Wanneer u dit leest, is het waarschijnlijk al te laat. Uw wijk, gemeente of stad wordt dezer dagen ongetwijfeld overspoeld door Bulgaren en Roemenen. Zelfs tijdens Driekoningen durft u de deur niet te openen, uit angst dat er alweer een roedel Oost-Europeanen om een aalmoes komt bedelen. De sociale zekerheid staat ondertussen op instorten door de toevloed aan steuntrekkers. Uw al dan niet goedbetaalde job bent u kwijt aan een Oost-Europese concurrent die onder de prijs werkt en op gelijk welk moment sociaal gedumpt kan worden. In dat geval hebt u een groot voordeel: u hebt tijd zat om Knack te lezen. En dan zult u er hopelijk achter komen dat niets van het bovenstaande enige waarheid bevat. Daarvan zijn zowat alle migratie-experts van dit land overtuigd - en dat zijn er heel wat.
...

Wanneer u dit leest, is het waarschijnlijk al te laat. Uw wijk, gemeente of stad wordt dezer dagen ongetwijfeld overspoeld door Bulgaren en Roemenen. Zelfs tijdens Driekoningen durft u de deur niet te openen, uit angst dat er alweer een roedel Oost-Europeanen om een aalmoes komt bedelen. De sociale zekerheid staat ondertussen op instorten door de toevloed aan steuntrekkers. Uw al dan niet goedbetaalde job bent u kwijt aan een Oost-Europese concurrent die onder de prijs werkt en op gelijk welk moment sociaal gedumpt kan worden. In dat geval hebt u een groot voordeel: u hebt tijd zat om Knack te lezen. En dan zult u er hopelijk achter komen dat niets van het bovenstaande enige waarheid bevat. Daarvan zijn zowat alle migratie-experts van dit land overtuigd - en dat zijn er heel wat. Op 1 januari 2014 wordt het voor Bulgaren en Roemenen nochtans een stuk eenvoudiger om naar ons land te komen. Hoewel Bulgarije en Roemenië in 2007 zijn toegetreden tot de Europese Unie, handhaafden enkele landen, waaronder België, overgangsmaatregelen. Zo hadden Roemenen en Bulgaren voordien nog een arbeidskaart nodig om in België te mogen wonen en werken. Op die manier wilden onder andere België, Nederland en Frankrijk hun arbeidsmarkt afschermen, uit vrees overspoeld te worden door burgers uit de twee armste landen van de Europese Unie. Zeven jaar later zijn de geesten in West-Europa nog steeds niet gerijpt. Zo probeerden Nederland en Groot-Brittannië tot begin december de overgangsmaatregelen te verlengen. De Britse premier David Cameron riep zelfs op om het vrij verkeer van personen, een van de fundamenten van de Europese Unie, te herzien. Tevergeefs. Het lijkt eerder twijfelachtig dat het verlopen van de overgangsmaatregelen voor grote veranderingen in de migratiestromen zal zorgen. Ondanks alle onheilstijdingen over een ophanden zijnde stortvloed aan Bulgaren en Roemenen, lijken migratiespecialisten immers niet overtuigd. 'Ik heb geen kristallen bol, maar ik heb het idee dat het wel zal meevallen', zegt Vincent Corluy, onderzoeker bij het Centrum voor Sociaal Beleid aan de Universiteit Antwerpen. 'Ik heb de indruk dat België zich nogal gemakkelijk overspoeld voelt. Het opengooien van de arbeidsmarkt zorgt niet noodzakelijk voor een grote toevloed aan migranten. Zweden heeft zijn arbeidsmarkt bijvoorbeeld nooit afgeschermd voor Bulgaren en Roemenen, en toch is het nooit overspoeld.' Volgens de laatste cijfers van de FOD Economie migreerden in 2010 respectievelijk 4553 Bulgaren en 8447 Roemenen naar België. Daarmee zorgen beide landen voor een aanzienlijk aandeel in de migratiestroom, maar het aandeel Nederlanders (9654) en Fransen (14.071) ligt nog steeds aanzienlijk hoger. Ook Johan Wets van het Leuvense onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving HIVA verwacht geen algehele overrompeling. 