Politieke leiders in Groenland en Denemarken zijn in shock. Meent Trump het echt?
Donald Trumps honger in het westelijk halfrond lijkt onverzadigbaar. Amper een dag nadat hij Nicolas Maduro, de sterke man van Venezuela, had gearresteerd, richtte Trump zijn blik op een volgende doelwit: Groenland. ‘We hebben Groenland nodig vanuit het oogpunt van nationale veiligheid’, zei de president op 4 januari tegen journalisten aan boord van Air Force One. De MAGA-machine kwam meteen op gang. Katie Miller, de echtgenote van Trumps invloedrijke adviseur Stephen Miller, postte een kaart van Groenland, bedekt met de Amerikaanse vlag, met daarbij het onderschrift: ‘BINNENKORT’.
Groenland en Denemarken, en bij uitbreiding een groot deel van Europa, zijn in shock. Een jaar geleden werden Trumps dreigementen aan het adres van het zelfbesturende Arctische gebied met 56.000 inwoners, dat deel uitmaakt van het Koninkrijk Denemarken, door Europese leiders vooral onthaald op spot en afkeer. Dit keer is het anders. ‘Genoeg is genoeg’, reageerde Jens-Frederik Nielsen, de premier van Groenland. ‘Geen druk meer. Geen toespelingen meer. Geen fantasieën meer over annexatie.’ De Deense premier Mette Frederiksen drong er bij Trump op aan zijn dreigementen te laten vallen en voegde eraan toe dat ze ‘ernstig moeten worden genomen’. Europese landen sloten snel de rangen: alle Scandinavische en Baltische leiders bevestigden opnieuw hun steun aan de Groenlandse en Deense soevereiniteit, net als het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Maar achter die demonstratie van eensgezindheid ging een gevoel van paniek schuil.
Natuurlijke rijkdommen
Zoals altijd bij Trump is het moeilijk in te schatten hoe ernstig zijn bedoelingen zijn. Tot dusver heeft hij een bont geheel aan redenen gegeven voor zijn begeerte naar het Arctische gebied: toegang tot natuurlijke rijkdommen, welvaart voor de Groenlanders en het versterken van de nationale veiligheid van de Verenigde Staten. Zijn recente uitspraken hebben duidelijk de klankkleur van de negentiende-eeuwse Monroe-doctrine, die buitenlandse mogendheden uit het westelijk halfrond wilde weren. ‘Het is zó strategisch… Groenland ligt vol met Russische en Chinese schepen’, zei hij.
‘Genoeg is genoeg’, reageerde Jens-Frederik Nielsen, de premier van Groenland. ‘Geen druk meer. Geen toespelingen meer. Geen fantasieën meer over annexatie.’
Een regelrechte annexatie blijft onwaarschijnlijk. Maar Trumps interesse moet wel degelijk ernstig worden genomen: hij lijkt vastbesloten om de Amerikaanse invloed op het Arctische eiland te versterken en zijn status te veranderen vóór het einde van zijn ambtstermijn. Tot nu toe lijkt de strategie van de regering tweeledig. Ten eerste probeert ze elementen binnen de Groenlandse onafhankelijkheidsbeweging te stimuleren en de spanningen met Denemarken aan te scherpen. Ten tweede lijkt de regering te mikken op een of andere deal met het eiland, mogelijk zelfs buiten Denemarken om.
Onafhankelijkheid
Beginnen we bij onafhankelijkheid. Het voorbije jaar hebben Amerikaanse functionarissen verdeeldheid tussen Groenland en Denemarken aangewakkerd. Tijdens een bezoek in maart 2025 bekritiseerde vicepresident JD Vance Denemarken omdat het de Groenlanders in de steek zou laten. Vervolgens leek hij onafhankelijkheid te steunen door te zeggen dat Amerika ‘van daaruit gesprekken zou voeren met de bevolking van Groenland’. In december benoemde Trump Jeff Landry, de Republikeinse gouverneur van Louisiana en een groentje in het buitenlands beleid, tot speciaal gezant voor Groenland. Die stap wekte bij sommigen de indruk dat Amerika Groenland als een afzonderlijke entiteit van Denemarken wilde behandelen.
Ook de CIA en de National Security Agency zouden hun toezicht op de Groenlandse onafhankelijkheidsbeweging hebben opgevoerd en de opdracht hebben gekregen om lokale figuren te identificeren die Amerika gunstig gezind zijn. De Deense regering riep vorig jaar drie keer Amerikaanse diplomaten op het matje na berichten over spionage en een heimelijke beïnvloedingscampagne in Groenland. De Deense militaire inlichtingendienst uitte in december in zijn jaarlijkse dreigingsanalyse expliciet zorgen over de Verenigde Staten.
Amerikaanse functionarissen zouden aansturen op directe gesprekken met de Groenlandse regering, maar zijn tot dusver afgewezen.
Vrijhandel
Tegelijk klinkt steeds luider dat de regering-Trump werkt aan een deal die ze aan Groenland wil voorleggen. Trump heeft de situatie herhaaldelijk vergeleken met een grote vastgoedtransactie die de Groenlanders enorme rijkdom zou opleveren. Amerikaanse functionarissen hebben gesproken over het aanbieden van een zogenoemde Compact of Free Association (COFA), een overeenkomst die de VS traditioneel sluiten met kleine landen in de Stille Oceaan. Zo’n COFA laat Amerikaanse strijdkrachten toe vrij te opereren op het grondgebied van de ondertekenaars, met als extraatje vrijhandel zonder invoerrechten. Denen werpen tegen dat Groenland nu al een Amerikaanse militaire basis herbergt, die Washington ruime speelruimte geeft. Het verdrag met Denemarken bevat geen expliciete limieten op het aantal Amerikaanse troepen dat in Groenland mag worden gestationeerd, al zou elke aanzienlijke uitbreiding of wijziging van de Amerikaanse militaire aanwezigheid vermoedelijk de instemming van Denemarken vereisen. Amerikaanse functionarissen zouden aansturen op directe gesprekken met de Groenlandse regering, maar zijn tot dusver afgewezen.
Artikel 5
Hoe dan ook vormen de herhaalde uitspraken van de regering over Groenland opnieuw een bewijs van Trumps diepgewortelde afkeer van Europa. Hoewel Europese leiders er alles aan doen om de dreiging te minimaliseren, heeft het dispuut iets surreëels gekregen. Op 5 januari bevestigde de Duitse minister van Buitenlandse Zaken dat Groenland, wat er ook gebeurt, onder de veiligheidsgarantie van artikel 5 van de NAVO valt — dit keer zelfs tegen Amerikaanse roofzucht. De Groenlanders bereiden zich intussen voor op de Trumpiaanse storm. ‘Groenland ligt in het gebied van de Monroe-doctrine’, zegt Kuno Fencker, een pro-onafhankelijkheidspoliticus in het Groenlandse parlement. ‘En we weten wat dat betekent.’ ■
