Dat de keuze op Delcy Rodríguez viel, mag niet verbazen. Grondwettelijk gesproken is ze de eerste in lijn om Maduro op te volgen. In oktober al berichtte de Miami Herald dat broer en zus onderhandelden over een overgangsregeling waarbij Maduro aan de kant zou worden geschoven. In tegenstelling tot andere regimetoppers als binnenlandminister Diosdado Cabello en defensieminister Vladimir Padrino López worden broer en zus Rodríguez niet gelinkt aan de internationale drugshandel.
Met Delcy Rodríguez kiest Trump – en eigenlijk Marco Rubio – voor stabiliteit, en nadrukkelijk niet voor democratie. ‘Het Venezolaanse systeem is een zwarte doos’, zegt Jesús Renzullo Narváez, Venezuelakenner aan het German Institute for Global and Area Studies. ‘We weten niet hoe de Venezolaanse veiligheidsdiensten, economie en maatschappij functioneren, en eigenlijk weet de Venezolaanse oppositie dat ook niet. De Amerikanen hebben de inschatting gemaakt dat er chaos zal uitbreken als de oppositie aan de macht komt.’
Dat het Venezolaanse regime, dat zich zo op de borst klopt over zijn strijd tegen het Amerikaanse imperialisme, toch bereid is om mee te werken, verbaast Renzullo niet. ‘De Venezolaanse regering is niet ideologisch’, stelt hij. ‘Haar voornaamste verlangen is om zo lang mogelijk aan de macht blijven. Als dat betekent dat ze de banden met Rusland en Iran moet doorsnijden, zal ze dat gewoon doen.’
Het is duidelijk dat het Venezolaanse regime de repressie – die al enorm was – verder opdrijft. Sinds de ontvoering van Maduro werden al veertien journalisten gearresteerd. De zogenaamde colectivos, paramilitaire groeperingen trouw aan Hugo Chávez, werden ontplooid in de straten van Caracas. Op straat worden de telefoons van burgers geregeld gecontroleerd door de politie en Nationale Garde. Er is voorlopig nog geen sprake van een terugkeer van de oppositie die in 2024 de verkiezingen won. Zelfs nu Maduro niet meer in Venezuela is, lijkt het ‘madurismo’ nog lang niet verslagen.
Interne rivaliteit
Tegelijk dreigt voor Rodríguez muiterij in eigen rangen. In het kannibalistische Venezolaanse politieke systeem zijn de gevechten om politiek territorium genadeloos. Zo was Rodríguez de voorbije jaren in een bittere machtsstrijd verwikkeld met binnenlandminister Diosdado Cabello. Cabello geldt als de bloedhond van het regime: hij controleert de colectivos en de inlichtingendienst Sebin. Kort na de ontvoering van Maduro riep Cabello zijn aanhangers op om de straat op te gaan. ‘Dat was in de eerste plaats een boodschap voor de Amerikanen’, stelt Renzullo. ‘Het is zijn manier om duidelijk te maken dat hij nog altijd een factor is om rekening mee te houden.’
Het is maar de vraag in welke mate Delcy Rodríguez zelf veilig is.
Ondanks die rivaliteit was Diosdado Cabello wel aanwezig op Rodríguez’ inauguratie – zij het niet op de eerste rijen. Voorlopig lijken de in Venezuela bijzonder machtige veiligheidsdiensten geen aanstalten te maken om de positie van Delcy Rodríguez te ondergraven. ‘Binnen het regime snapt iedereen dat een staatsgreep tegen Delcy Rodríguez voor een nieuwe Amerikaanse aanval zou zorgen’, zegt Renzullo.
Vooral Cabello ligt bijzonder slecht bij de Amerikanen. Er staat nog altijd een prijs van 25 miljoen dollar op zijn hoofd – na Maduro de hoogste. Toch lijkt het momenteel vrijwel uitgesloten om hem weg te krijgen. ‘Cabello wordt al lange tijd als een probleem gezien’, zegt Teran Mantovani. ‘Zelfs toen Hugo Chávez nog leefde, was het regime hem liever kwijt dan rijk. Maar ze hebben hem nooit weg gekregen: hij controleert zowat alle sectoren die cruciaal zijn voor de binnenlandse veiligheid.’
De geboorte van de Donroe-doctrine: zal Trump stoppen bij Venezuela, en wat betekent dit voor Europa?
Verraders
Het is maar de vraag in welke mate Delcy Rodríguez zelf veilig is. Ze heeft vrijwel geen invloed op het leger en de veiligheidsdiensten. Op maandagavond was er sprake van schoten in de buurt van het Palacio de Miraflores, het presidentieel paleis. Dat lijkt erop te wijzen dat er binnen de gewapende arm van het regime toch enige onenigheid bestaat. Ook Nicolás Maduro Guerra, zoon van de ontvoerde president, sprak diezelfde dag nog dreigende taal. ‘De geschiedenis zal erkennen wie de verraders zijn’, benadrukte Maduro junior in het Venezolaanse parlement.
Het valt te betwijfelen dat La Tigresa zich aan de voeten van Trump zal vleien. Onmiddellijk na haar inauguratie omhelsde Rodríguez als eerste de Chinese ambassadeur, gevolgd door de Russische, de Iraanse en de Cubaanse ambassadeurs. Dat lijkt erop te wijzen dat Venezuela, ondanks de Amerikaanse eisen, zijn bondgenoten voorlopig nog niet opgeeft.
‘Eigenlijk beginnen de onderhandelingen tussen het Venezolaanse regime en Washington nu pas’, observeert Mantovani. ‘Trump heeft afgelopen weekend aangetoond dat zijn bedreigingen tegenover Venezuela meer zijn dan retoriek. Dat heeft de positie van de Venezolaanse regering erg verzwakt. Maar tegelijk kan Delcy Rodríguez niet openlijk capituleren.’
Maar laat dergelijke onderhandelingen, zelfs in een ontieglijk zwakke positie, nu net een van de grote kwaliteiten van het regime zijn. ‘Het Venezolaanse regime is briljant in tijdrekken’, zegt Renzullo. ‘Ze kunnen eindeloos onderhandelen en welwillendheid tonen zonder echte toegevingen te doen. Delcy Rodríguez’ strategie is voorlopig: afwachten. Ze hopen dat Trump zich binnenkort gaat vervelen, of wordt afgeleid door een ander probleem. Of ze rekken het tot Trumps ambtstermijn voorbij is.’
‘Trump grijpt Venezuela: wat betekent dat voor de olieprijs?’
