Op de oorlog, die met de bezetting van de Krim begon en nu in een volgend stadium is overgegaan, was niemand voorbereid. Dat Rusland oorlog zou voeren tegen het 'Oekraïense broedervolk', kon niemand zich indenken. De bliksemsnelle ontwikkelingen in de belangrijkste brandhaarden maken duidelijk dat daar - aan het checkpoint van Slavjansk, op het plein waar het lokale bestuur in Donetsk ligt, of aan het Leninmonument in Charkiv - één vonk volstaat om een uitslaande brand te veroorzaken. Zo'n brand kan de situatie helemaal doen omslaan, waarbij een interventie van buitenaf niet als een daad van agressie maar als een reddingsactie wordt gezien die nog erger moet voorkomen. Daardoor dreigt een soort van wetteloosheid te ontstaan, een radicale destabilisering waarbij de mensen zich uitleveren aan de wil van diegene die de wapens bezit.
...

Op de oorlog, die met de bezetting van de Krim begon en nu in een volgend stadium is overgegaan, was niemand voorbereid. Dat Rusland oorlog zou voeren tegen het 'Oekraïense broedervolk', kon niemand zich indenken. De bliksemsnelle ontwikkelingen in de belangrijkste brandhaarden maken duidelijk dat daar - aan het checkpoint van Slavjansk, op het plein waar het lokale bestuur in Donetsk ligt, of aan het Leninmonument in Charkiv - één vonk volstaat om een uitslaande brand te veroorzaken. Zo'n brand kan de situatie helemaal doen omslaan, waarbij een interventie van buitenaf niet als een daad van agressie maar als een reddingsactie wordt gezien die nog erger moet voorkomen. Daardoor dreigt een soort van wetteloosheid te ontstaan, een radicale destabilisering waarbij de mensen zich uitleveren aan de wil van diegene die de wapens bezit. Maar zou het niet ook helemaal anders kunnen gaan? Dat de steden zich niet laten destabiliseren? Dat de meerderheid van de bevolking, die met rust wil worden gelaten en in vrede wil leven, niet ingaat op de provocaties van de terroristische groepen, die nergens voor terugschrikken? Wie vandaag door de steden van zuidoostelijk Oekraïne rijdt, vindt aanwijzingen voor beide: voor een gevaarlijke destabilisering, maar ook voor een verzet tegen de wetteloosheid en de gelatenheid, die men niet zomaar onmiddellijk kan verklaren. Het leven in de steden van zuidoostelijk Oekraïne heeft weinig te maken met het beeld dat de Russische propaganda verspreidt. Die beelden moeten de mensen die men niet overtuigen kan schrik aanjagen, en een algemene atmosfeer van angst creëren in de streek, waardoor dingen mogelijk worden die voorheen uitgesloten waren. De gelijktijdigheid van normaliteit en wetteloosheid, van alledaagse routine en uitzonderingstoestand heeft iets spookachtigs en onwezenlijks, en de waarnemer die van buiten komt en er elk ogenblik vandoor kan gaan als de situatie uit de hand loopt, vraagt zich af of zijn observaties niet zelf iets voyeuristisch en obsceens hebben. Ja, de omstandigheden zijn onberekenbaar, onoverzichtelijk, maar precies daarom zijn de stille reserves van de stabiliteit des te belangrijker. De separatistische vrijbuiters en desperado's hadden gewonnen spel, als de steden zich zouden laten overrompelen. Hun strategie, die berust op intimidatie, was succesvol geweest als een stad zich zou laten gijzelen. De steden van oostelijk Oekraïne bewaren op een bewonderenswaardige manier de discipline, die het stedelijke samenleven bevordert, en ze verzetten zich tegen hysterie en paniek. Dat is in tijden van systematische onzekerheid een opmerkelijke prestatie. Blijven werken, terwijl anderen zich opmaken om in hun vrije uren burgeroorlog te spelen; hoffelijk blijven op de trein terwijl het spoorverkeer hopeloos gestoord raakt: het heeft iets heldhaftigs in tijden van oorlog en vrede. De winkels openhouden, handel drijven, de kinderen naar school brengen en examens afleggen, terwijl iedereen wordt opgeroepen om partij te kiezen en op straat te komen: dat is een houding die de westerse predikers van de civil society amper naar waarde schatten. Tot nu toe hebben de inwoners van de steden waar om gevochten wordt op een bewonderenswaardige manier afstand gehouden tegenover de strijdende partijen en hun beloftes en dreigementen. Wat het worden zal als de spezna's (speciale eenheden van de militaire inlichtingendienst, nvdr) en de killers uit de oorlog in Tsjetsjenië in actie komen, weet niemand. Tegen hen zou zelfs het dapperste verzet van onbewapende burgers geen kans maken. Maar vooralsnog is het de verdediging van de alledaagse routine door een zwijgende meerderheid, die de stedelijke gemeenschappen heeft behoed voor een afglijden in de chaos. De lente kwam dit jaar laat in Oekraïne. Maar toen was hij plots daar, in alle pracht en kracht, als een bijzondere soort Sacre du Printemps. De velden van Poltava, vruchtbaar en zwart, strekten zich uit tot aan de horizon. Zelfs over de industriesteden van de Donbassregio lag een witroze sluier van appel- en kersenbloesems. Op de markten gaven de mensen, zo meldden de kranten, dit jaar meer uit voor hun paasaankopen dan anders. Voor de synagoge in Odessa stonden Joden in hun gebedsmantels te schertsen met de kinderen die door hun leraressen naar de godsdienstles werden geleid. Op de rit naar de luchthaven van Kiev waren gelovigen te zien, op weg naar de Paasprocessie. Iemand zou haast kunnen denken dat de lente de kant van de Oekraïners had gekozen - op een ogenblik dat alles op een oorlog en een burgeroorlog lijkt uit te zullen draaien.