Tienduizend hotelkamers wachten al bijna dertig jaar tevergeefs op gasten, kruiers en kamermeisjes. Maar die zijn er niet en ze zullen ook niet meer komen. Ooit waren de hotels in Varosha, de Grieks-Cypriotische hotelwijk aan de baai van Famagusta, bijzonder in trek bij toeristen. Tot de Turkse inval (zie kader) daar in 1974 abrupt een einde aan maakte. Hoteluitbaters gingen ervandoor, en de wijk werd afgezet als ideale pasmunt voor onderhandelingen met de Grieks-Cyprioten. Tot een uitwisseling kwam het evenwel nooit en vandaag groeien struiken ongehinderd in de ooit zo luxueuze lobby's. Een spookstad in een land dat niet bestaat.
...

Tienduizend hotelkamers wachten al bijna dertig jaar tevergeefs op gasten, kruiers en kamermeisjes. Maar die zijn er niet en ze zullen ook niet meer komen. Ooit waren de hotels in Varosha, de Grieks-Cypriotische hotelwijk aan de baai van Famagusta, bijzonder in trek bij toeristen. Tot de Turkse inval (zie kader) daar in 1974 abrupt een einde aan maakte. Hoteluitbaters gingen ervandoor, en de wijk werd afgezet als ideale pasmunt voor onderhandelingen met de Grieks-Cyprioten. Tot een uitwisseling kwam het evenwel nooit en vandaag groeien struiken ongehinderd in de ooit zo luxueuze lobby's. Een spookstad in een land dat niet bestaat. Of beter: een land waarvan velen zouden verkiezen dat het niet bestaat. Want het is er wel - of de internationale gemeenschap dat nu erkent of niet - en valt steeds minder te negeren. Vooral met het oog op de naderende toetreding van Cyprus tot de Europese Unie. Hoewel Cyprus koploper is in de wedloop om het lidmaatschap van de EU, wordt het feest overschaduwd door de 217 kilometer lange demarcatielijn die de zuidelijke Republiek Cyprus van de Turkse Republiek Noord-Cyprus scheidt en de hoofdstad Nicosia in tweeën deelt. De Green Line, vernoemd naar de lijn die in de jaren zestig met groene viltstift op een kaart van Nicosia werd getekend, wordt aan de ene kant door Turks-Cyprioten in de gaten gehouden en aan de andere kant door Grieks-Cyprioten. In de bufferzone daartussen bewaken VN-blauwhelmen de vrede - vaak als cadeautje na zware missies in crisisgebieden. Omdat de Grieks-Cypriotische regering van de Republiek Cyprus door de internationale gemeenschap als enige legitieme vertegenwoordiging wordt beschouwd, heeft de Turkse Republiek Noord-Cyprus - die alleen door Turkije is erkend - amper een stem. Twee Belgische parlementariërs, senator Fatma Pehlivan (SP.A) en kamerlid Ferdy Willems (Agalev) geven gehoor aan die stille stem. Pehlivans interesse voor de kwestie Cyprus werd in het najaar van 2001 gewekt toen Ergün Olgun, de rechterhand van de Turks-Cypriotische president Rauf Denktash, België bezocht. Als voorzitster van de Interparlementaire Unie België-Turkije ontving ze de Cypriotische vip in aanwezigheid van onder meer Ferdy Willems, die ooit 'de mooiste vakantie van zijn leven' op Turks Cyprus heeft doorgebracht. 'Wij stoorden ons allebei aan het feit dat alleen het Zuiden een internationaal forum krijgt', zegt Pehlivan. 'Dus gingen we na hoe we als Belgische parlementsleden aandacht voor de situatie konden vragen.' Het antwoord kwam van Willems: 'Ik dacht meteen aan Famagusta. Die historische havenstad is heel symbolisch omdat ze in Turks Cyprus ligt, maar vol Grieks-Cypriotische patrimonia staat. De prachtige kerken en andere historische gebouwen dreigen kapot te gaan door het aanslepende politieke conflict.'Net voor het parlementaire reces dienden Pehlivan en Willems zowel in de Kamer als in de Senaat een resolutie in om aandacht te vragen voor het culturele erfgoed van Famagusta. Noem het een statement. Een resolutie dreigt vaak niet meer dan een slag in het water te zijn, maar daar willen beide parlementsleden het niet bij laten zitten. Daarom gaan ze een ngo oprichten om het culturele erfgoed van Famagusta te beschermen, liefst met geld van de Europese Unie. Vandaag stromen er door de vele embargo's immers geen Europese of andere buitenlandse middelen - behalve Turkse lira dan - naar Noord-Cyprus. 