'Kunnen ze niet wachten om dat nieuwe systeem in te voeren tot alle oude mensen dood zijn?' Dat vroeg een bejaarde dame in een BBC-radioprogramma toen in 1971 het decimale muntststelsel in het Verenigd Koninkrijk werd ingevoerd. Ook de invoering van de euro wekt dat soort gevoelens op. Maar de Europese munt wacht niet meer. Al heeft hij het economische tij niet mee. Liesbeth Van de Craen, economisch researcher bij de BBL, schat de impact van de euro op de economie echter niet zo groot in.
...

'Kunnen ze niet wachten om dat nieuwe systeem in te voeren tot alle oude mensen dood zijn?' Dat vroeg een bejaarde dame in een BBC-radioprogramma toen in 1971 het decimale muntststelsel in het Verenigd Koninkrijk werd ingevoerd. Ook de invoering van de euro wekt dat soort gevoelens op. Maar de Europese munt wacht niet meer. Al heeft hij het economische tij niet mee. Liesbeth Van de Craen, economisch researcher bij de BBL, schat de impact van de euro op de economie echter niet zo groot in.De euro wordt geïntroduceerd net nu de economische groei terugvalt. De Verenigde Staten zitten midden in een groeivertraging, wat een weerslag heeft op Duitsland. Is dit een slecht moment?Liesbeth Van de Craen: Dat heeft eigenlijk alleen een psychologisch effect: het draagt bij tot het malaisegevoel van de mensen, tot de angst voor de euro en al het onbekende wat daarbij komt kijken. Lastiger is dat de euro ondanks alles nog relatief zwak is. Zelfs nu de Amerikaanse economie het moeilijk heeft, blijft de dollar veel sterker. Zeker in Duitsland, waar ze nogal aan hun sterke Duitse mark gehecht zijn, wordt dat als heel negatief ervaren. Al is de euro nog altijd sterker dan de mark in 1985 was. Maar de Duitsers associëren een zwakke munt misschien nog steeds met hyperinflatie. De euro is natuurlijk wel stabiel binnen de Europese Unie, maar hij is zo scherp gedaald ten opzichte van verschillende andere munten dat we meer moeten betalen voor importgoederen. Dat weegt wel een beetje op de inflatie, naast de gestegen voedings- en olieprijzen. Maar eigenlijk staat dat los van de concrete invoering van de nieuwe munt.Welke extra kosten brengt de invoering van de euro mee?Van de Craen: De overheid moet natuurlijk investeren in de productie en verdeling van de nieuwe munten en biljetten, en in de ophaling en vernietiging van de oude. In Duitsland wordt het ophalen van de oude en het verspreiden van de nieuwe munt alleen al op 3,3 miljard euro (133 miljard frank) geraamd. Bedrijven moeten dan weer alle rekeningen en systemen in euro omzetten, supermarkten en kleinere winkels moeten hun kassa's aanpassen. Het kost dus wel wat. Meer uitgaven, goed zo. Dat is toch een goede zaak voor onze economie?Van de Craen: Dat is niet duidelijk. Veel kosten die gemaakt worden, zijn geen extra uitgaven, maar vervangende uitgaven. Bedrijven stellen sommige geldrovende projecten immers uit om eerst in de conversie naar de euro te investeren. Ik kan me bijvoorbeeld voorstellen dat banken commerciële acties, die voor het eind van het jaar waren gepland, nu niet uitvoeren omdat alle hens aan dek worden geroepen voor de conversie naar de euro. Het zijn ook eenmalige kosten, die bovendien in de tijd worden gespreid. We mogen niet vergeten dat alle aanpassingen al een hele tijd bezig zijn. De productie van de munten is bijvoorbeeld al in 1999 begonnen, en grote bedrijven zijn sinds 1996 met de conversie bezig. Kleinere bedrijven zullen die kosten wel beter voelen, omdat ze langer met de investeringen hebben gewacht. Al die uitgaven kunnen dus een klein positief effect hebben, maar momenteel zien we daar niet veel van.Het is ook mogelijk dat er de komende tijd meer wordt gespendeerd, omdat mensen liever niet met hun zwart geld boven water komen om het in de bank in euro om te wisselen.Van de Craen: Zwart geld kan inderdaad voor extra uitgaven zorgen. Natuurlijk is het gissen naar hoeveel zwart geld er precies in omloop is. In een studie van de economen Friedrich Schneider en Dominik Ernste wordt de zwarte economie in Europa op ongeveer 14 procent van het totale bruto binnenlands product (BBP) geschat. Dat zou betekenen dat zeker 40 miljard euro (1613 miljard frank) zwart geld in omloop is. Andere bronnen hebben het dan weer over 100 of 120 miljard euro (4033 of 4840 miljard frank). Stel dat 120 miljard euro zwart geld inderdaad allemaal in het laatste