Het debat over de samenwerking tussen overheids- en private beveiligingsdiensten kwam in januari 2000 een eerste keer op gang toen minister van Justitie Marc Verwilghen (VLD) onder meer de privatiseringstendens in zijn federaal Veiligheids- en Detentieplan moest afzwakken, die er nochtans door zijn adviseur professor Marc Cools (VUB) was ingeperst. De man heeft immers zakelijke belangen in de sector van de private beveiliging.
...

Het debat over de samenwerking tussen overheids- en private beveiligingsdiensten kwam in januari 2000 een eerste keer op gang toen minister van Justitie Marc Verwilghen (VLD) onder meer de privatiseringstendens in zijn federaal Veiligheids- en Detentieplan moest afzwakken, die er nochtans door zijn adviseur professor Marc Cools (VUB) was ingeperst. De man heeft immers zakelijke belangen in de sector van de private beveiliging. Het tweede debat over deze problematiek loopt sinds juni 2002. Toen pleitte VLD-kamerfractieleider Hugo Coveliers - die niet toevallig met professor Cools een Antwerps studieclubje over veiligheid runt - opnieuw voor het inschakelen van private beveiligingsfirma's bij het regelen van het verkeer in schoolbuurten, het innen van parkeerboetes, het toezicht bij grote manifestaties en op industrieparken, het onthaal in de politiekantoren en zelfs in gerechtelijke financiële onderzoeken. Dit alles zou echter 'steeds onder de regie van de politie' gebeuren. Fractieleider Coveliers werd kort nadien bijgetreden door de VLD en door minister van Binnenlandse Zaken Antoine Duquesne (MR). De kritiek van de christen-democraten en de groenen was voorspelbaar. Het heette dat de uitoefening van de openbare macht een voorrecht van de overheid, in casu van de politie moet blijven. Maar vandaag werken al bijna evenveel mensen voor private bewakings-, beveiligings-, alarm- en recherchebedrijven als bij de politie: al bij al zo'n 13.000 (volgens sommigen zelfs 40.000) in België en meer dan een half miljoen in de Europese Unie, gespreid over ongeveer tienduizend bedrijven. Bovendien zijn veel private bewakers aardig op weg om, naar Amerikaans voorbeeld, de junior partners te worden van de politiediensten, die wegens gebrek aan manschappen en middelen nog maar uitrukken als er geweld aan te pas komt. Deze visie staat echter haaks op de premissen van de Belgische politiehervorming. Daarbij wordt precies de gemeenschapsgerichte politie ( community policing) gepropageerd; al blijft het wachten op officiële teksten daaromtrent. Maar, zoals SP.A-kamerleden Fred Erdman en Ludwig Vandenhove op 17 juli in De Standaard schreven 'is er meer aan de hand (...) Als de politie haar taken niet zou aankunnen, dan is de uitweg niet privatisering, maar het effectief aanpakken en oplossen van de problemen. En dat is de gewapende en wettelijk bevoegde macht laten waarvoor ze dient: het werk op het terrein. Mensen in politie-uniform, met een degelijke opleiding én controle, moeten geen postbode, onthaalbediende of typist spelen.' Dit betekent dan weer dat de politiehervormers van paars-groen rekening hadden moeten houden met de categorie van het administratief en logistiek ( calog-) burgerpersoneel. Maar in de praktijk blijven 5000 vaak gespecialiseerde calogers onderbetaald en met dubieuze statuten dikwijls het werk doen van goedbetaalde politiemensen. Sinds december 1998 is wettelijk bepaald dat het aandeel van het burgerpersoneel zowel bij de federale als bij de lokale politie tot 15 à 20 procent moet stijgen om de politie vrij te maken voor het werk op het terrein. Dit thema is echter politiek (nog?) niet