Op de plek waar vorig jaar Hare Krishna-adepten zij aan zij met Besiktas-supporters onder de bomen dansten, staat nu een theehuis. Geen vrijwilligers meer die mondkapjes en zwembrillen tegen het traangas uitdelen, maar moeders in zomerjurken en grijze mannen aan het backgammonbord. Niets in het legendarische Gezipark herinnert nog aan de opstand die hier vorig jaar in een paar dagen tijd uitgroeide tot een miljoenenprotest dat wekenlang het wereldnieuws domineerde. Een briesje waait door de bomen, de gesprekken van de bezoekers op het kleine parkterras met uitzicht op het Taksimplein kabbelen voort. Gezi is opnieuw een doodgewoon stadspark. Mission accomplished.
...

Op de plek waar vorig jaar Hare Krishna-adepten zij aan zij met Besiktas-supporters onder de bomen dansten, staat nu een theehuis. Geen vrijwilligers meer die mondkapjes en zwembrillen tegen het traangas uitdelen, maar moeders in zomerjurken en grijze mannen aan het backgammonbord. Niets in het legendarische Gezipark herinnert nog aan de opstand die hier vorig jaar in een paar dagen tijd uitgroeide tot een miljoenenprotest dat wekenlang het wereldnieuws domineerde. Een briesje waait door de bomen, de gesprekken van de bezoekers op het kleine parkterras met uitzicht op het Taksimplein kabbelen voort. Gezi is opnieuw een doodgewoon stadspark. Mission accomplished.'Was het maar waar.' Engin Bas, journalist en bewoner van de buurt aan het park, schudt het hoofd. Het is een paar dagen na het mijnongeval in Soma waarbij minstens 301 mensen omkwamen. Premier Recep Tayyip Erdogan maakte bepaald geen goede beurt bij de Turken door zijn botte reacties op de tragedie. Toen zijn medewerker Yusuf Yerkel ook nog eens schopte naar een demonstrant in een mijnstadje, braken op verschillende plaatsen rellen uit. 'Het is opnieuw onrustig in Turkije,' beklemtoont Bas. 'Gezipark is bewaard gebleven. Gelukkig. Dat hoofdstuk is afgesloten. Voor de rest is het pas begonnen. Vorig jaar zijn de zaadjes geplant voor een nieuwe periode, daar ben ik van overtuigd. Erdogan kreeg veel steun tijdens de laatste verkiezingen (in maart haalde zijn partij AKP 44 procent tijdens de gemeenteraadsverkiezingen nvdr), maar Turkije zal nooit meer hetzelfde zijn als vóór de Geziprotesten. De polarisatie groeit. De enige manier om weer rust te krijgen in dit land is als Erdogan vertrekt of sterft.' Bas kijkt naar de groene takken, hoog boven ons. Hij was er als een van de eersten bij vorig jaar. Toen op 27 mei de eerste tenten onder de bomen in het park verschenen, volgde hij de situatie op de voet. 'Het waren milieuactivisten. Ze kenden de illegale plannen van de stad om de bomen te kappen zodat er een winkelcentrum kon worden gebouwd. De mannen van de gemeente kwamen midden in de nacht aanzetten met hun graafmachines. Op een moment dat niemand het verwachtte. De volgende dag kwamen al snel meer betogers naar het park, we waren met een paar honderden. Het was een broeierige sfeer, er hing iets onvoorspelbaars in de lucht. 