Goed zes maanden voor de openingsceremonie van de Olympische Winterspelen in 2014 is Sotsji nog een gigantische bouwwerf. Zware vrachtwagens rijden op en af de stoffige straten, graafmachines verplaatsen aarde en 70.000 arbeiders uit alle hoeken van de voormalige Sovjet-Unie draaien de klok rond. Het is moeilijk om je nu al een beeld te vormen van hoe het er uiteindelijk moet uitzien. Svetlana, een lokale milieuactiviste, wijst naar een hoop afval. 'Daar zouden normaal vogelmeren moeten zijn', zegt ze.
...

Goed zes maanden voor de openingsceremonie van de Olympische Winterspelen in 2014 is Sotsji nog een gigantische bouwwerf. Zware vrachtwagens rijden op en af de stoffige straten, graafmachines verplaatsen aarde en 70.000 arbeiders uit alle hoeken van de voormalige Sovjet-Unie draaien de klok rond. Het is moeilijk om je nu al een beeld te vormen van hoe het er uiteindelijk moet uitzien. Svetlana, een lokale milieuactiviste, wijst naar een hoop afval. 'Daar zouden normaal vogelmeren moeten zijn', zegt ze. De hele site lijkt nog het best op een constructieproject uit de communistische tijd. Sovjetleiders stonden ook zelden stil bij de kostprijs, de natuur of gewoon het lot van mensen, toen ze beslisten om de loop van rivieren in Siberië om te draaien of om hele steden te bouwen in permafrost. Het resultaat was vaak catastrofaal. Het idee om Winterspelen te houden in Sotsji is even gek. Alleen kost het ombouwen van de stad straks een veelvoud van de projecten die de Sovjets in hun tijd op stapel zetten. Het is om verschillende redenen merkwaardig om uitgerekend in Sotsji Winterspelen te houden. Het is namelijk een van de weinige plekken in Rusland waar sneeuw een rariteit is. Sotsji heeft een subtropisch klimaat. De openings- en sluitingsceremonies zullen worden gehouden in een moerassig gebied dicht bij de Zwarte Zee, dat niet zo lang geleden nog vergeven was van de malariamuggen. De temperatuur zakt er hoogst zelden onder het vriespunt. Omdat er ook op de lagere hellingen van de Kaukasus niet gegarandeerd sneeuw ligt, sloegen de organisatoren vorige winter al een voorraad in. De stad ligt overigens ook zorgwekkend dicht bij de noordelijke Kaukasus, waar overwegend moslims wonen en waar al twee decennia met grote regelmaat bloedig wordt gevochten. Vorig jaar verloren 296 Russische soldaten en burgers er het leven. Dat is bijna zoveel als de VS soldaten verloren in Afghanistan. Maar Sotsji 2014 is het hoogstpersoonlijke prestigeproject van Vladimir Poetin zelf. Het moet zijn presidentschap internationaal allure geven. Dat Poetin graag veel tijd doorbrengt aan de Zwarte Zee speelt ook mee. Toch is het hele project niet meteen een model van economische fair play. Dat zegt voormalig vicepremier en huidig oppositieleider Boris Nemtsov. Sotsji is, volgens hem, een schoolvoorbeeld van vriendendiensten, wetteloosheid, inefficiëntie en een complete miskenning van de belangen van mens en natuur. 'Voor de vertegenwoordigers van de regering en oligarchen dicht bij het Kremlin zijn de Spelen een jackpot', schrijft Nemtsov in een rapport. Sotsji is alvast zeker van één record. Met een geschatte kostprijs van 50 miljard dollar worden het de duurste Spelen in de geschiedenis. Toen Rusland zich in 2007 kandidaat stelde voor de organisatie van de Winterspelen in 2014, stelde het voor 12 miljard dollar aan investeringen in het vooruitzicht. Dat was toen al meer dan alle andere landen. Een jaar later was die begroting vervangen door een plan over zeven jaar voor de uitbouw van Sotsji tot een bergresort. Het geld daarvoor komt integraal uit de schatkist en van staatsbanken. Allison Steward van de Saïd Business School in Oxford weet dat de organisatie van Olympische Spelen de vooropgestelde kostprijs altijd met gemiddeld 180 procent overschrijdt. Sotsji zit nu al aan 500 procent. Moskou maakte snel duidelijk dat geld geen probleem was, zegt Steward. Ze kon ook vaststellen dat de banden tussen de overheid en de bouwbedrijven in dit geval nauwer zijn dan bij de organisatie van eerdere Spelen. Het is niet ongewoon dat bij bouwprojecten van deze omvang corruptie komt kijken. Alleen lijkt die in Rusland bijna zo belangrijk te worden als het hele sportieve gebeuren zelf. Tegelijk is de kwaliteit van het werk lamentabel. De schans voor het