kwartaal van dit jaar wordt geconsumeerd, dan kan dat een grote impact hebben. De groei van het BBP zou dit jaar dubbel zo groot kunnen zijn. Maar dat is natuurlijk niet realistisch. Een deel van dat zwart geld is voor velen een appeltje voor de dorst, dat gaan ze niet zomaar uitgeven. De overheden maken het ook makkelijk om zwart geld in euro om te zetten. Wie bijvoorbeeld een klein miljoen frank in het zwart heeft - bij de meesten gaat het maar om een bescheiden zwart kapitaaltje -, kan dat tijdens twee bezoeken aan de bank omruilen zonder dat er een haan naar kraait. Een paar Europese landen hebben zelfs het bedrag opgetrokken dat door de instantie die het inruilt aan de cel Witwaspraktijken moet worden gemeld.Verwacht u dat de invoering van de euro veel invloed op het consumptiegedrag van de Europeanen zal hebben?Van de Craen: Het idee dat er vóór de conversie veel geld uitgegeven zal worden, blijkt niet te kloppen. Dan zou dat nu al voelbaar moeten zijn in de detailhandel. En dat is niet het geval. De verkoopcijfers van de detailhandel zijn in Europa zelfs aan het dalen. De invoering van de euro kan de consumptie wel tijdelijk in de war sturen: het kan best dat de mensen begin volgend jaar de winkels zullen mijden, omdat ze bang zijn bij de kassa in lange rijen te moeten staan. Misschien dat ze hun aankopen nog dit jaar doen, of die tot maart uitstellen. Bij de invoering van het decimale stelsel in 1971 in het Verenigd Koninkrijk is de detailhandelverkoop trouwens met 3,5 procent teruggevallen. Mocht er dit jaar toch nog meer geconsumeerd worden, zal dat in het eerste kwartaal van volgend jaar gecompenseerd worden en zullen mensen dan minder uitgeven. Dit jaar kan de invoering wel een klein positief effect op de consumptie hebben, gevolgd door een wat zwakkere groei begin volgend jaar. De Nederlandse hoogleraar Fred Van Raaij introduceerde de term 'geldillusie': sommige Nederlanders zullen willens nillens toch denken dat hun geld in euro twee keer minder waard is. De keerzijde van die illusie zou zijn dat anderen het gevoel hebben dat ze veel minder moeten betalen.Van de Craen: Tweederde van de Europeanen is toch vooral bang om opgelicht te worden. Ze vrezen dat winkeliers de prijzen zullen optrekken. Tijdens de eerste maanden kan de nieuwe munt natuurlijk voor verwarring zorgen, maar ik denk dat de mensen vooral voorzichtiger zullen zijn. 'Geldillusie' lijkt me echter wat te ver gezocht. Mensen worden immers ook door hun werkgever in euro uitbetaald en kunnen dus alles aan hun koopkracht meten. Minister Charles Picqué (PS) waakt er toch over dat handelaars hun prijzen niet naar boven afronden?Van de Craen: Hij stuurt controleurs op pad, ja. Maar dat sluit prijsverhogingen niet helemaal uit. Een aantal prijsverhogingen is misschien gewoon al uitgevoerd. Bedrijven, banken en winkels zijn immers al langer dan vandaag met de invoering van de euro bezig. Ze voelen die opwaartse kostendruk al een tijdje. De prijzen kunnen dus wel licht stijgen. Dat valt echter heel moeilijk te meten, omdat de prijzen sowieso al gestegen zijn door de olieschok en de voedingscrisis. Die afrondingen hangen trouwens van land tot land af. Een prijs moet er voor een winkelier immers ook 'mooi' uitzien. In Spanje zal iets wat nu 995 peseta kost, omgerekend 5,98 euro kosten. Maar 5,99 staat natuurlijk veel beter op het prijskaartje, en dat betekent dat het product duurder wordt. Maar in Italië is 19.900 lire gelijk aan 10,28 euro. Daar is de lagere prijs van 9,99 euro dan weer mooier.Zal de invoering ook invloed hebben op de concurrentiepositie van bedrijven en handelaars?Van de Craen: De prijstransparantie zal in heel Europa toenemen. Mensen zullen de prijzen tussen de verschillende landen in een oogopslag kunnen vergelijken. Europeanen zijn bovendien veel mobieler geworden en ook internet speelt een belangrijke rol. Het is nu dus al makkelijk om over de grens te kopen en de euro zal dat nog stimuleren. En dat houdt natuurlijk scherpere concurrentie in, wat sommige sectoren er misschien toe zal aanzetten om hun prijzen net te verlagen. Zal die toegenomen transparantie ook invloed hebben op bedrijven die nieuwe vestigingsplaatsen zoeken?Van de Craen: Dat denk ik niet. Akkoord, ze zullen de prijzen en loonkosten makkelijker kunnen vergelijken. Maar dat doen bedrijven die in het buitenland actief zijn nu al. Wat