Laurent Bursens heeft bij de Vlaamse overheid een loopbaan van 22 jaar voor de gehandicaptenzorg achter de rug. De afgelopen zes jaar leidde hij het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH). Sinds 1 september is hij met pensioen. In de laatste weken kreeg hij nog te maken met een triest verhaal in Bornem, waar een moeder haar 28-jarige dochter met het downsyndroom om het leven bracht. Of hij dat niet ervaren heeft als een persoonlijke blamage? 'Gedeeltelijkwel. Ouders van kinderen met een handicap zijn terecht ongerust over wat er zal gebeuren zodra ze er niet meer zijn. Daarom is zorggarantie tegen 2020 de grote doelstelling van het beleid. In Bornem kreeg de dochter overigens voldoende zorg in een dagcentrum. Het personeel daar was zwaar geschokt. Alles wijst erop dat de moeder extreem gereageerd heeft op een eigen, acuut gezondheidsprobleem.'
...

Laurent Bursens heeft bij de Vlaamse overheid een loopbaan van 22 jaar voor de gehandicaptenzorg achter de rug. De afgelopen zes jaar leidde hij het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH). Sinds 1 september is hij met pensioen. In de laatste weken kreeg hij nog te maken met een triest verhaal in Bornem, waar een moeder haar 28-jarige dochter met het downsyndroom om het leven bracht. Of hij dat niet ervaren heeft als een persoonlijke blamage? 'Gedeeltelijkwel. Ouders van kinderen met een handicap zijn terecht ongerust over wat er zal gebeuren zodra ze er niet meer zijn. Daarom is zorggarantie tegen 2020 de grote doelstelling van het beleid. In Bornem kreeg de dochter overigens voldoende zorg in een dagcentrum. Het personeel daar was zwaar geschokt. Alles wijst erop dat de moeder extreem gereageerd heeft op een eigen, acuut gezondheidsprobleem.' Laurent Bursens:Dat is juist. Je moet wel weten dat iemand met een zorgvraag verplicht is om zich te laten registeren. Maar niet iedereen zit in een acute noodsituatie. Een groot aantal is geregistreerd in afwachting dat gespecialiseerde zorg vereist is. De helft wordt reeds geholpen door bijvoorbeeld een dienst voor thuisverpleging of gezinshulp. Een derde kan al terecht in een dagcentrum, verpleegtehuis of een andere zorgvoorziening, tot het VAPH een meer geschikt aanbod kan doen. Niemand ontkent dat er een zorgtekort is. Dat dwingt ons tot zorgregie of -bemiddeling, zodat mensen met een handicap de juiste en beste zorg krijgen. Particuliere verhalen in de media wekken soms een andere indruk, maar in Vlaanderen zijn er geen individuele situaties van een vitaal opvangtekort. Dat wijst ook op het belang van een solidaire samenleving. Vlaanderen is Hongarije of Roemenië niet, waar mensen met een handicap in aftandse voorzieningen worden weggestoken. Bij ons is er een enorme inzet van mantelzorgers: ouders, vrienden, familieleden. Bursens:Nee, en ik heb daar drie goede redenen voor. Ten eerste zijn dus niet alle zorgvragen even hoogdringend. Een groter zorgaanbod blijft desondanks noodzakelijk. Behalve dat er elk jaar een pak nieuwe vragen zijn, verblijven gehandicapten nu ook veel langer in een voorziening omdat ze door de uitstekende hulp- en zorgverlening aanzienlijk ouder worden dan vroeger. Maar, en dat is een tweede reden, op een dag zullen ze uiteraard sterven. Daardoor zullen er vanaf 2020 en per vijf jaar ongeveer 1500 mensen op een natuurlijke wijze uit het zorgaanbod verdwijnen. Met die plaatsen kunnen we evenveel nieuwe vragen beantwoorden. Het versoepelde zorgaanbod is de derde reden. Met een erkenning voor bijvoorbeeld 120 plaatsen, vingen voorzieningen in het verleden exact 120 mensen met een handicap op. Die kregen allemaal hetzelfde standaardpakket aan zorg. Nu sluit het VAPH overeenkomsten met instellingen over een veelzijdige zorgverlening, binnen en buiten hun muren. Op deze manier verdubbelt de begeleidings- en opvangcapaciteit. In de periode 2010-2013 werden met 3256 extra plaatsen meer dan 7900 mensen met een handicap geholpen. In 2012 nam