De Amerikaanse president Donald Trump bombardeerde onlangs Syrië. Maar hij is allerminst de eerste president die ten strijde trekt. Zowat elke president heeft zijn eigen oorlogen, invasies en militaire interventies gehad. Volgens professor Amerikaanse studies Ken Kennard (U Gent) is dat geen toeval.
...

De Amerikaanse president Donald Trump bombardeerde onlangs Syrië. Maar hij is allerminst de eerste president die ten strijde trekt. Zowat elke president heeft zijn eigen oorlogen, invasies en militaire interventies gehad. Volgens professor Amerikaanse studies Ken Kennard (U Gent) is dat geen toeval.'De Verenigde Staten zijn een land van strijders', zegt Kennard. 'Als het bedreigd wordt, heeft het de reflex om oorlog te voeren. Dat is nu eenmaal zijn natuur. Het is een paradox dat de VS het land van de vrijheid en de democratie is, maar die wel op militaire wijze afdwingt.'Waarom voert Amerika zo vaak oorlog?Ken Kennard: Het geloof speelt een cruciale rol. Vaak wordt gezegd dat Amerika een seculiere staat is, maar dat is nonsens. Uit een recente peiling bleek dat ongeveer 65 procent van de Amerikanen zich in het dagelijkse leven laat leiden door hun geloof. Het zijn kruisvaarders die hun waarden willen uitdragen. Ze denken dat God aan hun zijde staat en dat ze daarom zo succesvol zijn.Is er een verschil Democratische en Republikeinse presidenten?Kennard: Mensen denken vaak dat Republikeinen oorlogszuchtiger zijn, maar Democraten beginnen net zo vaak oorlogen. Het verschil zit 'm in de aanpak. Democraten denken veel meer na over wat er na de oorlog moet gebeuren. De Democraat Bill Clinton schrok er in de jaren negentig niet voor terug om zich te mengen in de oorlog in Joegolavië, maar hij maakte zich wel zorgen over hoe hij de rotzooi achteraf moest opruimen. Een Republikein als George W. Bush viel Irak binnen, won de oorlog maar had geen idee hoe het daarna verder moest.Het lijkt bijna alsof presidenten graag oorlog voeren.Kennard: De Amerikaanse president is de machtigste man ter wereld, maar alleen in het buitenland. In binnenlandse kwesties is zijn macht veel beperkter. Als het Hooggerechtshof tegen Trump zegt dat hij zich keurig moet gedragen, moet Trump luisteren. En ondanks al zijn opschepperij, is Trump gebonden aan de beslissingen van het Congres, zoals het debacle met de ziekteverzekering aantoont. Maar in het buitenlandbeleid heeft een president veel meer speelruimte. Hij kan veel vrijer beslissingen nemen en moet alleen na verloop van tijd rapporteren aan het Congres. Het is ironisch voor een land dat draait rond vrijheid, maar presidenten kunnen hun reputatie vooral door oorlogen vestigen.Zal Trump werkelijk zo'n grote impact op het buitenlandbeleid hebben? Een analist zie ooit dat zelfs Osama Bin Laden president kon worden van de VS en dat er dan weinig zou veranderen: het buitenlandbeleid is zo'n logge machine met eigen belangen dat één persoon daar nauwelijks wat aan kan veranderen.Kennard: Trump zal, zoals veel presidenten die hun stempel wilden drukken op het buitenlandbeleid, botsen met het ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat is de afgelopen anderhalve eeuw immers steeds machtiger geworden en het heeft zijn eigen doelstelligen.Toen Trump president werd, besefte hij al snel dat er spanningen zouden ontstaan. Trump bekijkt de wereld als een zakenman die deals wil sluiten. Veel functionarissen bij het ministerie lachten hem daarom uit.' Wat weet die man nu van het buitenlands beleid?' vroegen ze zich af. En terecht, want Trump begrijpt niets van diplomatie of de belangrijke wereldproblemen. Maar ondertussen is het lachen die mensen wel vergaan.Is Trump de strijd tegen het ministerie aan het winnen?Kennard: Veel functionarissen van het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn