Mevrouw Van Paemel, we moeten deze feestelijke honderd vijftigste zitting van De Kroonraad besteden aan een minder feestelijk onderwerp: de oorlog in Kosovo.
...

Mevrouw Van Paemel, we moeten deze feestelijke honderd vijftigste zitting van De Kroonraad besteden aan een minder feestelijk onderwerp: de oorlog in Kosovo.Monika Van Paemel: Het conflict breidt zich uit. Er zijn schermutselingen rond de strategisch belangrijke zone van Prevlaka, in het zuiden van Kroatië. Het is niet duidelijk wat de Navo wil bereiken met bombardementen in Montenegro. Als men via die weg het regime van Milosevic wil doen wankelen, zet men een gevaarlijk proces in werking. Hetzelfde geldt voor Vojvodina waarnaar veel Serviërs vluchten, om daar dan weer bij een Hongaarse meerderheid terecht te komen. En ook in Bosnië is maar een kleine vonk nodig om het geweld weer te doen losbarsten. Joegoslavië is volledig aan het uiteenvallen. Mogelijk is dat het doel van de Navo-strategen. Maar stabiliteit in de regio, waarvoor ze een extra conferentie organiseren, zullen ze zo niet creëren. Ik vraag me af of alles wel zo beredeneerd verloopt als wij allemaal goedschiks geloven. Ondanks alle geweld en sancties is men er ook niet in geslaagd om Saddam Hoessein of kolonel Khadafi te liquideren. Wat de Amerikanen, met de Britten als volgzame keffertjes, niet belet elke dag door te gaan met het bombarderen van Noord-Irak. Dat krijgt nog drie regeltjes in onze kranten, maar het gebeurt wel. Met welk recht, en in wiens naam en opdracht? Is er wel een andere oplossing om Milosevic te stoppen?Van Paemel: Vanuit ethisch standpunt kan je niet tolereren dat mensen, om wat voor reden ook, worden verjaagd, vermoord, verkracht en geterroriseerd. Dat is zeker in Europa, met de erfenis van de Tweede Wereldoorlog, onaanvaardbaar. Maar dat pleit niet elke tegenreactie goed. Wat de Navo nu doet, heeft een averechts effect. Er was nochtans tijd genoeg om iets uit te dokteren, want de plannen voor de etnische zuivering van Kosovo liggen in Belgrado al jaren in de la. Milosevic heeft enkel gewacht op een aanleiding om ze te kunnen uitvoeren. Die heeft hij gekregen met de Navo-bombardementen. In de plaats van de etnische zuivering te stoppen, hebben ze die in de praktijk slechts verhevigd en versneld. Kosovo is gezuiverd, iedereen is weg. En geloof maar niet dat men een terugkeer van de vluchtelingen naar hun huizen nog georganiseerd krijgt. Er is daar een humanitaire catastrofe veroorzaakt, die ons vele jaren zal bezighouden. De Navo blijft ontkennen dat er grondtroepen worden ingezet.Van Paemel: Het grondleger is volop in opbouw, in Macedonië en Albanië. Maar het is te laat. De Serviërs hebben het gebied leeggemaakt, een mijnenveld aangelegd, en zichzelf in het puin ingegraven. Als je ze daarvandaan wil krijgen, moet je een echte ouderwetse oorlog voeren, en dan zullen de verliezen zich niet beperken tot één Stealth en drie krijgsgevangenen. Alle Navo-regeringen zullen de consequenties van wat ze begonnen zijn onder ogen moeten zien. De Amerikanen voeren tegenwoordig oorlog als een videospelletje. Zo riskeren ze weinig slachtoffers in eigen rangen, maar aan de burger op de grond bieden ze geen enkele bescherming. De Kosovaren zijn van de regen in de drop beland. Die luchtbombardementen zijn bovendien voor allerlei gewapende bendes een vrijgeleide om hun gang te gaan. Dat geldt voor de Servische politie, maar ook voor het UCK. Ik huiver bij het idee om dat UCK te bewapenen. Dat is een ongestructureerde groep die zowel bestaat uit idealisten, als uit maffiosi en onbezonnen vrijwilligers die vanuit dediaspora op kruistocht trekken om hun vaderland te gaan bevrijden. Er is geen reden om van het UCK de Taliban van de Balkan te maken. Denkt u dat de Amerikanen een verborgen doel hebben?Van Paemel: Ik zit gewrongen tussen twee gevoelens: aan de ene kant verontwaardiging voor de etnische zuivering door de Serviërs, aan de