skispringen moest verschillende keren opnieuw worden gebouwd en kost ondertussen al zeven keer zoveel als was begroot. Nieuwe rioolpijpen barsten en verspreiden een kwalijke geur. Kustversterkingen zakken al snel nadat ze zijn gebouwd in het water. Er is daarbij geen aandacht voor het milieu. De rivier die bij Sotsji in de Zwarte Zee stroomt, is vervuild met bouwafval en beschermde bossen zijn gewoon gekapt. Op dezelfde manier wordt er omgesprongen met de mensen die er werken. Ongeschoolde migranten krijgen 500 dollar per maand. Daarvoor moeten ze shifts draaien van twaalf uur, zonder contract, veiligheidstraining of verzekering. Human Rights Watch weet ook dat de lonen bovendien niet op tijd en zeker niet altijd volledig worden betaald. Sommige werkgevers leggen beslag op de paspoorten van hun werknemers, zodat die geen kant op kunnen. Vorig jaar kwamen ten minste 25 arbeiders bij ongelukken om het leven. Veel van het constructiewerk staat onder het toezicht van het weinig transparante overheidsbedrijf Olympstroy, dat uitbundig werknemers rekruteert op basis van hun netwerk onder invloedrijke hoge ambtenaren, die ze dan ook nog boven de marktprijs betalen. Olympstroy versleet de voorbije zes jaar niet minder dan vier CEO's. Wisselingen aan de top gingen gepaard met gerechtelijke onderzoeken - maar vooralsnog werd niemand ook echt vervolgd. Pogingen van de Communistische Partij om Olympstroy onder parlementaire controle te brengen, werden afgeblokt door Verenigd Rusland, de partij van het Kremlin. De Rekenkamer, een toezichtorgaan van de regering, stelt dat de bazen van Olympstroy de voorwaarden creëerden waardoor de kostprijs van het hele project onverantwoord opliep. Een van de grootste winnaars van Sotsji tot nog toe is Arkady Rotenberg, een jeugdvriend en voormalig judopartner van Vladimir Poetin. Rotenberg werd rijk met de verkoop van buizen voor de aanleg van pijpleidingen aan de energiereus Gazprom - nog zo'n overheidsbedrijf. Volgens het financiële nieuwsagentschap Bloomberg sleepten de bedrijven van Rotenberg in Sotsji voor 7,4 miljard dollar contracten in de wacht. Dat is meer dan de Olympische Winterspelen van 2010 in Vancouver hebben gekost. Toch herhaalt de woordvoerder van Poetin dat vriendschap geen garantie is om toegang te krijgen tot de olympische bouwprojecten. Het contract ten belope van 9 miljard dollar voor de aanleg van een weg tussen de olympische locaties aan de kust en die in de bergen ging naar de Russische spoorwegen, die een monopolie hebben op het treinverkeer en die worden geleid door Vladimir Yakoenin, een voormalige generaal van de KGB en nog een vriend van de president. De spoorwegen speelden een deel van het werk door aan een onderaannemer, het privébedrijf SK Most, die nauwe banden onderhoudt met Yakoenin. SK Most is de hoofdaandeelhouder van Millennium Bank, waar de vrouw van Yakoenin tot voor kort in de raad van bestuur zat. Volgens de website van de bank is ze nu in handen van de Russische spoorwegen en haar onderaannemers en wordt ze geleid door de vicepresident van Vladimir Yakoenin. Volgens de Russische spoorwegen liepen de kosten van de constructie uit de hand door onverwachte moeilijkheden die ze ondervonden bij de aanleg van de weg. Alle contracten, zeggen woordvoerders, waren normaal aanbesteed. Oppositieleider Boris Nemtsov houdt vol dat er voor de cruciale eerste contracten in Sotsji geen aanbestedingen werden uitgeschreven. De Russische spoorwegen repliceren dat Nemtsov een politiek spel speelt. De aannemers in Sotsji volgden het voorbeeld van de aanleg van de 4300 kilometer lange spoorlijn door Siberië, die de Sovjet-Unie 36 jaar kostte en 14 miljard dollar. Wie kon in 1988 vermoeden dat die cultuur zou overleven in het staatskapitalisme, dat zich sindsdien in Rusland heeft ontwikkeld? Toen Rusland zijn kandidatuur voor de Spelen indiende, garandeerde het Kremlin 'een politiek en economisch stabiel klimaat, dat erop gericht is om de kwaliteit van het leven te verbeteren. De regering kwam tot stand na vrije en eerlijke verkiezingen, ze steunt de vrije meningsuiting en het door de grondwet verzekerde evenwicht der machten in het land.' Quod non. © The Economist'Voor de vertegenwoordigers van de regering en oligarchen dicht bij het Kremlin zijn de Spelen een jackpot.'