politiek benoemd. Het is normaal dat een nieuwe president hen vervangt door zijn eigen personeel. Trump heeft de oude functionarissen ook ontslagen, maar hen niet vervangen. Dat werd duidelijk bij zijn recente ontmoetingen met de Chinese president. Normaal wordt de Amerikaanse president begeleid door experts, maar er zat niemand naast Trump die iets van China begreep. Die mensen waren allemaal ontslagen.Kijken Amerikaanse politici vandaag anders naar oorlogen dan vroeger?Kennard: De Vietnamoorlog was een kantelpunt dat Amerika diep getraumatiseerd heeft. Al snel wisten de Amerikanen niet meer waarom ze die oorlog voerden. Ze probeerden de harten van de Vietnamezen te winnen, maar ze begrepen de Vietnamezen niet en daardoor werd de oorlog een politieke en militaire ramp.Sindsdien zijn de Verenigde Staten terughoudender geworden. Ze willen niet meer in eindeloze conflicten betrokken raken. Nu kiezen ze veel meer, zoals de bombardementen van Donald Trump in Syrië demonstreren, voor een korte aanval. Een regime veranderen, laat staan een land heropbouwen, is niet meer aan de orde.Is dat niet goed?Kennard: Op de korte termijn wel. Maar als de mensen die een oorlog veroorzaken, weer verdwijnen, moet een land zichzelf heropbouwen. De situatie in Irak bewijst dat dat tot absolute rampen leidt.In de Amerikaanse geest heeft altijd een neiging tot isolationisme bestaan, een verlangen om zich af te zonderen van de wereld. Ook Trump voerde daarmee campagne.Kennard: Het isolationisme is een waanbeeld, een interessant theoretisch idee dat in de praktijk complete onzin is. Al in 1776, toen de Amerikanen hun onafhankelijkheidsoorlog begonnen tegen de Britten, kregen ze steun van de Spanjaarden en de Fransen. En toen die vervolgens imperiale ambities kregen, werkten de Amerikanen samen met de Engelsen.De Amerikanen geloven graag dat ze alles op hun eentje doen. Maar je kan niet zo'n grote, welvarende economie opbouwen zonder een nauwe relatie met andere landen. En trouwens, hoe zou een land dat gebouwd is op migranten isolationistisch kunnen zijn?En toch zijn er momenten geweest waarop Amerika zich afzonderde. Na de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog hadden de Amerikanen genoeg van Europa en zijn oorlogen.Kennard: Dat zeiden ze, maar ze zijn nooit weggeweest uit Europa. Veel Amerikanen, zeker in het Middenwesten, zien zichzelf als isolationisten maar zijn het niet. Bovendien heeft Amerika altijd zijn cultuur en waarden uitgedragen. Meer nog, het wil de hele wereld naar zijn beeld hervormen en het heeft dat met enig succes gedaan. Dat kun je niet met het isolationisme verenigen.Welke president was het meest oorlogszuchtig? George W. Bush die Irak en Afghanistan binnenviel? Of Lyndon B. Johnson die ervoor zorgde dat de oorlog in Vietnam escaleerde?Kennard: Dat is een ontzettend moeilijke vraag, want de feiten en de retoriek lopen vaak door elkaar. Ronald Reagan zei soms dat hij tegen elke prijs een oorlog zou beginnen. En af en toe deed hij wat louche dingen, maar al bij al viel het goed mee. Richard Nixon was niet bang om een oorlog te beginnen, maar Amerika had in de jaren zeventig zoveel financiële problemen dat hij dat simpelweg niet kon.Bush kreeg altijd het verwijt dat hij triggerhappy was. Na elf september kreeg hij ook de gelegenheid om dat te zijn - of toch de mensen rond hem die een soort heilige missie hadden om oorlog te voeren.Johnson is een moeilijk geval. Hij erfde het conflict in Vietnam van zijn voorgangers. Op een bepaald moment moest hij kiezen hoe het verder moest en hij heeft toen gekozen voor een verdere escalatie van de oorlog, wat een erg domme keuze was. Zo is de Vietnamoorlog een ramp geworden waarbij tienduizenden Amerikanen en drie miljoen Vietnamezen zijn gestorven.