andere kant de grootste achterdocht tegen de bedoelingen en het inzicht van de Navo. Ik heb het onprettige gevoel dat er iets niet klopt. De Amerikanen hebben zichzelf uitgeroepen tot politieagent van Europa. Je ziet hoe ze Joegoslavië omsingelen en zich overal nestelen in de vroegere periferie van de Sovjet-Unie. Is dat de nieuwe opdracht van de Navo? Heeft men daarover op de top in Washington een echt diepgaand debat gevoerd? Er is een andere denkpiste. Amerika is voorlopig dé grootmacht in de wereld, bij gebrek aan een andere. Europa vaart, met de Europese Unie en de eenheidsmunt, een eigen koers in de internationale handel en economie. Dat is een bedreiging voor de Amerikaanse hegemonie. We stellen op dit moment vast dat de dollar de euro platdrukt en dat de Amerikanen door hun drieste optreden in de Balkan de stabiliteit in Europa ondergraven. Zou dat een toevallige samenloop zijn?Is, gezien de vele nationalistische stromingen, een vredevolle Balkan ooit mogelijk?Van Paemel:Henk Hofland heeft de Balkan omschreven als een spookrijder op de autostrade van de twintigste eeuw. Die mensen leven niet vandaag, ze leven in een emotioneel verleden. Het communisme heeft niets gedaan om de mythes van al die bevolkingsgroepen te ontmaskeren. Integendeel. Tito, zelf half Sloveen en half Kroaat, gebruikte en herbevestigde ze om het volk kalm te houden. Tijdens zijn bewind werden al die nationalismes wel herleid tot folklore met vlaggen en gezang, maar ze werden niet ontkracht. Waardoor ze nadien in alle hevigheid weer zijn opgelaaid. Toch is het nationalisme slechts één van de factoren. De economische en demografische karakteristieken zijn minstens zo belangrijk. In feite is de geschiedenis van de Balkan niet ingewikkeld. De regio is heen en weer geschoven tussen de Turkse en de Oostenrijkse bezetter. De Turken zijn de eersten die het gebied gedestabiliseerd hebben, onder andere door de islam te willen opdringen. Dat de verschillende etnieën onder Tito wel vredevol samenleefden, had te maken met de macht van het regime, maar ook met de economische bloei. Joegoslavië was een buitenbeentje in het communistische blok. Het zat minder onder de knoet van de Sovjet-Unie, en de levensstandaard en het comfort waren er hoger dan in andere Oostbloklanden. En hoewel er repressie heerste en de politieke oppositie in de kiem werd gesmoord, was de bewegingsvrijheid er groter dan elders achter het IJzeren Gordijn. Die economische voorspoed is de voorbije tien jaar verdwenen. De inflatie is torenhoog en de staat heeft gigantische leningen moeten opnemen. Als de boterham schaars wordt, wordt de vete scherper. En dus vormen transfers van het ene naar het andere gebied plots een gevaarlijke splijtstof. Het klinkt ons, Belgen, bekend in de oren. Toen de Slovenen zagen dat het grootste gedeelte van hun inkomen door Belgrado werd opgeëist, omdat in Kosovo enkele communistische apparatsjiks een dam wilden bouwen, ontstond vanzelf de drang om zich af te scheuren. Die drang wordt vergroot door andere factoren. In Kosovo bijvoorbeeld door het demografisch onevenwicht. Er is een groot verschil tussen de kroostrijke Albanese gezinnen en de kleinere Servische, wat leidt tot verschil in welstand en conflicten. Hetzelfde is gebeurd in Rwanda met een arme en politiek machteloze Hutu-meerderheid, tegenover een rijke en politiek machtige Tutsi-minderheid. Idem in Zuid-Afrika met blank en zwart.Was het de ambitie van Milosevic om in het voetspoor van Tito te treden?Van Paemel: Ongetwijfeld. Maar Tito had als gewezen Partizaan het charisma en de militaire kracht, om het land bijeen te houden. Milosevic heeft dat niet. Hij was een bankiertje dat beduimelde zaken met het Westen deed. Hij wou nemen en geven zoals Tito deed, maar daartoe is een goed draaiende economie nodig. Door de schuld van Milosevic zullen de Serviërs voor vele jaren de paria's van Europa en van de wereld zijn. De eigen intellectuele