aan de orde. In haar zoveelste poging om het tekort aan politiemensen en middelen op straat te compenseren, gooit de regering (op aandringen van minister van Binnenlandse Zaken Duquesne) vandaag wel vier andere thema's op een hoopje. De betrokken kabinetten vergaderen al meer dan een maand over 1) ingrijpende wijzigingen in de wet van 10 april 1990 op de private bewakings- en aanverwante ondernemingen, voor wie de weg geëffend werd door justitieminister Verwilghen en zijn veiligheidsadviseur Cools; 2) de verregaande uitbreiding van de bevoegdheden van de hulpagenten van politie; 3) het inschakelen van langdurig werklozen in zogenaamde alleterreinbrigades of brigades-tout-terrain waarmee vice-premier en minister van Werkgelegenheid Laurette Onkelinx (PS) een hybride bedoelt van stads- en parkwachters; en 4) aanpassingen in de wet van 13 mei 1999 om de gemeenten ook daadwerkelijk toe te laten bepaalde overtredingen zelf te beboeten. Hoewel de kabinetsexperts van de groene en socialistische ministers al deze plannen reeds hebben afgezwakt, zet de SP.A nu een tandje bij in haar verzet. Antwerps volksvertegenwoordiger Fred Erdman, die al eens de schaduwminister van Justitie wordt genoemd, en zijn collega Ludwig Vandenhove, tevens burgemeester van Sint-Truiden, klimmen op de barricade. LUDWIG VANDENHOVE: Het valt op dat het ontwerp tot wijziging van de wet van 1990 op de private bewakings- en beveiligingsondernemingen die bedrijven al veel minder mogelijkheden biedt dan de liberalen aanvankelijk verkondigden. Dit is voor de SP.A een goeie zaak, al staat de mogelijkheid die private bewakers zou worden geboden om bijvoorbeeld sluikstorten en andere overtredingen van die aard vast te stellen, haaks op het ontwerp dat de gemeenten moet toelaten dat soort overtredingen zélf te beboeten. FRED ERDMAN: Nu de politiehervorming een aantal gespecialiseerde politiediensten, zoals de spoorweg- en de scheepvaartpolitie, niet altijd met succes tot een geheel heeft versmolten, willen de liberalen opnieuw alle soorten polities oprichten, zij het in handen van de privé en krachtens koninklijk besluiten. De opdrachten van die private bewakings- en beveiligingsdiensten zullen dus telkenmale kunnen worden uitgebreid en zullen niet in de wet terug te vinden zijn. Dit alles om de politie af te helpen van zogezegd niet-politiële taken die wel een bevoegdheid van politie vereisen. Leg dat onderscheid maar eens uit. Minister Duquesne beweert dat het niet zijn bedoeling is 'de private bewakingssector enig overheidsgezag of politionele bevoegdheden toe te kennen', maar zijn teksten zullen tot uitglijers leiden. De private bewakers die afgelopen zomer op het strand in Knokke zijn ingezet, zijn meer dan eens hun boekje te buiten gegaan. In die mate zelfs dat professor Brice De Ruyver (UG), de veiligheidsadviseur van premier Verhofstadt, onlangs nog verklaarde dat 'Knokke beter zou stoppen met private strandbewaking'. Bovendien rijst de vraag wie de privatisering van al die bewakings-, begeleidings- en verbaliserende taken zal betalen, nu de meerkost van de politiehervorming voor de gemeenten en voor de federale overheid bijna onbetaalbaar wordt. Rijke buurten, firma's en industriezones zullen zich wel organiseren. Maar wat in de achtergestelde buurten? Het gevaar voor sociale discriminatie is overduidelijk. En als de politiediensten straks ook nog de financiële recherche overlaten aan privéfirma's is het hek helemaal van de dam. Waarvoor waren de politiehervorming en de verscherpte aandacht voor verantwoordelijkheid, verantwoordingsplicht en