De verse Italiaanse premier Romano Prodi bracht een compacte regering van twintig ministers op de been. Een ploeg van hoog niveau, moest zelfs de oppositie toegeven.
...

De verse Italiaanse premier Romano Prodi bracht een compacte regering van twintig ministers op de been. Een ploeg van hoog niveau, moest zelfs de oppositie toegeven. SINDS DE VERKIEZINGSOVERWINNING van centrum-links op 21 april onderging de Italiaanse politieke praktijk al enkele belangrijke wijzigingen. Daarvoor was niet eens een nieuwe regering of wetgevend werk nodig. Het ging om bijna spontane verschuivingen en aanpassingen die voortvloeiden uit de voorbije stembusgang. Het eerste innoverende initiatief kwam van niemand minder dan het staatshoofd. Oscar Luigi Scalfaro besliste niet meer alle partijen en fracties in het nieuwe parlement te raadplegen voor de regeringsvorming, maar slechts de formaties zoals die waren opgekomen in de verkiezingen. Tegen wat gemor van sommige coalitiepartners in, ontving de president dus alleen de leiding van de Olijfboom, van de Vrijheidspool, van de Lega Nord en van de orthodoxe communisten van Rifondazione. Bijna een formaliteit want niet eens 24 uur later kreeg Romano Prodi de formatie-opdracht. De president liet zich daarbij leiden door de aanduiding van de centrum-linkse coalitie die van bij de aanvang af de Professor had gepresenteerd als haar kandidaat-premier, ongeacht het aantal voorkeurstemmen dat hij zou behalen. Als om zijn nieuwe manier van politiek-voeren te onderstrepen, voltooide Prodi in de recordtijd van achttien uur zijn ministerploeg. Hij zette bovendien een ingeworteld Italiaans bijgeloof een hak door de bekendmaking ervan te doen op vrijdag de zeventiende (zoveel als onze vrijdag de dertiende) en nog wel om 13 u13. Lichtgelovige zielen zagen hun angsten dan weer gecompenseerd doordat Juventus Turijn de Europabeker won op de dag van de regeringsverklaring. Uiteraard had Prodi voor de kabinetssamenstelling niet op het officiële formateurschap gewacht. Naar nog niet uitgegroeide gewoonte probeerde elk van de coalitiepartijen het laken zoveel mogelijk naar zich toe te trekken. Vooral uittredend premier Lamberto Dini wilde een ?grote zichtbaarheid? voor zijn fractie, maar moest inbinden. Zich beroepend op het grondwettelijk beginsel dat de premier zijn ministers kiest, ging de politieke neofiet Prodi vrij eigenzinnig te werk, geassisteerd door Walter Veltroni, tweede man van de Olijfboom èn van de ex-communistische PDS. De klassieke regels en taboes werden genegeerd. Daarentegen kan moeilijk gesproken worden over verjonging : de gemiddelde leeftijd van de excellenties ligt rond zestig jaar. COMPETENTIE.De twintig ministers het op één na kleinste aantal in de geschiedenis van de Italiaanse Republiek weerspiegelt de optie om een compacte ploeg samen te stellen. De portefeuilleverdeling beantwoordt slechts gedeeltelijk aan het partijpolitieke evenwicht : acht PDS, drie christen-democratische PPI, twee Lijst Dini en twee voor alle overige ; maar wel vijf technici. Dit laatste wijst op het belang van de persoonlijke competentie. Zo combineert de voormalige voorzitter van de Nationale Bank en ex-technische premier Carlo Azeglio Ciampi Schatkist en Begroting ; voormalig onderzoeksrechter Antonio Di Pietro heeft Openbare Werken en advocaat Giovanni Maria Flick, die dit hoofdstuk uitwerkte voor de Olijfboom, beheert nu Justitie. De politici zetten eveneens hun beroeps- en/of parlementaire ervaring om in een kabinetszetel. Behalve vice-premier is journalist en massacommunicatiespecialist Veltroni ook verantwoordelijk voor grote delen van Cultuur ; als minister van Buitenlandse Zaken bewaart Dini zijn jarenlange buitenlandse contacten ; op Binnenlandse Zaken (traditioneel een christen-democratische exclusiviteit) zit PDS'er Giorgio Napolitano die als Kamervoorzitter zeer goed bekend is met 's lands instellingen ; een voormalige universiteitsrector heeft nationale Opvoeding en Wetenschappelijk Onderzoek onder zich (ook hier voor