‘Wat we afgelopen weekend meemaakten, was het definitieve bewijs dat Trumps belofte van isolationisme – de kern van zijn America First-doctrine – een illusie blijkt te zijn’, schrijft Nick Mertens over de Amerikaanse operatie in Venezuela van afgelopen weekend.
De beelden uit Caracas waren spectaculair. Amerikaanse helikopters boven de Venezolaanse hoofdstad, explosies in de nacht, en uiteindelijk de gevangenneming van president Nicolás Maduro en zijn echtgenote. Donald Trump presenteerde het als een overwinning op het narcoterrorisme. Maar voor wie de Amerikaanse geschiedenis kent, voelde het vooral als een bittere herhaling van het verleden. Want wat we afgelopen weekend meemaakten, was het definitieve bewijs dat Trumps belofte van isolationisme – de kern van zijn America First-doctrine – een illusie blijkt te zijn.
In 2016 won Trump de verkiezingen met een simpel maar krachtig verhaal: geen forever wars meer, geen avonturen in het buitenland, en vooral geen regime change meer zoals in Irak en Afghanistan. Die belofte was populair bij miljoenen Amerikanen die de zinloze oorlogen moe waren.
Maar Venezuela heeft die belofte definitief vernietigd. Want hoe noem je het anders wanneer je een buurland aanvalt, de zittende president ontvoert en vervolgens aankondigt dat Washington ‘Venezuela zal besturen’? Het is het afdwingen van een regimewissel in zijn meest pure vorm, met als enige verschil dat Trump het doet in wat hij beschouwt als ‘de achtertuin’ van Amerika.
De rechtvaardigingen zijn voorspelbaar. Maduro zou aan het hoofd staan van een drugskartel, Venezuela zou fentanyl smokkelen. Maar experts zijn glashelder: Venezuela produceert nauwelijks fentanyl, en slechts een fractie van de cocaïne komt via Venezolaanse routes. De werkelijke motivatie heeft Trump zelf al verklapt: het gaat om de olie. Venezuela beschikt over de grootste oliereserves ter wereld, en die stromen nu vooral naar China en Rusland. Zoals Republikeins Congreslid María Elvira Salazar onverbloemd zei: ‘Venezuela kan een enorme kans worden voor onze bedrijven.’
Voor wie de geschiedenis van Latijns-Amerika kent, is er eigenlijk niets nieuws onder de zon. Sinds 1823, toen president Monroe zijn beruchte doctrine afkondigde, beschouwen de Verenigde Staten de regio als hun exclusieve invloedssfeer. De lijst van Amerikaanse interventies leest als een bloedig handboek: de coup tegen de president van Guatemala Jacobo Árbenz in 1954, de moord op Salvador Allende in Chili in 1973, de steun aan de Contra’s in Nicaragua, en de invasie van Panama in 1989 om Manuel Noriega te arresteren. Precies zoals nu met Maduro.
Een Harvard-studie uit 2005 telde meer dan 40 regimewissels die de VS tussen 1898 en 1994 in Latijns-Amerika bewerkstelligde. Het patroon is altijd hetzelfde: eerst een morele rechtvaardiging, maar de werkelijke motieven zijn economisch en geopolitiek. En steevast leiden deze interventies tot chaos en anti-Amerikaans sentiment dat generaties blijft hangen.
Trump beweert dat zijn aanpak anders is. Maar de Venezolaanse operatie volgt exact hetzelfde script. Hij gebruikt dezelfde retoriek als Theodore Roosevelt in 1904, toen die verklaarde dat Amerika het recht had om in te grijpen bij ‘wanbeleid’ in Latijns-Amerika. Trump noemt het nu de strijd tegen narcoterrorisme, maar het principe blijft identiek: Washington bepaalt wie er aan de macht mag zijn.
Hier komt de werkelijke paradox aan het licht. Trump bouwde zijn politiek imperium op de belofte om te breken met zulke interventies. Zijn MAGA-achterban stemde voor een president die Amerika’s rol als politieagent van de wereld zou beëindigen. En nu voert diezelfde president een operatie uit die nauwelijks verschilt van wat Bush deed in Irak.
De reacties binnen zijn eigen kamp zijn veelzeggend. Congreslid Marjorie Taylor Greene fulmineerde: ‘Dit is wat velen in MAGA dachten te hebben beëindigd. We hadden het mis.” Senator Rand Paul uitte slechts voorzichtige kritiek. En hoewel medestanders als Tucker Carlson en Steve Bannon hun ongenoegen lieten blijken, slaagde Trump erin de meeste Republikeinse leiders achter zich te scharen.
Toch is de kloof onmiskenbaar. Een CBS-peiling toonde dat 70 procent van de Amerikanen tegen militaire actie was. Zelfs binnen Trumps achterban groeit het ongemak. Want als je belooft geen Amerikaanse belastingdollars te verspillen aan verre oorlogen, maar vervolgens Venezuela bombardeert, dan schend je een fundamenteel contract met je kiezers.
Het meest verontrustende is wat de operatie onthult over Trumps visie op presidentiële macht. Hij heeft het Congres niet vooraf geraadpleegd en nauwelijks uitleg gegeven. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio rechtvaardigde dit door te stellen dat het ‘een arrestatie van gezochte criminelen’ betrof. Maar als een president een buitenlandse leider kan kidnappen en vervolgens kan verklaren om dat land te besturen zonder steun van het Congres, waar ligt dan de grens? Senator Tim Kaine vroeg terecht: ‘Wat komt hierna? Troepen naar Iran? Gaza? Groenland?’
Op korte termijn lijkt de operatie succesvol, maar de geschiedenis leert voorzichtigheid. Ook bij Irak in 2003 stond Bush triomfantelijk onder een Mission Accomplished-spandoek.
De moeilijke vragen komen nu: wie gaat Venezuela besturen? Hoeveel zal het kosten? De kans op een langdurig conflict – een nieuw Vietnam of Afghanistan – is reëel.
Wat in Venezuela gebeurt, is meer dan alleen buitenlands beleid De echte test is niet zozeer diplomatiek, maar politiek. Het is een existentiële test voor Trumps MAGA-beweging. Trump maakte van non-interventie zijn handelsmerk. Hij zou de neoconservatieve haviken verslaan en America First vooropstellen. Maar Venezuela onthult de leugen. America First blijkt geen isolationisme te betekenen, maar een nieuw imperialisme waarbij Amerika doet wat het wil en waar het wil.
De vraag is: hoeveel zijn zijn aanhangers bereid te tolereren? Marjorie Taylor Greene sprak de pijnlijke waarheid uit: dit is niet waarvoor ze stemden. Trump heeft altijd een opmerkelijk vermogen gehad om zijn achterban te overtuigen. Misschien lukt het hem ook nu.
Maar Venezuela heeft een breuk blootgelegd die niet makkelijk te herstellen is. Want als America First betekent dat Amerika haar wil oplegt aan buurlanden, dan is het geen terugkeer naar isolationisme. Het is het oude imperialisme in een nieuw jasje. En dat is precies wat Trump beloofde nooit te doen.
Nick Mertens is amerikanist en schrijft momenteel aan ‘Stars, Stripes & Stories’ een boek over de VS dat zal verschijnen bij uitgeverij Ertsberg.