democratische controle dan nodig? Deze begrippen zijn private beveiligingsfirma's vreemd, al bepaalt het wetsontwerp meer sanctiemogelijkheden. Maar tegelijk zouden zij de verlenging van hun erkenning niet meer om de vijf maar slechts om de tien jaar moeten aanvragen, terwijl dit voor Binnenlandse Zaken toch de stok achter de deur is. ERDMAN: Wij hebben misschien de illusie gekoesterd dat de liberalen nooit zo ver zouden durven te gaan. Nu heb ik zelfs een suggestie. In de Middeleeuwen betaalden bepaalde mensen de heerser een vast bedrag en daarvoor mochten zij belastingen innen, zoals de tollenaars in het Romeinse rijk. Waarom zou onze liberale minister van Financiën dan geen afspraken maken met bepaalde incassobureaus om het gebrekkige werk van de fiscus over te nemen? Dat is nochtans wat zijn partijgenoot op Binnenlandse Zaken met de politie wil doen. ERDMAN: Wij hebben in juli gereageerd, toen de bedoelingen van de VLD duidelijk werden en vandaag beschikken wij nog altijd niet over de definitieve teksten van de regering. Maar die moet toch ook beseffen welke amalgaam zij aan het brouwen is. Denk aan de controle op kledij en goederen van personen. Wie nu een vliegtuig neemt, laat zijn goederen en kledij inderdaad door een private beveiligingsdienst controleren. Nergens staat dat die mensen daartoe wettelijk bevoegd zijn. Zij mogen dat nochtans doen, omdat ik mij daaraan onderwerp, in het kader van mijn overeenkomst met een luchtvaartmaatschappij. Eens dit soort optreden wettelijk bepaald zal zijn, dreigt de burger dagelijks geconfronteerd te worden met allerlei controles van die aard, zonder te weten wie echt bevoegd is en waar hij met zijn klachten terechtkan. VANDENHOVE: De politiehervorming kost zowel de federale als de lokale overheden inderdaad een stuk meer, zonder dat daarom meer politie op straat te zien is. Dit is echter geen valabel argument om de politie te privatiseren. Tenzij we met zijn allen toegeven dat de politiehervorming mislukt is. Dat doe ik vooralsnog niet. Ik kan mij echter niet voorstellen dat de privatisering van een aantal politietaken goedkoper zal zijn. Die bedrijven hebben er immers alle belang bij de onveiligheid en/of het onveiligheidsgevoel te cultiveren, want daar leven zij van. Erger nog: de privatisering van politietaken schaadt het professioneel profiel van de politie waarin de overheid zoveel investeert. Laat het parlement eerst eens de krijtlijnen vastleggen van een mogelijke samenwerking tussen politie en private beveiligingsdiensten. ERDMAN: Onder druk van de liberalen zijn de politiehervormers trouwens het inhoudelijke aspect van de hervorming uit het oog verloren. Er wordt gegoocheld met centen en procenten. En als nu ook nog bepaalde al verrekende politietaken dan toch naar private ondernemingen zouden worden doorgeschoven, zullen de zo moeizaam met steden en gemeenten genegotieerde cijfers van geen kanten meer kloppen. Het wordt met de dag onduidelijker wie wat doet en wie daarvoor betaalt. Zodra de regering dit en andere wetsontwerpen in het parlement voorlegt, zullen wij het veiligheidsdebat ten gronde voeren. Of de regering dat nu graag heeft of niet. VANDENHOVE: Bij het begrotingsdebat-2001 heeft premier Verhofstadt mij uitdrukkelijk beloofd dat het parlement de politiehervorming op geregelde tijdstippen zou kunnen evalueren. Daar is nog niks van in huis gekomen. En toch wil de regering nu ineens ook nog de private bewakings- en beveiligingsdiensten bij de hervorming betrekken. ERDMAN: Ik zou overigens graag eens de reactie kennen van onze partijgenoot, Vlaams