Het oppakken van Nicolás Maduro en de poging om controle te krijgen over Venezuela en zijn olie is een opmerkelijke demonstratie van de nieuwe ‘Donroe-doctrine’.
Wanneer Donald Trump werd gevraagd wat hij met zijn militaire campagne tegen Venezuela wilde bereiken, gaf hij voor de ontvoering van Venezolaans staatshoofd Maduro slechts vage antwoorden: het stoppen van migranten en criminelen die de Verenigde Staten proberen te bereiken; het tegengaan van de drugstroom uit Venezuela; en, later, het terughalen van oliereserves die Venezuela, net als veel andere landen, tientallen jaren geleden had genationaliseerd. Zelden of nooit sprak Trump over regimewisseling, mogelijk omdat hij wist dat zijn achterban huiverig was voor nieuwe buitenlandse verwikkelingen na decennia van ‘eindeloze oorlogen’ in het Midden-Oosten.
Maar nadat Nicolás Maduro, de sterke man van Venezuela, tijdens een verbluffende Amerikaanse speciale operatie in de vroege ochtend van 3 januari werd opgepakt, zette Trump zijn ‘Donroe-doctrine’ uiteen; een nieuw beeld van Amerikaanse macht in Latijns-Amerika. De Verenigde Staten zouden een land ‘besturen’ dat beschikt over ’s werelds grootste oliereserves, desnoods met militaire interventie. Amerikaanse bedrijven zouden ‘een enorme hoeveelheid rijkdom’ winnen, zogenaamd ten bate van zowel Amerikanen als Venezolanen.
Democratie zou indien nodig moeten wijken voor macht. Voor oppositieleider en Nobelprijswinnaar voor de Vrede, María Corina Machado, zou volgens Trump voorlopig geen rol weggelegd zijn. In plaats daarvan, zo beweerde Trump, zou Maduro’s handgekozen vicepresident, Delcy Rodríguez, samenwerken met de nieuwe Amerikaanse overheersers—een bewering die Rodríguez zelf ontkende. Andere landen in de regio—vrienden zoals Mexico of vijanden zoals Cuba—kregen te horen dat ze moesten meewerken met Amerika, of de gevolgen zouden dragen. De Colombiaanse president Gustavo Petro, door Trump beschuldigd van cocaïneproductie, zou ‘op zijn tellen moeten passen’.
Amerikaanse dominantie op het westelijk halfrond zal nooit meer ter discussie staan
Trump is stellig dat de Verenigde Staten te lang hadden nagelaten de 19e-eeuwse Monroe-doctrine te handhaven, die erop gericht was buitenlandse machten uit Latijns-Amerika te weren. Voortaan, zo verklaarde hij, zou ‘Amerikaanse dominantie op het westelijk halfrond nooit meer ter discussie staan. Dat gaat niet gebeuren.’
De operatie die leidde tot de gevangenneming van Maduro vond plaats precies 36 jaar na de arrestatie van Manuel Noriega, de voormalige dictator van Panama en het doelwit van de laatste Amerikaanse regimewissel in Latijns-Amerika. Maduro en zijn vrouw, Cilia Flores, werden gearresteerd voordat zij konden vluchten naar een versterkte ruimte, en overgebracht naar het aanvalsschip USS Iwo Jima, in afwachting van een proces in New York wegens beschuldigingen van drugshandel en andere misdrijven.
Het succes van de luchtoperatie en de nadruk op wetshandhaving tegen de ‘voortvluchtige’ Maduro zullen waarschijnlijk overtuigen bij Republikeinse congresleden die vrezen dat de interventie in Venezuela in strijd is met de War Powers Act, die de president wil beperken in het voeren van buitenlandse oorlogen zonder toestemming van het Congres. Democraten verklaarden de interventie alvast illegaal.
Linkse Latijns-Amerikaanse regeringen, zoals die van Brazilië, uitten bijzondere bezorgdheid over de schending van het VN-Handvest. Regeringen aan de rechterkant waren steunender. Javier Milei, de president van Argentinië, noemde de inval ‘uitstekend nieuws voor de vrije wereld’. Leiders elders, met name in Europa, riepen op tot stabiliteit.
Het grotere plan
Voor Marco Rubio, de eerste minister van Buitenlandse Zaken met een Latijns-Amerikaanse achtergrond, maakt de verwijdering van Maduro al lang deel uit van een groter geopolitiek plan: het uitschakelen van het rijkste linkse regime in het Caribisch gebied, het verzwakken van landen als Nicaragua en Cuba—die hebben geprofiteerd van goedkope Venezolaanse olie—en het terugdringen van rivalen zoals China en Rusland uit de regio. Op de vraag of Amerika van plan was Cuba af te snijden van Venezolaanse leveringen, antwoordde Trump: ‘Ja.’