's Avonds dook er plots een Swat-team op, wat later kwam ook de politie aanzetten. De gemoederen liepen hoog op, er werd gas ingezet, met stenen gegooid. Tegen de morgen werden de tenten afgebroken, de meesten vlogen in brand. De volgende dag begon het hele spel opnieuw. Ik zag met verbazing hoe verbeten de generatie twintigers was. Ik ben veertig en dacht dat veel jongeren oppervlakkig waren, dat ze geen interesse hadden in politiek, alleen maar in uitgaan. Maar ze verrasten ons, ze waren wél geïnteresseerd en ze gingen keihard voor hun idealen. Dat was het mooie van het verzet in Gezi en Taksim. Het was een gevecht van een muis tegen een olifant, maar iedereen was enorm gemotiveerd. Het allen-tegen-eengevoel haalde het beste in de mensen boven. Huismoeders, bankmanagers, voetbalsupporters, hippies, Koerden, moslims, christenen, seculieren, links en rechts, ze stonden naast elkaar op de barricaden.' Bij de protesten vorig jaar vielen acht doden. Duizenden mensen raakten gewond, duizenden werden opgepakt. Het recentste dodelijke slachtoffer stierf op 11 maart van dit jaar, na 269 dagen coma. De toen 14-jarige Berkin Elvan uit Istanbul ging op 16 juni 2013 in de wijk Okmeydani 's morgens naar de bakker toen hij een gasgranaat tegen zijn hoofd kreeg en bewusteloos in het ziekenhuis belandde. Hij werd een symbool van de protestbeweging in heel Turkije, na zijn dood vonden er ook wereldwijd betogingen plaats. Zijn begrafenis werd bijgewoond door 300.000 mensen. Tijdens de rellen die daarna uitbraken, vielen er opnieuw twee doden. Volgens zijn ouders had Berkin niets met de protesten te maken, hij was op de verkeerde plaats op het verkeerde moment. Premier Erdogan beweerde echter dat de jongen banden had met terreurorganisaties. Vier agenten zouden voor Berkins dood verantwoordelijk zijn geweest. Ze werden verhoord, maar ontkenden. We spreken Berkins vader Ali aan de oever van de Bosporus. Een kleine, nerveuze man. Maar hij is een vechter, zegt hij. Strijden houdt hem op de been. 'Berkins dood is nog altijd onwezenlijk, het is nu iets meer dan twee maanden geleden. Te kort om het te kunnen vatten. Telkens als ik thuiskom, denk ik aan hem. Er staan nu vier borden op tafel in plaats van vijf. Mijn eetlust verdwijnt meteen als ik zijn lege plek zie. We proberen het met elkaar te redden, mijn vrouw, ik en onze twee andere kinderen. Maar het is heel moeilijk, mijn kinderen hebben het enorm zwaar. We weten nog steeds niet wat er precies is gebeurd met Berkin. Maar ik zal er achter komen. Ik stop niet voor we het weten.' Op die zestiende juni 's morgens lag hij nog in bed. Zijn zoon was om 7 uur naar buiten gegaan om brood te kopen. 'Ik lag te dommelen, hoorde de geluiden van mijn kinderen en mijn vrouw die wakker werden. Om 7.39 uur ging de bel. Een buurman vertelde dat Berkin een wond aan zijn hoofd had. Een marktkramer had hem in zijn bestelbus naar het ziekenhuis gebracht. In het hospitaal vertelden de artsen dat we ons op het ergste moesten voorbereiden. Er volgde een tweede operatie, na een smeekbede van ons aan een bevriende chirurg. Maar Berkins toestand veranderde niet. Eerst gaven de dokters hem nog 12 uur, daarna 20 uur, toen 35 uur, een paar weken. Wij besloten intussen om ons verhaal naar buiten te brengen. De reacties waren overweldigend. Dat troostte ons, tegelijk was het heel pijnlijk omdat aanhangers van Erdogan zeiden dat Berkin helemaal niet zo onschuldig was en dat de hele brood-historie verzonnen was. Nu, wij weten beter. Hij ging echt niet om zeven uur 's morgens de deur uit om tegen de politie te vechten. Dat had hij de dagen voordien allang kunnen doen.' Toen het ziekenhuis erop aandrong dat de familie thuis voor Berkin zou zorgen, stond Turkije opnieuw op zijn kop. De familieleden van andere dodelijke slachtoffers tijdens de rellen, kwamen allemaal voor elkaar op. De overheid bezweek onder de golf verontwaardigde reacties. Berkin mocht in het ziekenhuis blijven. 