'De Turks-Cyprioten investeren amper in de historische gebouwen en sites', aldus Pehlivan. 'Dat is ook logisch. Ze proberen te overleven en daarbij is cultureel erfgoed natuurlijk geen prioriteit.' Dat er snel iets moet gebeuren, staat buiten kijf. Alleen al in Famagusta wachten tientallen eeuwenoude gebouwen op bijstand in hun strijd tegen de aftakeling. Kinderen voetballen tussen de muren van wat ooit een imposante kerk is geweest, buurtbewoners dumpen hun afval in hoekjes en kantjes van ruïnes en ondertussen brokkelen de gotische zuilen en ramen verder af. 'Nu al zijn verschillende kerken en andere historische gebouwen gesloten omdat er geen geld is voor restauratie of bewaking', zegt Willems. Hoewel ze de kaart van het culturele erfgoed hebben getrokken, kunnen de Belgische parlementsleden zich onmogelijk buiten het politieke gebakkelei houden. 'Belgisch senator heft embargo op', kopte een Turkse krant zelfs nadat Pehlivans resolutie was goedgekeurd. Een misvatting, maar wel gebaseerd op een euforisch gevoel dat nog werd versterkt toen diezelfde senator begin deze maand samen met Ferdy Willems op een uitnodiging van de Turks-Cyprioten inging. 'Ik heb helemaal niet het gevoel dat ze ons voor hun kar spannen', zegt Pehlivan. ' Wij hebben het initiatief genomen om ons in de kwestie te verdiepen. Wel willen we nu ook contact zoeken met de Grieks-Cyprioten.' Door de Turks-Cyprioten werden beide parlementsleden begin deze maand alvast met open armen ontvangen. Maar de aangetreden ministers hadden geen zin om het over oude kerken te hebben. De onderhandelingen met het Zuiden en de toetreding tot de EU werden onverbiddelijk op de agenda gezet. 'In januari zijn onze president en zijn Grieks-Cypriotische collega Glavkos Klerides met face to face-onderhandelingen begonnen', zei Olgun. 'Maar we kunnen niet ontkennen dat een vergelijk nog altijd veraf is. Wij zijn bereid om in een partnerschap met het Zuiden te stappen, maar dat wordt geblokkeerd door hun overtuiging dat Cyprus eigenlijk een hellenistisch eiland is.' In de praktijk zitten de onderhandelingen tussen Denktash en Klerides na meer dan twintig jaar nog altijd muurvast. Vooral omdat ze elkaars fundamentele angsten heel goed kennen, maar er amper rekening mee houden. De Grieks-Cyprioten zijn bang om hun republiek op te blazen en met de volgens hen onbetrouwbare noorderburen een nieuwe staat op te bouwen. Natuurlijk speelt het recht van de sterkste mee: het Zuiden heeft de internationale gemeenschap aan zijn kant. 'De Turks-Cyprioten zijn in 1963 uit de regering van de republiek gestapt, dus blijven wij als enige legitieme overheid van het eiland over', luidt het. De Turks-Cyprioten willen dan weer niet in de bestaande republiek stappen uit angst opnieuw als een 'minderheid' behandeld te worden. Hun stelling is duidelijk: 'De Grieks-Cyprioten hebben een deel van de bevolking onderdrukt en zich niet aan het oprichtingsverdrag van de republiek gehouden. Met ons vertrek uit de regering in 1963 kwam er een einde aan het bestaan van de Republiek Cyprus.'Beide partijen hebben veel interesse voor het zogenaamde 'Belgische model'. Al schuiven ze daar elk hun eigen versie van naar voren. Denktash stapte enkele weken geleden nog met een voorstel naar de tegenpartij waarbij boven de twee soevereine staten, Grieks- en Turks-Cyprus, een partnerstaat wordt opgericht. Daarbij zouden bepaalde bevoegdheden, waaronder de vertegenwoordiging in Europa, aan die partnerstaat worden overgedragen. Het Belgische model, maar dan omgekeerd. Als de onderhandelingen niet in een onwaarschijnlijke stroomversnelling terechtkomen, zit het er dik in dat Cyprus tot de EU zal toetreden zonder dat het conflict is opgelost. Iets wat voor de Turks-Cyprioten onaanvaardbaar is. 