het eerst een ex-communist in een christen-democratisch bastion) ; een Groene is milieuminister ; een specialist in de grondwet en in regionale aangelegenheden is belast met Regionale Zaken. De drie vrouwelijke ministers die zich graag als minister es aangesproken willen horen , vormen niet louter een tegenwicht voor de vrouwelijke ondervertegenwoordiging in het Parlement ; één van hen is verantwoordelijk voor het nieuwe ministerie voor Gelijke Rechten, tot dan toe slechts een adviserende commissie. Zelfs tenoren van de oppositie gaven toe dat de regering-Prodi van hoog niveau is. Met 48 staatssecretarissen ondergeschikt aan de ministers kwam de premier wat meer tegemoet aan de verzuchtingen naar partijpolitieke profilering. De negen vrouwen vertegenwoordigen evenwel een breed gebaar naar het vrouwelijk electoraat. En om zijn parlementaire meerderheid niet in het gedrang te brengen, werden tien posten ingevuld met zuivere technici in de plaats van met verkozenen. MAAGDELIJKHEID.Als politicus van een Nieuw Italië blijkt Prodi erop te staan met een schone en onbeschreven lei te beginnen. Een maagdelijkheid die zelfs voor een nieuwe politicus niet altijd gemakkelijk waar te maken valt. Op de vooravond van de regeringsvorming zag het ernaar uit dat Dini in overeenstemming met zijn opvolger op de valreep nog een onafwendbare correctie op de begroting 1996 zou doorvoeren. Behalve de onduidelijkheid over het reële begrotingstekort, creëerde ook de voorgestelde bezuinigingen (waaronder al te beproefde recepten als verhoging van indirecte belastingen of minnelijke schikking inzake onaangegeven belastingen) wrevel bij ministerkandidaat Ciampi. Daarop blokkeerde Prodi het aanpassingsmanoeuvre en trok de volle verantwoordelijkheid voor de bijsturing naar zijn eigen toekomstig kabinet. Daarentegen nam de aangezochte justitieminister Flick zelf de beslissing om zich voor de duur van zijn ministerieel mandaat te laten uitschrijven uit het advocatenregister ; ook sloot hij zolang zijn florerende praktijk die industriëlen en andere vips als cliënten telt. Dat alles om geen belangenconflicten te doen rijzen. Anderzijds was er dan weer een welgerichte maar niet gecontesteerde suggestie van de formateur nodig om de 49ste kandidaat-staatssecretaris op het laatste moment te doen afzien van zijn functie ; de man bleek betrokken te zijn in een onderzoek naar stemmenomkoperij in een vorige verkiezing. OVERLEG.Dadelijk na de verkiezingen van de dertiende legislatuur van Italië, kwamen de centrum-linkse winnaars en de centrum-rechtse Pool van de Vrijheid van Silvio Berlusconi overeen om enkele basisregels af te spreken. Maar zoals in het verleden al enkele keren was voorgevallen, mislukte ook deze zogenaamde ?rondetafel van de regels? : opnieuw gingen de verdedigers van de harde lijn van de Pool dwarsliggen. Daardoor kwam onder meer het voorzitterschap van beide Parlementstakken in handen van de Olijfboom, terwijl aan de Pool nochtans de leiding van de senaat was aangeboden. Bij centrum-links blijkt dus nog altijd de confrontatie-opvatting van de politiek te overheersen. Prodi en de zijnen laten daarentegen geen gelegenheid voorbijgaan om de constructieve overlegidee te promoten. In zijn regeringsverklaring keerde de premier meermaals terug op die bereidheid, maar hij wees er nadrukkelijk op dat die niet mag geïnterpreteerd worden als teken van onzekerheid of van zwakheid : de regering heeft haar programma dat ze wil waarmaken, maar ze wil dialogeren en experimenteren met betrekking tot de manier waarop haar doelstellingen het best bereikt kunnen worden. Indien de oppositie daartoe bereid is, zoveel te beter, ?zoniet, dan doen we het alleen.? De sobere maidenspeech van Prodi was overigens op meerdere punten heel beslist. Nooit tevoren had een aantredend premier met zoveel overtuiging te kennen gegeven dat zijn ploeg de volle vijf jaar van de legislatuur wil uitdoen, de tijd die nodig is om het land zowel intern als internationaal terug op het rechte spoor te