'Berkin verloor veel gewicht. Zijn lichaam veranderde in een geraamte met een vel eromheen, maar zijn gezicht bleef hetzelfde. Twee weken voor zijn dood zat ik zoals elke dag bij hem. Ik bleef vaak tot diep in de nacht, dat mocht van het ziekenhuis. Alles was stil, ik hield zijn hand vast en begon tegen hem te praten. Ik vertelde dat we een nieuw, groter huis gekocht hadden. En dat hij vanaf nu met ons mee kon, we zouden hem zelf verzorgen. Berkin reageerde. Totaal onverwacht. Hij kneep in mijn hand, hij veerde zelfs een beetje op en hij stamelde iets. Ik verstond niet wat hij zei, maar ik begreep dat hij het fijn vond, dat hij graag naar huis wilde. Hij gaat het overleven, flitste het door mijn hoofd. 'Twee weken lang hebben we erop gehoopt. Al zou hij de rest van zijn bestaan als een baby verzorgd moeten worden, hij zou blijven léven. Tot we op 11 maart gebeld werden. Berkin was gestorven. Niemand was bij hem op dat moment. Hij woog nog maar 16 kilo toen hij doodging.' Ali Elvan huilt. De tolk ook. 'Ik ben vereerd door de steun van zo veel mensen, over de hele wereld zelfs', klinkt het na een paar minuten. 'Ze geven me een stem, een kans om mijn gedachte te zeggen. En die is luid en duidelijk: onze regering is een bende moordenaars. Ze geeft niets om de bevolking, kijk maar naar wat er nu in Soma is gebeurd. Onze premier denkt dat hij het land regeert, maar de woede van de mensen zit diep. Dit is niet iets dat straks wel zal overwaaien. Berkin wordt overal herdacht. Ik ga in juni naar Duitsland waar een bibliotheek wordt geopend met de naam van mijn zoon. Hij krijgt ook een standbeeld in onze buurt. Intussen loopt het proces. Niemand kan zeggen wie de gasgranaat precies heeft afgeschoten. Twee van de vier agenten zijn nog steeds verdacht. Het zal nog lang aanslepen, vrees ik. We zullen zien of er gerechtigheid bestaat in Turkije.' De volgende morgen zien we Ali Elvan terug. Hij staat samen met andere familieleden van slachtoffers voor de deur van de rechtszaal waar het proces doorgaat over de dood van Mehmet Ayvalitas, een 19-jarige jongen uit Istanbul die op 2 juni vorig jaar werd aangereden door een auto tijdens een betoging. De sfeer is geladen, de deur wordt bewaakt door nerveuze politieagenten en privébewakers. Familieleden, sympathisanten en journalisten verdringen zich om binnen te kunnen. We hebben gisteren met de familie van Mehmet Ayvalitas gesproken. De vader nodigde ons uit om erbij te zijn vandaag, maar de agenten laten geen enkele journalist binnen. Buiten betogen een paar honderd medestanders van de getroffen families. Foto's met de afbeelding van Mehmet Ayvalitas en een overleden mijnwerker uit Soma worden uitgedeeld, de 8 portretten van de overleden slachtoffers hangen uit. 'Gezi is overal,' roept de menigte luid. Woordvoerster Mücella Yapici van Taksim Solidariteit, heeft juist een vlammende speech gegeven. Als een van de hoofdfiguren van het protest in Istanbul riskeert ze 29 jaar gevangenisstraf wegens het leiden van een criminele organisatie. Yapici is ook lid van de vereniging van architecten in Istanbul. De foto waarop ze een boom in Gezipark omarmde om de graafmachines tegen te houden, ging vorig jaar de hele wereld rond. 'Wij zijn sinds 2012 bezig om diverse illegale bouwprojecten in Istanbul te verhinderen', vertelt Yapici. 