en zakelijke elite zal het land verlaten en in het buitenland soelaas zoeken. De verhalen over de wreedheden van de Serviërs zijn huiveringwekkend. Begrijpt u dat mensen zoiets doen?Van Paemel: Het ergst is dat die gruwel gepland is. Dat was zo in Afrika, waar maanden van tevoren massaal machetes werden ingevoerd. Het was zo in Servië, want de efficiënte manier waarop in korte tijd een heel volk is verdreven, wijst op een uitstekende voorbereiding. We moeten ook zelf in de spiegel durven kijken. Wat leeft er in de mens dat hij tot deze afschuwelijke daden kan overgaan? Het verkrachten van vrouwen, het uitsteken van ogen, het vermoorden en verminken van mensen voor de ogen van hun eigen kinderen... het komt in elke oorlogssituatie terug. Het behoort dus tot onze cultuur, dat is een schokkende gedachte. Cultuur voelen we aan als positief: mooie en verfijnde uitdrukkingsvormen. Esthetiek en ethiek kunnen in elkaars verlengde liggen. Maar het geweld in Kosovo herinnert ons eraan dat er ook een cultuur is in de destructie. We moeten dat nauwgezet in de gaten houden, en er moet op tijd en stond een correctie worden doorgevoerd in het denken van de mensen. Ik merk in dit domein het volledig deficit van kerken, ideologieën, en staatsorganisaties. Het parlementaire debat over Kosovo verliep sereen, maar misschien wat al te mak.Van Paemel: Dat wij deelnemen aan een militaire actie die dood en verderf zaait, beroert de Wetstraat niet. De premier gaat tussendoor zelfs met vakantie - hij moet opletten dat dat geen constante wordt in crisismomenten - en blaft alle bedenkingen weg. Grondtroepen? Geen grondtroepen! Er zijn al meer dan duizend paspoorten voor para's uitgeschreven, maar daar moeten we niets achter zoeken. Net als met de verdwenen en vermoorde kinderen, slaagt de regering er niet in een moreel standpunt, of een vorm van normering aan de bevolking mee te delen. Er zullen eerst een tiental dode soldaten moeten worden teruggebracht, vrees ik. In Turkije winnen extreme partijen de verkiezingen en eist het parket de doodstraf tegen PKK-leider Abdullah Öcalan.Van Paemel: De manier waarop Turkije, nochtans lid van de Navo, optreedt tegen de Koerden, vertoont al te veel gelijkenissen met wat de Serviërs de Kosovaren aandoen. Daarbovenop heeft Turkije de langste lijst met "schrijvers in de gevangenis", politieke dissidenten worden vervolgd en de mensenrechten op grote schaal geschonden. Vreemd genoeg zien de Amerikanen in deze kwestie géén humanitaire redenen om bommenwerpers in te zetten. Dat wordt in de westerse publieke opinie te weinig in de verf gezet. Turkije is strategisch belangrijk als uitvalsbasis naar Irak en naar het Midden-Oosten. Daarom accepteren wij in Turkije wat we in Servië bestrijden. De Koerd die in de bergen is teruggedrongen, mag niet in zijn eigen taal naar school, mag zijn cultuur niet beleven, mag zich vaak niet eens verplaatsen, en heeft nauwelijks rechten. Wil men, bijvoorbeeld onze regering, eens openlijk uitleggen waarom we Turkije niet bombarderen? De Britten trekken de uitzendvergunning in van de Koerdische Med-tv. Is dat ook een gebaar van goodwill aan de Turken?Van Paemel: Als schrijfster en voorzitster van het PEN-centrum is de vrijheid van het woord en de communicatie mij heilig. Ik protesteer tegen het bombarderen van het televisiestation in Belgrado. Maar net zo goed heb ik het grootste wantrouwen tegen Med-tv. Dat stelt zich graag voor als de stem van de Koerden in het buitenland, maar ik vrees dat het een eenzijdig propaganda-instrument is van één Koerdische strekking, die de andere aan de kant veegt en geweld als belangrijkste actiemiddel propageert. Dat mogen we niet toelaten. Dus, in dit specifieke geval ben ik het ermee eens dat de overheid streng controleert wat er gezegd wordt op dat station. Als het inderdaad oproept tot geweld in Europa, is de onvermijdelijke consequentie een uitzendverbod. MONIKA VAN PAEMELKoen Meulenaere