voor hen meer doorweegt, is de fiscale en administratieve rompslomp, zoals de arbeidsmarktwetgeving. Die blijft anders in de verschillende lidstaten. Dat zorgt voor verwarring, administratieve problemen en allerlei hindernissen. Laten we hopen dat de euro de verschillende overheden ertoe aanzet om de papiermolens op elkaar af te stemmen. Dat zou pas een stap vooruit zijn. Brengt de invoering van de euro bijkomende werkgelegenheid mee?Van de Craen: In banken, winkels en sommige andere bedrijven zal er bij de invoering meer werk zijn. Hier in de BBL hebben ze ons trouwens al gevraagd om als vrijwilliger in de kantoren bij te springen tijdens de eerste werkdagen van volgend jaar. Er kan dus inderdaad een tijdelijke toename van de werkgelegenheid zijn. Al gaat het vaak om werknemers die hun gewone werk een tijdlang laten liggen om zich op de omschakeling naar de nieuwe munt toe te leggen. Dat betekent niet dat er daarna jobs zullen verdwijnen, ook niet functies die tot nu toe vooral met Europese valuta's te maken hadden. De voorbije tijd zijn veel projecten immers uitgesteld om voorrang aan de euro te geven. Die mensen zullen dus meestal gewoon aan de slag kunnen blijven, maar waarschijnlijk verandert hun jobinhoud wel.Kortom, een grote invloed op de economie verwacht u niet?Van de Craen: Nee. Misschien wel een kleine positieve impact, gevolgd door een licht negatieve in het eerste kwartaal van volgend jaar. Het economische verloop zal er dus wel een beetje anders uitzien, maar op langere termijn denk ik niet dat de conversie veel invloed op de economie zal uitoefenen. Wat de inflatie betreft, verwachten we - als er al een impact is - veeleer een licht stijgende tendens, die waarschijnlijk nu al bezig is. Maar dat weegt niet op tegen de dalende impact van energie- en voedingsprijzen. De olieprijzen zijn ondertussen immers gestabiliseerd en de voedingscrisis loopt op haar einde. Daardoor is de inflatie in ons land de jongste maanden opnieuw gedaald. Zal de Europese Centrale Bank (ECB) haar rentebeleid op de euro afstemmen?Van de Craen: Niet specifiek op de invoering van de nieuwe munt. Als ze een kleine economische of inflatoire impact heeft, zullen ze het rentebeleid daar zeker niet op moeten afstemmen. Wat niet betekent dat ze de rente niet mogen verlagen. Wat zal er volgens u gebeuren met de koers van de momenteel toch nog altijd zwakke euro?Van de Craen: Die kan wat stijgen, gewoon al door het psychologische effect als de euro er echt is, als de mensen daadwerkelijk de munten en biljetten in hun handen kunnen houden. Dan wordt het eindelijk écht. Volgens sommigen zou de komende conversie vandaag echter een licht negatief effect hebben, door de Russische maffia, maar ook Hongaren, Polen en Turken die opgepotte marken in dollars zouden omzetten. Door de reputatie van de sterke Duitse mark hebben heel wat mensen in Oost-Europese landen immers nog een stapeltje marken in huis. Als dat geld in dollars wordt omgewisseld, zou de euro naar beneden gedrukt worden. Maar ik heb het berekend: het gaat om ongeveer 40 miljard euro (1613 miljard frank). Een druppel op een hete plaat dus. Het kan niet dé reden zijn voor de lage koers van de euro.De dollar staat nu wel onder druk.Van de Craen: De Amerikanen gaan er altijd van uit dat het snel weer beter zal gaan. 'Het gaat nu wel even minder goed met onze economie, maar straks zijn we weer vertrokken.' Alleen begint die groeivertraging nu toch wel langer te duren dan de meesten verwacht hadden. Toch zou de Amerikaanse economie volgens het beste scenario na de zomer alweer vertrokken zijn. Realistischer is dat de eerste tekenen van herstel er tegen het einde van het jaar zichtbaar worden. Europa hinkt meestal een zestal maanden achterop. Maar nu zal dat herstel in Europa misschien niet zo lang op zich laten wachten. De koopkracht wordt immers al wat aangedikt omdat we minder voor benzine en stookolie moeten betalen. Welke langetermijneffecten brengt de invoering van de euro mee?Van de Craen: Vooral meer prijstransparantie en daardoor meer concurrentie. Bedrijven zullen hun prijzen minder makkelijk kunnen opdrijven. Als landen zoals Italië en Spanje vroeger concurrentieproblemen hadden, maakten ze zich daarvan af door hun munt te devalueren. Dat zal nu niet meer kunnen en zo worden bedrijven gedwongen om efficiënter te werken. Ingrid Van Daele Ann Peuteman