zetten. De afscheidingsdreiging waarmee Umberto Bossi van de Lega in de voorgaande weken had gezwaaid, bleek vruchten af te werpen. Het was het eerste thema van de regeringsintenties. Prodi sprak zich ondubbelzinnig uit tegen secessie, maar erkende dat de roep naar een federalisme reëel is. Hoe die staatsvorm er uiteindelijk moet uitzien, moet in het parlement besproken worden, maar de premier gaf wel de weg aan die op korte termijn al ingeslagen kan worden : brede overdracht van administratieve bevoegdheden en federalistische hervorming van het belastingsysteem. Bossi was ?lichtjes? tevreden over deze opening. Na het mislukte politieke touwtrekken over de ?Sterke Staat? hebben de voorbije verkiezingen volgens Prodi aangegeven in welke richting de Italiaanse Republiek (die op 2 juni vijftig jaar bestaat) hervormd kan worden zonder afbreuk te doen aan de suprematie van het parlement : samen met de verkiezing van de volksvertegenwoordiging meteen laten aanduiden welke coalitie de regeringsverantwoordelijkheid moet nemen. De afstandelijke bondgenoot Rifondazione was achteraf ontgoocheld over het gebrek aan concrete voorstellen inzake het sociaal-economisch hoofdstuk. Maar na de liberale regering-Berlusconi en het veeleer economisch gerichte kabinet-Dini viel het op hoe Prodi een evenwicht vooropstelde tussen economische vooruitgang en sociaal welzijn, gekaderd in een nationale en Europese context. De sociale verworvenheden worden niet in twijfel getrokken. Om die echter veilig te stellen, zijn er financiële inspanningen nodig, te beginnen bij de gezondmaking van de overheidsfinancies. Dat zal in de eerste helft van de legislatuur offers vragen zonder echter de belastingdruk te verhogen, terwijl de strijd tegen de belastingontduiking wordt ?opgevoerd? (als die er al geweest is...). De te stimuleren economische groei moet in overleg met de sociale partners begeleid worden door maatregelen die ook de werkgelegenheid bevorderen. Prodi wil de lire op korte termijn opnieuw in de Europese muntslang brengen en is ervan overtuigd dat Italië in 1999 onmiddellijk deel zal uitmaken van de Muntunie ; maar die objectieven moeten planmatig en zonder forceren aangepakt worden. De regering is van mening dat de ononderbroken geldstroom naar het achtergebleven Zuid-Italië veeleer initiatiefverlammend dan wel stimulerend heeft gewerkt. De Mezzogiorno moet op de eerste plaats haar zelfvertrouwen terugvinden en zich een nieuwe politieke klasse aanmeten die de wettelijkheid laat primeren en elke verdenking van maffia-banden achter zich laat (een eerste uitdaging vormen de regionale verkiezingen van half juni). De nationale solidariteit zal niet ontbreken, ook niet op het vlak van de bestrijding van de georganiseerde misdaad. Een signaal in dit verband vormde het vertrek, dadelijk na de eedaflegging, van de ministers van Binnenlandse Zaken en van Justitie naar Palermo om er een herdenking van de vermoorde magistraat Giovanni Falcone bij te wonen. En de arrestatie, twee dagen later, van Giovanni Brusca, de meedogenloze opvolger van de Siciliaanse maffiabaas Totò Riina, was een riem onder het hart van zowel de Siciliaanse bevolking als van de aantredende regering. Op het vlak van de justitie wil Prodi zich onthouden van elke inmenging, en elk conflict vermijden tussen overheid en gerechtelijk apparaat. Hij wil daarentegen tegemoet komen aan de herhaalde vraag naar meer mankracht en middelen en een betere territoriale verspreiding ervan. In dit hoofdstuk bleef elke rechtstreekse verwijzing naar het probleem van het corruptieschandaal Tangentopoli opvallend afwezig. De buitenlandse politiek is ingegeven door integratie, op de eerste plaats in Europa, als antigif tegen een vernietigend nationalisme waarbij Prodi naar buurland Joegoslavië verwees. Meerderheid tegen oppositie kreeg de regering van Romano Prodi het vertrouwen van het parlement om de weg naar de normaliteit in te slaan. Marcel MeeusDe regering van Romano Prodi : ministers op basis van persoonlijke competentie.