'Onze groep architecten is groot en invloedrijk, we wonnen tot nu toe alle processen tegen de stad. Het Taksimplein is cultureel erfgoed en moet beschermd worden. Ook de straten rondom, waar woningen en gebouwen uit de 19e eeuw staan. Taksim heeft ook een hoge symbolische waarde: voor democratie en vrijheid. Er werden altijd grootse 1 meibetogingen gehouden. Maar de opstanden van vorig jaar waren ongezien. Ook voor Gezipark was er geen vergunning. Maar daar trok het stadsbestuur zich dus niets van aan. Erdogan plaatste zichzelf boven de wet. Hij negeerde alle regels om zijn megalomane plannen voor de bouw van oerlelijke moderne gebouwen door te drukken.' Toen ze op 27 mei 's nachts begonnen te graven, trok Yapici meteen naar het park. 'Niemand had kennelijk de leiding over het project, er was geen architect of uitvoerder aanwezig, er waren alleen gemeentewerkers. Die wisten duidelijk niet waar ze mee bezig waren. Toen een van hen de volgende dag met zijn graafmachine de elektriciteitskabels en de waterleidingen raakte, greep ik in. Er waren heel veel mensen aanwezig en de man had niet door dat zijn gepruts dodelijk kon zijn voor de aanwezigen. Om hem tegen te houden, rende ik naar de boom die hij wilde kappen en klemde mijn armen eromheen. Ik bleef de boom vasthouden. Tot de politie pal voor me stond. Ze openden hun traangas op 50 centimeter van mijn gezicht, het was alsof ze het bijna letterlijk in mijn keel goten. De effecten van zo'n directe gasaanval zijn hevig. Ik heb er blijvende maag- en longletsels aan overgehouden.' De rest is bekend. Wat een vredige demonstratie moest worden, eindigde in een wekenlange poel van geweld. 'Maar het is niet allemaal voor niets geweest', betoogt Yapici. 'We zijn een jaar verder en we zitten nog steeds volop in de strijd. Een van de eisen van het Taksim Platform is dat alle parken en pleinen in Turkije bevrijd moeten worden. Ze behoren aan de mensen, de overheid mag ze niet zomaar afsluiten. Verder hebben we talloze rechtszaken aangespannen tegen de staat. Wegens mishandeling en marteling van de politie op betogers en arrestanten. Er is nog geen enkele politieman gearresteerd, maar we hebben er goeie hoop in dat er stilaan iets verandert. De Turkse bevolking is wakker geschoten. Juni 2013 zal niet vergeten worden. We zullen de hele maand op straat staan. Om de slachtoffers te herdenken en om onze eisen te herhalen. We hopen dat de overheid ons laat betogen, maar ik vrees dat er nog veel geweld gebruikt zal worden. In andere landen maant de regering de bevolking aan tot kalmte, in Turkije is het andersom: wij vragen of de overheid zich wil gedragen.' De supporters van voetbalclub Besiktas waren prominent aanwezig tijdens de betogingen in juni 2013. Het stadion ligt vlakbij Taksim en Gezipark, ze beschouwen het dan ook als hun buurt. 'De politie is bij alle wedstrijden aanwezig om ons te intimideren', zegt supporter Ozgür Ozgülgün. 'Tijdens de laatste wedstrijd van het seizoen vorig jaar liep het op een grote vechtpartij uit. Het stadion ligt vlak naast het kantoor van Erdogan. Blijkbaar hadden we die avond te veel lawaai gemaakt want plots stond het voetbalveld vol flikken. Ze zetten traangas in en gebruikten knuppels. Dat is Erdogans manier om de mensen zijn wil op te leggen. 