'Zij die wilden vertrekken, zijn allang vertrokken. Ondanks de beperkingen die tot 31 december gelden, dienen zich elk jaar meer Bulgaren en Roemenen aan op onze arbeidsmarkt. Ik vermoed niet dat die aantallen onmiddellijk zullen verminderen, maar ik zie ze ook niet exploderen. Het is niet omdat de wettelijke mogelijkheid ontstaat, dat er plotseling meer arbeidsplaatsen voor mensen met dat specifieke profiel zullen ontstaan.' Bovendien blijkt België volgens de cijfers van Eurostat zeker geen populaire bestemming. Van de meer dan twee miljoen reeds gemigreerde Roemenen woont de helft momenteel in Italië. Bij de Bulgaren is Spanje met voorsprong de populairste bestemming. In verhouding tot de eigen bevolking heeft België binnen de EU het tweede grootste aantal Bulgaarse migranten. 'Dat wil evenwel niet zeggen dat we overspoeld worden', verduidelijkt Wets. 'De andere landen hebben er procentueel gezien gewoon nog minder.' Vooral in Gent is de jarenlange influx van Bulgaren duidelijk merkbaar. In volksbuurten als de Dampoort, het Rabot of de Brugse Poort is de Bulgaarse driekleur al enkele jaren een vertrouwd onderdeel van het straatbeeld. De populariteit van de Arteveldestad heeft vooral historische redenen. Veel Bulgaarse migranten spreken zowel Turks als Bulgaars, en vinden gemakkelijk werk bij de Turkse gemeenschap van Gent. Werken is voor Bulgaren met voorsprong de voornaamste reden om naar België te komen. 'Bulgaren komen echt niet naar hier om te profiteren', verzekert de Gentse burgemeester Daniël Termont. 'Van de 6300 ingeschreven Bulgaren genieten er slechts 205 steun van het OCMW. Meer dan twee derde van de beroepsbevolking is aan de slag.' Toch toont de Gentse burgervader zich ook ongerust over wat er na 1 januari zal gebeuren. 'Het is koffiedik kijken', zucht Termont. 'Academici en ambassadeurs vertellen mij dat het allemaal niet zo'n vaart zal lopen, maar ik maak me toch zorgen. Niemand weet hoeveel Bulgaren er in Gent leven. We gaan ervan uit dat het er minstens 10.000 zijn, maar sommige leden van de Bulgaarse gemeenschap beweren dat het er al 20.000 zijn.' Termont trekt de parallel met de migratiebeweging van de jaren zestig, toen veel Turken zich aan de Leie vestigden. 'Eigenlijk hebben we nu grotendeels dezelfde problemen. Er komen massaal veel mensen naar hier die onze levenswijze niet snappen. Ze missen vaak de sociale vaardigheden om zich in onze maatschappij staande te houden, ze gaan anders om met afval, maken 's nachts lawaai.' Niet alleen de Gentse beleidsmakers zijn benieuwd naar wat er na 1 januari 2014 zal gebeuren. Dat zijn de Bulgaren zelf evenzeer, zegt Angel Ekov, een Bulgaar van Roma-origine die sinds 2003 in Gent woont. 'Ik merk dat heel wat Gentse Bulgaren op zoek zijn naar informatie', zegt Ekov, die als voorzitter van het Centrum voor Roma Ondersteuning de vinger aan de pols houdt. 'Ze willen weten welke gevolgen het heeft voor hun situatie. Zelf gelooft Ekov niet dat ons land overspoeld zal worden door Bulgaren. 'België is voor Bulgaren eigenlijk niet zo'n aantrekkelijk land. Voor een goede job moet je hier vaak Nederlands en Frans kunnen, twee talen die de meeste Bulgaren niet spreken. Het is hier ook koud, het regent het hele jaar door en er is nauwelijks werk in de landbouwsector, waarin veel Bulgaren werken.' Hij heeft er dan ook zelf niet voor gekozen om naar hier te komen, vertelt hij. 'Ik ben om medische redenen naar hier gekomen. Mijn vrouw had dringend een levertransplantatie nodig, en voor die ingreep konden we enkel in België terecht. Op dat moment maakte het niet uit naar welk land we moesten verhuizen. Ik was even graag naar Australië gegaan.' En als de Bulgaren al naar België trekken, zal het zeker niet naar Gent zijn, verzekert Ekov. 