Officieel wordt de overwinning van Hamas overal 'een schok' genoemd. Maar de ruime winst van de islamitische verzetsbeweging bij de Palestijnse parlementsverkiezingen mag eigenlijk geen verrassing zijn voor wie betrokken is bij het vredesproces in het Midden-Oosten. Sinds ze met eigen kandidaten aan verkiezingen deelneemt, is de organisatie bij elke stemronde vooruitgegaan. Het zou verbazen als de Israëlische regering geen rekening zou hebben gehouden met de overwinningskansen van Hamas. Ze heeft in ieder geval erg haar best gedaan om de campagne van de radicale islamieten te verstoren.
...

Officieel wordt de overwinning van Hamas overal 'een schok' genoemd. Maar de ruime winst van de islamitische verzetsbeweging bij de Palestijnse parlementsverkiezingen mag eigenlijk geen verrassing zijn voor wie betrokken is bij het vredesproces in het Midden-Oosten. Sinds ze met eigen kandidaten aan verkiezingen deelneemt, is de organisatie bij elke stemronde vooruitgegaan. Het zou verbazen als de Israëlische regering geen rekening zou hebben gehouden met de overwinningskansen van Hamas. Ze heeft in ieder geval erg haar best gedaan om de campagne van de radicale islamieten te verstoren. Het succes van Hamas heeft met de Israëlische bezetting van Palestijns gebied te maken, maar in de eerste plaats toch met het sociale programma van de beweging en het netwerk van scholen en ziekenhuizen dat ze heeft uitgebouwd. Ze voerde de voorbije weken ook fel campagne tegen de corruptie in de Palestijnse Autoriteit en tegen de chaos in de bezette gebieden. Gaza was na het vertrek van de Israëliërs midden vorig jaar meer dan ooit een rampgebied. De boodschap van de Palestijnse bevolking is duidelijk: dat wil ze niet meer. Met de overwinning van Hamas heeft nu iedereen een probleem. Om te beginnen de islamitische verzetsbeweging zelf. Ze heeft geen enkele regeerervaring en ze moet straks aan de slag met een ambtelijk apparaat dat volledig in handen is van haar grote politieke tegenstrever - de Fatah-partij van president Mahmoud Abbas. Er wordt daarom verwacht dat ze toch zal proberen om met Fatah tot een soort van regering van nationale eenheid te komen. Hamas zou zich in zo'n constructie tot het sociale en maatschappelijke beleid kunnen beperken, om de internationale politiek aan Fatah te laten dat daar veel meer mee vertrouwd is. Hamas staat ook voor een andere keuze. Zolang ze het bestaan van de staat Israël niet erkent en het gebruik van geweld niet formeel afzweert, kan ze voor niemand buiten de Palestijnse gebieden een gesprekspartner zijn. Dat was twintig jaar geleden voor Yasser Arafat zo en dat is nog altijd het geval. Sommige Hamasleiders spiegelen zich graag aan de Hezbollah, die in Libanon in het parlement en in de regering zit en toch nooit heeft ontwapend. Dat zullen de Israëli's nooit aanvaarden. Maar ook Israël bevindt zich in een lastig parket. Het land is zelf in een felle verkiezingsstrijd gewikkeld en wordt bestuurd door een soort van voorlopige regering onder leiding van interim-premier Ehud Olmert. De ontruiming van de Gazastrook vorig jaar heeft het Israëlische politieke landschap grondig door elkaar geschud. Olmert moet proberen om de nieuwe partij van zijn voorganger, de doodzieke Ariel Sharon, door de verkiezingen te loodsen. Sharon wou met die nieuwe partij afstand nemen van de rechterzijde van de Israëlische politiek. De overwinning van Hamas is koren op de molen van de voormalige regeringspartij, het rechtse Likoed van Benjamin Netanyahu, die de islamitische dreiging nu al in zijn campagne uitspeelt. Maar ook andere Israëlische politici riepen op om de levering van gas en water aan de Palestijnse gebieden af te snijden en de doorvoer van Palestijnse landbouwproducten te blokkeren. Daar staat tegenover dat peilingen in Israëlische kranten uitwijzen dat de helft van de bevolking wil dat er hoe dan ook verder met de Palestijnen wordt gepraat. De overwinning van Hamas dwingt ook de internationale gemeenschap om zich over de situatie te beraden. Vertegenwoordigers van het zogenaamde Kwartet dat zich om het Midden-Oosten bekommert - de Verenigde Staten, de Verenigde Naties, de Europese Unie en Rusland - waren begin deze week al in Londen bijeen. De Amerikaanse president George W. Bush had in een eerste reactie begrip voor het verlangen van veel Palestijnen om behoorlijk te worden bestuurd, maar hij sloot uit dat er met Hamas zou worden gepraat zolang de beweging het bestaan van Israël niet erkent. De Europese Unie heeft doorgaans meer oor voor de Palestijnse verlangens, maar ze kan nauwelijks anders reageren. Dat maakte bondskanselier Angela Merkel vorig weekend op bezoek in Jeruzalem zeer duidelijk. Over veel tijd voor bezinning beschikken al die actoren niet. Er moet snel worden beslist hoe het verder moet, want de Palestijnse Autoriteit verkeert permanent in geldnood. De overigens gerespecteerde Palestijnse minister van Financiën Salam Fayyad, die in de VS studeerde en carrière maakte bij het Internationaal Muntfonds, zuchtte begin deze week in het weekblad Newsweek dat hij elke maand 20 miljoen dollar leent om de eindjes aan elkaar te knopen. Dat geld wordt hoofdzakelijk gebruikt om salarissen te betalen. Als de hulp aan de Palestijnse Autoriteit wordt stopgezet, dreigen tienduizenden mensen hun inkomen te verliezen. Fayyad wacht op ruim 40 miljoen dollar aan douanerechten, die Is-raël moet doorstorten. Tel Aviv aarzelt nu om dat te doen. President Abbas vroeg de Amerikanen om in de kwestie te bemiddelen en om bij de Golfstaten aan te dringen op meer steun voor Palestina. De grote kracht van Hamas is dat de organisatie zich tot nog toe in alle omstandigheden uiterst gedisciplineerd heeft gedragen. Ze herhaalt nu ook al een week dat ze nooit heeft gezegd dat ze niet met Israël wil praten. In haar charter staat wel dat ze Is-raël niet erkent. Maar, zei een leider enkele dagen geleden: 'Het charter is de Koran niet.' Hamas houdt ook al sinds maart 2005 een bestand in acht. Het wil graag met Is-raël over een wapenstilstand van langere duur praten. Daar heeft Israël geen zin in. Het lijkt er zelfs op dat het op dit moment weinig trek heeft in welk soort van gesprek met de Palestijnen dan ook. Ehud Olmert wil de politiek voortzetten die Sharon was begonnen, en die Israël wil laten terugplooien binnen veilige grenzen en achter zijn veiligheidshek. Anderzijds mag niet worden uitgesloten dat zich met Hamas een kans voordoet om de kringloop van geweld te doorbreken. Het waren per slot van rekening ook de haviken van Likoed die in de jaren zeventig vrede sloten met Egypte en Jordanië. Er is aan de Palestijnen altijd gevraagd dat ze niet alleen zouden ontwapenen, maar ook dat ze orde op zaken zouden stellen in hun eigen huishouden. Als het daar over gaat, heeft Hamas in ieder geval betere kaarten in handen dan Fatah en de corrupte, voormalige luitenanten van Yasser Arafat. HUBERT VAN HUMBEECK