'Toen vlak daarna de protesten in Gezi begonnen, lag het voor de hand dat we gingen helpen. We hebben totaal niets gemeen met de milieuactivisten en de flowerpowerjongens en meisjes die het park bezetten, maar op dat moment maakte dat niet uit. Ze deden geen vlieg kwaad, ze zongen en dansten, dat was alles. Toen we zagen dat de politie gewelddadig tegen hen werd, grepen we in. Wij zijn gewend om tegen die mannen te vechten en we wilden, net als de flowerpowergasten, het park beschermen. Onze actiegroep van Besiktas bestond uit zo'n honderd man. Tijdens de eerste gasaanval in het park wisten we ons prima te verdedigen. Het gevolg was dat de politie zich moest terugtrekken. Intussen leerden we de groene jongens hoe ze het best konden uitwijken bij een traangasaanval en hoe ze zich opnieuw konden groeperen. We hebben ongelooflijk hard geweld gezien die dagen. Dat de politie traangasgranaten recht op iemands hoofd richtte, was voor iedereen schokkend.' Contact met 'de groene jongens' hebben ze niet meer, besluit Ozgülgün. 'Dat hoeft ook niet, onze wegen kruisten elkaar op dat moment, het was intens, maar daarmee houdt het op. Maar we weten allemaal dat we er meteen weer zullen staan, mocht het opnieuw gebeuren. Dàt is wat we gewonnen hebben vorig jaar: Gezi is overal.' Erfan Boleg, een van de advocaten van het Taksimplatform, vertelt 's avonds dat het proces van de doodgereden Mehmet Ayvalitas opnieuw is uitgesteld. Wel zijn eindelijk de beelden van het incident officieel vrijgegeven. De bestuurder was een student, dat was al een tijdje bekend. Boleg denkt dat het om een stom ongeluk gaat. 'Hij had waarschijnlijk zijn snelheid niet onder controle. Hij reed in op de menigte, de auto achter hem ging over de kop en kwam op Mehmet en zijn neef terecht. Waarschijnlijk zal de bestuurder een lichte straf krijgen. 'De zaak van Berkin Elvan is een heel ander geval. Dat gaat om moord. Maar de rechtsgang in dit land verandert met de seizoenen. Alles is hier politiek. De rechtsspraak hangt af van welke partij aan de leiding staat. Het is dus moeilijk te voorspellen of er ooit politieagenten worden gearresteerd. Toch heeft Gezi invloed. Normaal gezien is het heel moeilijk om harde feiten aan het licht te brengen in de rechtszaal. Nu gaat het allemaal veel sneller. De overheid zit vreselijk verveeld met al die processen en reageert steeds gewelddadiger tijdens betogingen. Erdogan krijgt momenteel veel kritiek uit de streek waar hij de meeste stemmen haalde, bij de mijn in Soma. Toch blijft zijn aanhang groot, ondanks de massale betogingen en de roep om vrijheid. De meerderheid van dit land is niet conservatief. Maar mensen kunnen gekocht worden, dat is opnieuw duidelijk geworden door verklaringen van mijnwerkers die vertelden dat ze hun baan dreigden te verliezen als ze niet op de AKP stemden. Juni zal een hete maand worden in Turkije. Maar Erdogan rekent erop dat de boel al een eind gesust is tegen augustus, als de presidentsverkiezingen plaatsvinden. De kans dat hij president wordt, is groot. Hij is geliefd, wordt bewonderd door het conservatieve, religieuze publiek. De rest haat hem. Een tussenweg is er niet bij hem. Het is alles of niets.'DOOR JOANIE DE RIJKE, FOTO'S BRADLEY SECKER'Dat was het mooie van het verzet in Gezi en Taksim. Het allen-tegen-eengevoel haalde het beste in de mensen boven.' 'De Turkse bevolking is wakker geschoten. Juni 2013 zal niet vergeten worden. We zullen de hele maand op straat komen. Om de slachtoffers te herdenken en om onze eisen te herhalen.'