'Gent is voor ons allang niet aantrekkelijk meer. Het stadsbestuur heeft de voorbije jaren al meermaals duidelijk gemaakt dat het ons niet moet. De Bulgaarse gemeenschap wordt geviseerd. De politie is al meermaals 's nachts zonder huiszoekingsbevel bij Bulgaren binnengevallen, omdat ze ervan overtuigd waren dat ze illegalen in huis hadden. Het is voor ons ook extreem moeilijk om aan een huurwoning te komen. Veel Gentse Bulgaren overwegen om in een andere stad te gaan wonen.' Ook Jan Knockaert, coördinator van de Organisatie voor Clandestiene Migranten (OR. CA), verwacht vooral positieve effecten nu de overgangsmaatregelen aflopen. Sinds de toetreding van Bulgarije en Roemenië tot de Europese Unie heeft hij het aantal uitbuitingen van Bulgaarse en Roemeense werknemers stevig zien toenemen. 'Eigenlijk waren die overgangsmaatregelen niet echt een barrière voor mensen die hier wilden komen werken', vertelt hij, wanneer hij ons ontvangt op het OR. CA-hoofdkwartier, in de schaduw van het Brusselse Noordstation. 'Door de maatregelen heeft onze overheid Bulgaarse en Roemeense migranten in een zeer zwakke positie gedwongen. Omdat ze enkel met een arbeidskaart een verblijfsvergunning kunnen krijgen, zijn ze compleet afhankelijk van hun werkgevers. Als ze in conflict komen met hun baas, hebben ze doorgaans geen geld voor een advocaat. Met die overgangsmaatregelen hebben we de deur wagenwijd opengezet voor misbruiken. We organiseerden de sociale dumping gewoon zelf.' De misbruiken zijn ondertussen genoegzaam bekend. Veel Bulgaren en Roemenen werkten in het zwart. Anderen lieten zich inschrijven als zelfstandigen, terwijl ze eigenlijk gewoon als werknemers functioneerden. 'Het zijn vaak schrijnende toestanden, en dan zien we waarschijnlijk nog alleen maar het topje van de ijsberg', zucht Knockaert. 'De meesten snappen niet eens wat ze ondertekenen. Ze denken dat het een arbeidscontract is. Daardoor betalen ze hun sociale bijdragen niet, en dan loopt de rekening aardig op. Wij hebben hier al eens iemand gehad die zo 14.000 euro aan schulden had opgebouwd. Die man had er geen idee van dat hij als zelfstandige werkte.' Na 1 januari blijven de overgangsmaatregelen overigens nog steeds gelden voor de Kroaten, die op 1 juli 2013 bij de Europese Unie kwamen. Compleet zinloos, vindt Knockaert. Hij verwacht dat de Roemenen en Bulgaren vanaf 1 januari massaal boven water komen. En dat is voor iedereen een goede zaak, verklaart hij. 'Wie in het witte circuit aan het werk gaat, krijgt sowieso een betere sociale bescherming. Bovendien dragen ze op die manier ook bij aan de sociale zekerheid, waardoor de koek voor iedereen groter wordt.' Ook Daniël Termont hoopt dat de Gentse Bulgaren voor het witte circuit kiezen. 'Ik hoop dat zij die nu ondergedoken leven weer naar boven komen, al was het maar om te weten hoe groot het probleem is. De situatie houden zoals die nu is, is sowieso geen optie.' Ondanks het prille ontluiken van de winkels, blijft de Bulgaarse gemeenschap in Gent slecht georganiseerd. In weerwil van enkele voorzichtige initiatieven krijgen de meeste culturele initiatieven geen voet aan de grond. 'Wij hebben tijd nodig', zegt Ayten Mehmedova, voorzitster van de Bulgaarse Vereniging Gent, die in januari 2012 boven de doopvont werd gehouden. 'We hebben enkele activiteiten georganiseerd, maar daar kwam eigenlijk nauwelijks volk op af. Momenteel hebben we het allemaal gewoon te druk. Iedereen is zijn leven hier nog aan het opbouwen. Cultuur krijgt pas een kans wanneer we even de tijd hebben om adem te halen.' Zelf timmert ze sinds 2001 aan haar eigen weg. Zoals zoveel Bulgaren was ze op voorhand niet van plan om hier lang te blijven, vertelt ze. 