Veel hiervan werd tot nu toe slechts gesuggereerd door functionarissen en in de nationale veiligheidsstrategie van november, waarin werd beloofd de ‘Amerikaanse dominantie op het westelijk halfrond te herstellen’. Met ‘Operatie Absolute Resolve’ is die suggestie nu expliciet.
Venezolanen die feestvierden in Miami konden niet geloven dat Trump oppositieleider Machado afwees en hielden vol dat Trump zich had versproken
De regering-Trump hoopt Venezuela indirect te besturen, via vicepresident Delcy Rodríguez, in plaats van via een directe bezetting—een aanpak die in Afghanistan en Irak slecht is bevallen. Rubio heeft met haar gesproken en volgens Trump is zij ‘in wezen bereid te doen wat wij nodig achten om Venezuela weer groot te maken. Heel simpel.’ De vicepresident sloeg echter een opstandige toon aan en verklaarde dat Venezuela ‘niemands kolonie zal zijn’. Ze noemde de Amerikaanse actie ‘een gruweldaad die het internationaal recht schendt’ en eiste de vrijlating van Maduro.
Oppositieleidster María Corina Machado zei intussen dat de gekozen oppositie ‘klaar is om ons mandaat te doen gelden en de macht over te nemen’, maar Trump bood haar weinig steun. ‘Het zou heel moeilijk voor haar zijn om leider te worden,’ zei hij, voordat hij beweerde dat zij ‘geen steun of respect in het land heeft’—wat niet klopt. Evan Ellis van het Army War College zei dat deze afwijzing van de oppositie veel Amerikaanse experts ‘met stomheid geslagen’ had. Venezolanen die feestvierden in Miami konden het niet geloven en hielden vol dat Trump zich had versproken.
Op de vraag of het nodig zou zijn dat Amerikaanse troepen in het land zouden blijven, antwoordde Trump dat hij niet terugschrikt voor een Amerikaanse militaire aanwezigheid in Venezuela ‘mocht dat nodig zijn’. Hij suggereerde echter dat de Amerikaanse aanwezigheid beperkt zou kunnen blijven tot het veiligstellen van de olie-industrie. ‘We zullen het goed besturen, professioneel, en we zullen de grootste oliebedrijven ter wereld laten investeren, miljarden en miljarden dollars,’ zei hij. Trump stelde geen tijdslimiet aan het Amerikaanse bestuur, behalve dat hij graag ‘snel’ verkiezingen zou zien.
Ommekeer
Dit alles betekent een opmerkelijke ommekeer ten opzichte van de eerdere terughoudendheid van Trumps regering tegenover buitenlandse betrokkenheid. In juni bombardeerde Trump Iraanse nucleaire installaties, maar hield hij zich buiten de binnenlandse politiek—tenminste tot deze week, toen hij verdere militaire interventie dreigde als het theocratische regime geweld zou gebruiken tegen anti-regimebetogers. Volgens Ryan Berg van het Centre for Strategic and International Studies beschouwt Trump het westelijk halfrond anders: als een verlengstuk van ‘America First’.
Het blijft echter onduidelijk hoe Trump Venezuela veilig wil stellen als het leger en de milities besluiten weerstand te bieden, zoals Rodríguez en andere overgebleven leiders publiekelijk hebben beloofd. Veel hangt af van de machtsverhoudingen binnen wat er rest van het regime. De snelheid waarmee Amerikaanse troepen Maduro evacueerden, wijst sterk op medewerking van iemand hoog in het regime—vermoedelijk in ruil voor een toekomstige deal of vanwege de beloning van 50 miljoen dollar die de VS hadden uitgeloofd voor informatie die tot zijn arrestatie zou leiden.
Trump heeft nu laten zien waartoe zijn strijdkrachten in staat zijn. Rodríguez en anderen die in Caracas naar de macht dingen, weten nu dat zelfs als zij hun rivalen verslaan en de controle grijpen, de dreiging van overweldigende Amerikaanse macht boven hen hangt. Zoals Trump het verwoordde: ‘Alle politieke en militaire figuren in Venezuela moeten begrijpen dat wat met Maduro is gebeurd, ook met hen kan gebeuren—en zal gebeuren als zij niet rechtvaardig en eerlijk zijn tegenover hun volk.’
Tegen de Venezolaanse bevolking zei Trump: ‘De dictator en terrorist Maduro is eindelijk weg uit Venezuela; de mensen zijn vrij, ze zijn weer vrij.’ Dat valt te betwijfelen, aangezien Trumps plan lijkt te zijn dat Venezuela onder dagelijks bestuur blijft van een hoge chavista-functionaris, terwijl democratisch gekozen leiders worden buitengesloten en de rijkdom van het land wordt beheerd door Amerikaanse bedrijven.