het aantal mensen dat een antwoord kreeg op een zorgvraag zelfs toe met 40 procent. Bursens:Sinds 2004 hanteert het VAPH voor een handicap een nieuwe, internationaal aanvaarde definitie. Het moet gaan om een langdurig en belangrijk participatieprobleem dat iemand met een mentale, psychische, lichamelijke of zintuiglijke stoornis verhindert om allerlei activiteiten uit te voeren. Spelen eveneens mee: wat zo iemand zelf nog kan opbrengen en hoeveel zorg het gezin of de familie kan bieden. Door die ruime definitie kunnen inderdaad heel veel mensen in aanmerking komen voor hulp en opvang. Daardoor schommelt het aantal nieuwe aanvragen sinds 2006 tussen 25.000 en 30.000 per jaar. De diagnose van de handicap - en een daaraan gekoppeld zorgvoorstel - wordt vandaag nagenoeg volledig overgelaten aan een tweehonderdtal multidisciplinaire teams van centra voor leerlingenbegeleiding, revalidatiecentra, centra voor geestelijke gezondheidszorg, sociale diensten van de ziekenfondsen enzovoort. De overheid heeft daar te weinig impact op. Bursens: We hebben een jaar lang alle dossiers van de multidisciplinaire teams in West-Vlaanderen opnieuw laten bekijken door een team met ook twee zorgexperts van de overheid. De diagnoses bleken gelijklopend te zijn, maar in elf procent van de gevallen werd een te zware en te dure zorg voorgesteld. Mijn punt is: als de middelen voor gespecialiseerde zorg schaars zijn, mag je niemand in de kou laten staan, maar moet je wel selectief durven zijn. Bursens:Het labelen van kinderen met een moeilijker gedrag is booming business. Bij ADHD duiken almaar nieuwe varianten van aandachtuitval op, en over autisme zeggen psychiaters dat dit blijkbaar in het Vlaamse leidingwater zit. In mijn ogen worden er te veel zulke diagnoses gesteld door multidisciplinaire teams die ter zake niet deskundig zijn. Bursens:Met de hulp van de beste experts in ons land hebben we al voor achttien stoornissen en aandoeningen nieuwe protocollen over diagnosemethodes en -procedures uitgewerkt. Maar ik heb vooral hoge verwachtingen over een nieuw Vlaams Expertisecentrum Diagnostiek. Dat kan het werk van die teams sterk verbeteren. Minister Jo Vandeurzen heeft zijn fiat voor de oprichting gegeven. Bursens:Dat is bijzonder kort door de bocht. Ook mensen met een handicap willen zo lang mogelijk een kwaliteitsvol leven thuis leiden. Een vaste, maandelijkse basistegemoetkoming moet dat mogelijk maken. En als de gewone hulpverlening thuis niet meer volstaat, kan naar gespecialiseerde zorg worden overgestapt. Die maatschappelijke keuze dringt zich gewoon op. Van de Vlaamse begroting gaat nu 8 procent naar zorg en werk voor mensen met een handicap. De welzijns- en gezondheidszorg in haar geheel slorpt 14 procent op. Door de vergrijzing en de overdracht van de ouderenzorg via de zesde staatshervorming wordt het in de komende jaren hard bikkelen om dat aandeel minstens op peil te houden. Tegen 2050 telt Vlaanderen 1,65 miljoen 65-plussers. Daarvan zal een half miljoen veel zorg nodig hebben. Bursens: Dat risico bestaat. En omdat er geen kosten hoeven bewezen te worden, zullen velen deze tegemoetkoming allicht ook zien als een aanvulling van hun federale sociale uitkering. Juist daarom hebben we zo hard goede diagnoses met een correcte zorgbepaling nodig en moeten we erover waken dat de tegemoetkoming ook echt voor hulp en ondersteuning gebruikt wordt. Bursens:Er doen nog veel hogere bedragen de ronde, maar dit mag zeker niet ten koste gaan van de uitbreiding van het gespecialiseerde zorgaanbod. De financiering daarvan zal niet meer van het VAPH-budget afgaan, maar gebeuren met middelen van de Vlaamse zorgverzekering. Daardoor zal de jaarlijkse bijdrage van 25 euro die alle Vlamingen vanaf 26 jaar voor die verzekering betalen, allicht wel omhoog gaan. Maar dat is de prijs van de solidariteit in onze samenleving. DOOR PATRICK MARTENS'Psychiaters zeggen dat autisme blijkbaar in het Vlaamse leidingwater zit.'