De Israëlische professor Moshe Ma'oz, verbonden aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem, is 63 jaar oud en heeft de rang van kolonel. Hij was al adviseur in Arabische en meer speciaal Syrische aangelegenheden van Ben Goerion in 1960, en later van Ezer Weizman, van Shimon Peres, en van Yitzhak Rabin, in 1992, toen het Vredesproces al bezig was. Nu in Israël van de meest verschillende kanten stemmen opgaan voor een eenzijdige terugtrekking van de Israëlische troepen uit de Zuid-Libanese "veiligheidsstrook" die het daar bezet houdt - een nieuw twistpunt voor de toch al geplaagde premier Benyamin Netanyahu die maar geen weg uit het Palestijnse wespennest lijkt te vinden -, is de regering op een punt gekomen, zegt hij, dat ze snel een paar moedige beslissingen moet nemen.
...

De Israëlische professor Moshe Ma'oz, verbonden aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem, is 63 jaar oud en heeft de rang van kolonel. Hij was al adviseur in Arabische en meer speciaal Syrische aangelegenheden van Ben Goerion in 1960, en later van Ezer Weizman, van Shimon Peres, en van Yitzhak Rabin, in 1992, toen het Vredesproces al bezig was. Nu in Israël van de meest verschillende kanten stemmen opgaan voor een eenzijdige terugtrekking van de Israëlische troepen uit de Zuid-Libanese "veiligheidsstrook" die het daar bezet houdt - een nieuw twistpunt voor de toch al geplaagde premier Benyamin Netanyahu die maar geen weg uit het Palestijnse wespennest lijkt te vinden -, is de regering op een punt gekomen, zegt hij, dat ze snel een paar moedige beslissingen moet nemen. Moshe Ma'oz: De Libanese kwestie draait rond die veiligheidszone in het zuiden. Die houdt Israël nu al een vijftien jaar lang bezet, sinds de terugtrekking na de oorlog van 1982, en die is een last geworden. Het "Zuid-Libanees Leger", dat geacht werd de Israëlische grens van die kant te beschermen, is namelijk niet efficiënt. Vanaf 1985 werd het Israëlische leger zelf geleidelijk aan die zone binnengelokt om daar stellingen in te nemen, maar ook dat kon de Hezbollah niet klein krijgen. Al heeft Israël het beste leger van de regio, heel modern, tegen guerrilla is geen kruid gewassen. Want de Hezbollah zijn gemotiveerd. Het zijn Libanese patriotten, moslims. Zij hebben het wel over de "verovering van Jeruzalem", maar dat is retoriek. Dat menen ze niet. Wat ze wél menen, is dat ze Israël uit Libanon weg willen. Daar zit Israël nu mee. De hele tijd vallen er doden - ook bij de Hezbollah natuurlijk. We zijn op het punt gekomen waar Israël een strategische beslissing moet nemen: wat moeten we doen? Daar blijven, is een doodlopend straatje: slijtageoorlog, doden, enzovoort. Er zijn twee opties om hieruit te raken. Eén optie is de veelbesproken unilaterale terugtrekking uit Zuid-Libanon. Dat is de idee om VN-resolutie 425 aan te nemen: terugtrekken in akkoord met de Libanese regering. Dat zij dan zelf maar verder voor de veiligheid in die streken instaat. Maar de Libanese regering zegt nee, regel dat maar met de Syriërs, want dit hoort bij een alomvattend vredesplan en daarvoor ligt de sleutel in Damascus. Ze zeggen dat zo niet, maar Libanon is nu eenmaal niet onafhankelijk, maar onder Syrische controle. Toch zijn er prominente Israëli's die zich uitspreken voor een soort graduele gedeeltelijke terugtrekking. Ook Ariël Sharon, de man die ons in 1982 zelf in dat wespennest geleid heeft. Wat voor logica wordt daar gebruikt?Ma'oz: Hun argument is dat, als de grote motivering van de Hezbollah het verdrijven van de Israëli's is, het verdwijnen van de Israëli's die motivering zou doen verminderen. Misschien