'Volgens internationale verdragen kan Cyprus alleen deel uitmaken van een organisatie waarvan Turkije en Griekenland ofwel allebei ofwel geen van beide lid zijn', zei Tashin Ertgruloglu, minister van Buitenlandse Zaken van de Turkse Republiek Noord-Cyprus, tijdens een ontmoeting met Pehlivan en Willems. 'Als er een aanvraag is ingediend om lid te worden van de EU, geldt dat hoogstens voor het zuidelijke deel van het eiland. Europa erkent ons land niet, we komen niet eens in aanmerking om lid te worden. Dat betekent niet dat we tegen de EU zijn. Wij zien wel iets in lidmaatschap, maar dan samen met moederland Turkije.' En als de EU het hele eiland toch opneemt? 'Dan zullen wij ons daar met alle nodige middelen tegen verzetten', aldus Ertgruloglu. Voor het zover is, willen de Turks-Cyprioten Europa nog maar eens van hun gelijk proberen te overtuigen. Daartoe gaf Ergün Olgun zijn Belgische gasten een niet mis te verstane opdracht mee: 'De Belgische overheid moet de EU vragen een commissie van onpartijdige specialisten samen te stellen. Die kan dan objectief met de twee partijen praten en onderzoeken hoe het conflict gedeblokkeerd kan worden.' Die boodschap viel bij de parlementsleden niet in dovemansoren. 'Binnenkort zullen we minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel (MR) interpelleren', aldus Pehlivan. 'Ik wil wel eens weten hoe België de situatie ziet. De hamvraag is: kunnen we in de EU een eiland aanvaarden waar een groot deel van de bevolking geen stem heeft?'Volgens Annemie Neyts (VLD), minister toegevoegd aan de minister van Buitenlandse Zaken, kan dat maar al te goed. 'Uit de conclusies van de Top van Helsinki blijkt dat de EU prefereert dat er vóór de toetreding een oplossing voor de binnenlandse problemen wordt gevonden. Dat betekent echter niet dat het lidmaatschap daarvan afhangt. De Turks-Cyprioten waren uitgenodigd om aan de onderhandelingen over de toetreding deel te nemen, de Grieks-Cyprioten wilden hen zelfs in hun delegatie opnemen. Maar dat zagen ze niet zitten omdat ze vreesden een plek aan het eind van de tafel te krijgen.'Internationale aandacht voor de problemen op een verdeeld eiland in de Middellandse Zee, meer willen Fatma Pehlivan en Ferdy Willems niet. En ze geloven dat België daar een belangrijke rol bij kan spelen. 'Volgens mij heeft België als bemiddelaar enige geloofwaardigheid', aldus Willems. 'België neemt zowel letterlijk als figuurlijk een centrale positie in binnen Europa. Bovendien hebben wij wel een oplossing gevonden voor het samenleven van de verschillende gemeenschappen in ons land. Als Vlaams-nationalist geloof ik dat elk land barst als er geen rechten aan elke bevolkingsgroep worden gegeven.'Bemiddeling betekent natuurlijk dat er naar beide partijen wordt geluisterd, dat Noord-Cyprus de aandacht krijgt waar het om schreeuwt. En dat is nog steeds geen populaire stelling. Zo was senator Philippe Monfils (MR), voorzitter van de Interparlementaire Unie België-Cyprus allesbehalve ingenomen met de resolutie van Willems en Pehlivan. 'Ach, het is natuurlijk goed dat de andere kant van het verhaal wordt belicht', aldus Neyts. 'Ik merk dat beide partijen tot nu toe niet openlijk voor hun bekommernissen en angsten zijn uitgekomen, en daardoor heb ik ook wel eens zin om me echt met de zaak te gaan bemoeien. Maar dan kom je in het vaarwater van het VN-mandaat. Bovendien moeten we het conflict niet naar onze contreien exporteren. Daar wordt niemand beter van.' Ann Peuteman'Wij zien wel wat in lidmaatschap van de Europese Unie, maar dan samen met moederland Turkije.'De onderhandelingen tussen de Turks- en de Grieks-Cyprioten zitten nog altijd muurvast.