'Mijn ouders hadden hier werk gevonden, en ik ben hen achternagereisd. Ik zou aanvankelijk maar even blijven, maar ik ben verliefd geworden op Gent. Toen ik tijdens de feestdagen voor het eerst de Wondelgemstraat zag, wist ik dat ik hier wou leven.' Mehmedova besloot te blijven. Aanvankelijk illegaal, maar al snel vond ze werk, trouwde ze en raakte ze geregulariseerd. Vandaag geeft ze inburgeringscursussen voor Turken en Bulgaren bij Kompas, de inburgeringsdienst van de Stad Gent. 'Geloof me, iedereen komt hier om te werken. Jongeren krijgen in Bulgarije geen kansen. Ik ken ingenieurs die naar hier komen om poetsvrouw te worden. Migreren wordt vaak voorgesteld als een vrijwillige keuze, maar geloof me: in Bulgarije heb je de keuze niet.' Ook het Bulgaars Cultureel Centrum van oprichter Orhan Chanchoolu ligt al enkele maanden op apegapen. Chanchoolu, een succesvol ondernemer die in het Centrum integratiecursussen combineerde met islamlessen, wijt de problemen aan wat hij de Bulgaarse mentaliteit noemt. 'Veel Bulgaren zijn wantrouwig. Ze denken dat ik met de vereniging geld verdien, maar dat is absoluut het geval niet. Bijna niemand is bereid om lidgeld te betalen.' Ook Chanchoolu werkte ooit in het zwart. Hij werd in 2007 nog teruggestuurd, maar kwam al snel weer terug. Ondertussen is hij zaakvoerder van een bedrijf dat onder andere de tenten van de Gentse Feesten opstelt. 'Wij Bulgaren geloven onvoldoende in onszelf. Veel Bulgaren zijn tevreden met vijf euro per maand. Dat zorgt voor serieuze problemen op de arbeidsmarkt.' Niettegenstaande de moeilijkheden om de Gentse Bulgaren in het culturele leven te verenigen, blijven de nieuwe initiatieven niet uit. Twee maanden geleden richtten Willem Erauw en Antonia Mihaylova, samen met een tiental andere Bulgaren een vereniging op waarmee ze Bulgaarse culturele activiteiten willen organiseren. Vzw De Magische Stem groepeert vooral hoogopgeleide Bulgaren, die hun cultuur aan hun kinderen willen doorgeven. 'We hebben zeker niet de bedoeling álle Bulgaren te verenigen', vertelt Erauw. 'We willen duidelijk maken dat Bulgaren in de gehele wereld op vlak van kunst en wetenschap iets betekenen', aldus Erauw. De eerste activiteit, een concert van het gerenommeerde Plovdiv Boys' Choir, was een groot succes. 'Het is moeilijk om de Bulgaren te verenigen', zegt Mihaylova. 'De meeste nieuwkomers moeten hard en lang werken om te overleven. Ze hebben amper vrije tijd en leven in erbarmelijke omstandigheden.' Ondanks een lovend artikel verscheen op de website van De Gentenaar slechts één lezersreactie. Dat het maar eens gedaan moest zijn 'dat volk van dieven en bedriegers' op te hemelen. 'Ik maak me daar echt zorgen over', zucht Erauw. 'Honderden Bulgaren zijn hier soms al decennia aanwezig en hebben hun plaats in de maatschappij verdiend. Nu wordt iedereen te vaak op een hoopje gegooid.' Ook Ayten Mehmedova zit er steeds meer over in dat de Gentse Bulgaren zo'n kwalijke reputatie hebben. 'Ik heb indertijd meegewerkt aan Bulgarije aan de Leie, de Panorama-reportage over de Bulgaarse gemeenschap', vertelt ze. 'Daar heb ik spijt van. Ik hoopte dat de kijkers een positief beeld zouden krijgen, maar ik heb de indruk dat ze enkel het negatieve hebben onthouden. In de hele reportage zat welgeteld één jongeman die ervoor uitkwam dat hij in het zwart werkte, maar nu lijkt het alsof alle Bulgaren bedriegers zijn.' Ze zucht, terwijl ze in haar huurappartement naast de kerstboom voor de foto poseert. 'Ik denk dat het voor ons nog een generatie zal duren eer we onze plaats vinden. De Turken hebben er ook even over gedaan, maar zijn nu perfect geïntegreerd. Wij moeten de weg nog zoeken. Ik ben Bulgaarse, en jij bent een Belg. Maar onze kinderen worden beiden Gentenaars.'DOOR JEROEN ZUALLAERT'Niemand weet hoeveel Bulgaren er in Gent leven. We gaan ervan uit dat het er minstens 10.000 zijn, maar sommige leden van de Bulgaarse gemeenschap beweren dat het er al 20.000 zijn.'