stoppen ze dan wel. Ten tweede zou Israël dan kunnen zeggen dat de Libanese regering nu verantwoordelijk is voor het gebied, en verder geweld moet beletten. Doet ze dat niet, en er zijn toch aanvallen, dan kan Israël op een wettige manier - internationaal gezien - Libanon aanvallen. Wat het nu niet kan, want het bevindt zich op grondgebied dat het zijne niet is. Ten derde zouden de Syriërs, die de Hezbollah in Zuid-Libanon gebruiken als hefboom om Israël van de Golan-hoogvlakte weg te dwingen, dit pressiemiddel dan verliezen. Ik zou zeggen, op korte termijn kan dit wel werken. Maar op lange termijn vrees ik van niet. Dat bedoel ik met strategie. Want het initiatief ligt bij de Syriërs. Die controleren Libanon helemaal en die zouden wellicht de Libanese grens blijven gebruiken om Israël onder druk te zetten. Hun eigen grens gebruiken ze daar niet voor. En zelfs als Hezbollah zou stoppen, wat niet waarschijnlijk is, dan hebben ze Amal nog, en radicale Palestijnse organisaties, en nog andere groepen die met plezier hetzelfde zouden doen. Dus, volgens mij is de oplossing inderdaad een algemene vrede met Libanon en Syrië. Wat betekent dat de Golan-hoogvlakte op de onderhandelingstafel moet. En dàt is geen populair idee, de meeste Israëli's zijn daar tegen. En ook de regering is daar tegen. Dat zit dus vast. Al denk ik dat we het moeten doen: het zou tegelijk het Syrische en het Libanese probleem regelen, en het kan de weg openen voor vrede met nog andere Arabische landen. Er zijn natuurlijk andere mensen, ook in de Knesset, die zeggen: als er Israëlische soldaten gedood worden, moeten wij Syrië straffen. Syrische stellingen bombarderen, of strategische doelwitten in Libanon zoals elektriciteitscentrales. Of we vallen er binnen. Maar die film hebben we al gezien: een militaire oplossing is daar niet. En Syrië bombarderen, betekent een nieuwe oorlog. Die zullen we winnen, ongetwijfeld. Maar dat zullen we duur betalen, en dan staan we opnieuw bij 'af'. Stel dat we Damascus innemen, wat doen we er dan mee? De enige uitweg is de moedige beslissing nemen om te gaan onderhandelen met Syrië. Hetzelfde geldt trouwens voor het Palestijnse probleem. Maar de huidige regering van Likoed onder Netanyahu kan dit niet aan. Niet zozeer om ideologische redenen. De Golan-hoogvlakte is geen gewijde grond voor hen. Als zij doen zoals Menachem Begin, die de Sinai teruggaf aan Egypte om de Westelijke Jordaanoever te kunnen behouden - die logica kan ook nu werken. Maar de regering steunt ook op een paar kleine partijtjes, die er tegen zijn. "De derde weg", bijvoorbeeld, de "Golan-partij". De enige manier zou zijn ofwel door een regering van nationale eenheid te maken met een gemeenschappelijke agenda, ofwel door nieuwe verkiezingen uit te schrijven en te zien wat dat oplevert. En het probleem met de Palestijnen?Ma'oz: Het Wye-akkoord is een goed akkoord. Het is in de lijn van de Oslo-akkoorden en het toont aan dat zelfs ideologen van mening kunnen veranderen. Netanyahu was een ideoloog voor Groter Israël. Maar door Oslo, het Hebronprotocol en Wye te ondertekenen, heeft hij het principe van gebiedsdeling tussen twee naties erkend. Dat is belangrijk, maar het is maar het begin. Want de grote problemen zitten er nog aan te komen: de eindstatusproblemen, Jeruzalem, de nederzettingen, de vluchtelingen, de grenzen, de Palestijnse staat. Deze regering kan dat niet aan, vanwege haar samenstelling. Alleen een regering van nationale eenheid kan dat. Komt die er niet, dan krijgen we moeilijkheden. Deze regering wil de Palestijnen hoogstens 42 procent van de Westbank geven. Als Wye uitgevoerd is, tegen