minister van Mobiliteit Steve Stevaert, op het voorstel dat private firma's zich ook zullen inlaten met de verkeersveiligheid, zonder dat zij enige bevoegdheid hebben om de orde te handhaven op de openbare weg. Hoe valt dit te rijmen met onze politieke visie inzake verkeersveiligheid die terecht streeft naar een strenger optreden ten overstaan van bepaalde overtredingen? VANDENHOVE: Dat minister van Werkgelegenheid Onkelinx naast de politie, de hulpagenten en de stadswachten nog eens alleterreinbrigades wil oprichten, is veeleer bedoeld als een Waals werkgelegenheidsinitiatief dan als een veiligheidsmaatregel. Het ware beter het aantal aparte statuten te verminderen en de wijkagent eindelijk in ere te herstellen. Vooral die moet immers de gemeenschapsgerichte politie gestalte geven. Maar dat maakt de politiehervorming vooralsnog niet mogelijk. Alle andere statuten zijn slechte surrogaten voor de wijkpolitie. ERDMAN: Ook die zijn goedkope surrogaten voor dure politiemensen. Maar in hoeverre kan een overheid bepaalde politietaken blijven afwentelen op minder bevoegd en minder betaald personeel? Het is nog erger: de regering wil nu ook nog de sector van het veiligheidsadvies een eigen statuut geven. Zo wordt alweer een opdracht die de overheid zelf zou moeten invullen, doorgeschoven naar de privé. VANDENHOVE: Toch is het goed dat de hulpagent niet alleen inhoudelijk, maar ook financieel opgewaardeerd wordt. In Sint-Truiden hebben wij vier hulpagenten en in aangelegenheden van verkeer en openbare orde draaien zij mee met de 110 politiebeambten. Dit zal echter veel moeilijker, indien niet onmogelijk zijn met private beveiligingsfirma's. Bovendien zal ik als burgemeester en hoofd van politie desgevallend worden afgerekend op mijn veiligheidsbeleid, maar niet de beveiligingsfirma's, die er overigens alle belang bij hebben de onveiligheid te cultiveren. Bovendien geven wij dan opnieuw een stuk publieke ruimte uit handen. En, zegt professor Luc Huyse, 'waar de publieke ruimte krimpt, groeit de onmacht van de politiek'. ERDMAN: Het is zeker niet onze bedoeling de politie te kortwieken, maar de burgers die zich onveilig voelen, verwachten een antwoord van die politie. Niet van een ander. VANDENHOVE: De wet van 1999 is een goeie wet, maar er zouden best twee beperkingen uit worden gelicht. De gemeente mag immers niet optreden wanneer de overtreding reeds door een wet of decreet wordt gesanctioneerd. En dit is bijna altijd het geval. Bovendien moet de gemeentelijke overheid, zodra er een mogelijke samenloop is van administratieve met gerechtelijke procedures, contact opnemen met de procureur des Konings die dan een maand heeft om te reageren. Dit is evenmin efficiënt. Daarom stel ik voor beide hinderpalen weg te werken en bijvoorbeeld de milieubeambte in zijn domein te laten verbaliseren. In deze materie is hij de overheid. Private beveiligingsfirma's zijn dit niet. En toch wil de regering ook dit soort firma's in welbepaalde domeinen, zoals parkeer-, milieu- en zelfs bouwovertredingen laten verbaliseren. Dat kan niet. Al heet het dat het regeringsontwerp 'geen bijzondere bewijswaarde toekent aan de vaststellingen van de bewakingsagent, die in feite gewone verslagen zijn'. Maar waar zijn we dan mee bezig, tenzij met commercie en het creëren van een illusie van ordehandhaving. Frank De Moor'Die bedrijven hebben er alle belang bij de onveiligheid en/of het onveiligheidsgevoel te cultiveren, want daar leven zij van.''In hoeverre kan een overheid bepaalde politietaken blijven afwentelen op minder bevoegd en minder betaald personeel?'