het einde van het jaar, zullen ze al 41 procent hebben. Dan moet er een laatste terugtrekking komen, van één procent. Maar de Palestijnen willen honderd procent. Of toch zeker negentig. Het Beilin-Aboe Mazen-plan neemt negentig procent. Voor mij een goede oplossing, maar de regering kan ze niet aanvaarden. Dat gaat de Israëlische positie niet versterken - en de Palestijnse kwestie is belangrijker dan de Syrische. Die heeft internationale repercussies. Dit is de grote test: eens Israël dit opgelost heeft, Jeruzalem incluis, zal het aanvaard worden in het Midden-Oosten en in de islamitische wereld. Dat is voor hen heel belangrijk. Dus, opnieuw bevinden we ons voor een strategische beslissing. Maar regeringen zijn altijd verstrikt in dagelijkse beslommeringen en kijken niet vooruit. Ze hebben wel mensen die plannen en strategische rapporten opstellen, maar die lezen ze niet. Om zo'n strategische beslissing te nemen, heb je een speciaal soort mens nodig. Daar zit het verschil tusssen leiders en politici. Rabin was pragmatisch en een leider. Netanyahu, weet ik nog zo niet... Israël is nu sterker dan alle Arabische landen samen, militair, economisch, en het kan zich veroorloven genereus te zijn. Pijnlijke toegevingen te doen. Die zelfs gevaarlijk kunnen zijn. Maar ziet u, zowel de Arabieren als de Israëli's weten dat er geen militaire oplossing is. Vijf, zes oorlogen hebben we uitgevochten, zonder oplossing.Er is een beweging in Israël voor terugtrekking uit Libanon?Ma'oz: Aan de basis is die behoorlijk sterk. Je hebt die organisatie van de Vier Moeders. En een groeiend aantal politici heeft het daarover, en ook militairen - die spreken zich niet uit, die mompelen. Maar ik zou zeggen dat de Vier Moeders niet zouden moeten actie voeren om ons uit Zuid-Libanon terug te trekken, maar uit de Golan, want daar ligt het kalf gebonden. Natuurlijk is die redenering onrechtvaardig voor Libanon, want als we dat zo aan Syrië verbinden, impliceert dat dat wij erkennen dat Syrië Libanon controleert. En dat wij ons neerleggen bij een Syrisch dictaat. Maar zo is de realiteit. Zelfs de Amerikanen of de Europeanen eisen niet meer dat Syrië zich uit Libanon terugtrekt. En de Israëli's weten dat Syrië kan garanderen, als het dat wil, dat er geen aanvallen meer op ons gelanceerd worden vanuit Libanon. Op zijn eigen manier. De manier van Hamaa. Brutaal. Wie kan er in de Palestijnse kwestie moedige beslissingen nemen, als Bibi Netanyahu het al niet kan?Ma'oz: Daar wordt ernstig over gepraat. Wie zijn de grote namen in deze affaire? Sharon en Shimon Peres. Misschien wil Sharon zijn publieke image veranderen, en overkomen als de grote redder? Hij is een heel machtig man. Zonder hem zou Wye niet ondertekend geraakt zijn. Hij heeft zelf al van een Palestijnse staat gesproken. Zij het dan in een heel klein gebied. En er zijn nog anderen in de coalitie, die zeggen, die Palestijnse staat komt er toch, waarom doen we dat niet zelf? Dan hebben we er ten minste nog invloed op. Maar tegelijk roept hij de settlers op om de heuvels te bezetten?Ma'oz: Sharon overweegt dat. Hij heeft het nog niet gedaan, maar hij zou het kunnen doen. Stel je voor, de minister van Buitenlandse Zaken die de kolonisten oproept om land te pakken. De kolonistenkwestie is een van de gevaarlijkste in het hele pak. Erger dan de vluchtelingen, of dan Jeruzalem. Het idee van Sharon, en ook wel van Bibi, is een soort bantoestans te creëren. Vol enclaves. Dat zal niet werken. Maar er zijn oplossingen. Neem het Beilin-Aboe Mazen-plan. Dat is maar een begin natuurlijk. Er is in elk geval nog heel veel geduld nodig. Sus van Elzen