Het euthanasiedebat oogt springlevend. De senatoren Paul Wille en Jean-Jacques De Gucht van Open VLD namen vorige week de vlucht naar voren. De Gucht diende een resolutie in over de levensbe- eindiging bij comapatiënten en dementerenden zonder voorafgaande wilsverklaring. Wille voegde eraan toe dat zijn fractie kort na het paasreces zal gaan samenzitten om voorstellen in te dienen over de geldigheidsduur van een wilsverklaring en over euthanasie voor dementerenden en wilsgeschikte minderjarigen. Het zijn voorstellen die in de vorige legislatuur al circuleerden, maar waarover geen meerderheid bestond. Terwijl kersvers premier Yves Leterme (CD&V) gehoopt had dat het politieke steekspel na de debatten over de regeringsverklaring op paaszaterdag minstens twee weken zou luwen, startte het reces met een vlammende ruzie binnen zijn meerderheid.
...

Het euthanasiedebat oogt springlevend. De senatoren Paul Wille en Jean-Jacques De Gucht van Open VLD namen vorige week de vlucht naar voren. De Gucht diende een resolutie in over de levensbe- eindiging bij comapatiënten en dementerenden zonder voorafgaande wilsverklaring. Wille voegde eraan toe dat zijn fractie kort na het paasreces zal gaan samenzitten om voorstellen in te dienen over de geldigheidsduur van een wilsverklaring en over euthanasie voor dementerenden en wilsgeschikte minderjarigen. Het zijn voorstellen die in de vorige legislatuur al circuleerden, maar waarover geen meerderheid bestond. Terwijl kersvers premier Yves Leterme (CD&V) gehoopt had dat het politieke steekspel na de debatten over de regeringsverklaring op paaszaterdag minstens twee weken zou luwen, startte het reces met een vlammende ruzie binnen zijn meerderheid. Want het initiatief van Wille en De Gucht mag er dan wel gekomen zijn op het eind van een week waarin zowel de euthanasie van Hugo Claus als de geweigerde euthanasie en zelfmoord van de Franse Chantal Sébire de media-agenda bepaalden, de onmiddellijke aanleiding was de zoveelste kortsluiting binnen de regering. Het was Open VLD-fractieleider Bart Tommelein die in het Kamerdebat over de regeringsverklaring aan het eind van zijn discours liet vallen dat er in het regeerakkoord niets stond over ethische zaken. Zijn liberale fractie zou dan ook 'de vrijheid nemen om in de komende dagen, weken en maanden initiatieven te nemen en daarvoor een parlementaire meerderheid te zoeken'. 'In mijn oorspronkelijke tekst had ik over de ethische dossiers niets voorzien', zegt Tommelein. 'Het was Etienne Schouppe (CD&V) die het nuttig achtte om de avond voordien op Canvas de perceptie te creëren dat er over de ethische dossiers op geen enkel moment een gesprek kon komen in het parlement.' De nieuwe staatssecretaris voor Mobiliteit sprak toen over een 'herenakkoord' tussen de coalitiepartners waardoor allerhande dossiers niet zonder voorafgaand overleg binnen de regering in het parlement zouden worden behandeld. Een getekend akkoord was er echter niet. Dat Schouppe het bestaan van een herenakkoord waarover al zoveel te doen was geweest in de media gooide, stak bij Open VLD. 'Er was geen plaats in het regeerakkoord voor ethische dossiers, maar hij heeft het er wel over in de media. Onze onderhandelaars hebben een gentlemen's agreement aanvaard omdat CD&V anders elke bespreking over een ethisch dossier geblokkeerd had.' In de praktijk maakt zo'n gentlemen's agreement volgens Tommelein echter geen verschil. 'Een parlementariër die een wetsvoorstel indient, toetst dat sowieso eerst bij zijn meerderheidspartners. Dat is de logische gang van zaken. In al die jaren in de Kamer heb ik het nog nooit anders geweten.' Dat is natuurlijk nog iets anders dan voorafgaand overleg binnen de regering of onder partijvoorzitters, zoals Schouppe bedoelt. 'Op ethisch vlak ligt er veel werk op de plank', antwoordt Tommelein. 'We kunnen het debat daarover niet stilleggen. Ik ben fractieleider in het parlement. Schouppe heeft daar als staatssecretaris niets aan te zeggen. Ik heb hem in de Kamer lik op stuk gegeven omdat ik niet wil dat het paternalisme van de christendemocraten uit het verleden terugkeert. Zij zullen ons de les niet lezen.' Open VLD vermoedt al sinds vorige herfst, toen Schouppe een eerste keer het idee van een standstill op ethisch vlak opperde, dat CD&V hen in die dossiers niets zal gunnen. 'Ik heb de indruk dat die partij de eigen keuze wil droogleggen', zegt Tommelein. 'Maar wij beweren toch niet dat de mensen euthanasie móéten plegen. We willen enkel dat ze daartoe de mogelijkheid krijgen en dat er, als ze een keuze hebben gemaakt, een goede regeling is om ze uit te voeren.' Hoezeer CD&V zich op zijn beurt aangevallen voelt door euthanasie weer op de agenda te plaatsen, bleek uit de reactie van senator Hugo Vandenberghe. 'Wij kunnen bij de PS en Open VLD ook de zwakke plekken vinden om op te schieten', zei hij in De Morgen. 'Ik kan me daar inderdaad ook iets bij voorstellen', zegt zijn partijgenoot in de Senaat Pol Van Den Driessche. 'Of euthanasie voor ons echt een zwakke plek is, weet ik niet. Maar het zou een gemeen spelletje zijn als de liberalen ons met dit manoeuvre in de hoek willen duwen van de conservatieve, klerikale partij die zich op één lijn zet met het Vaticaan. Er zijn natuurlijk liberalen die graag euthanasie als hun speerpuntdossier naar voren willen schuiven en ons afschilderen als diegenen die zich tegen elke opening verzetten, maar daar kunnen ze beter niet mee beginnen.' 'Het was ook helemaal niet onze bedoeling om daar een speerpunt van te maken', zegt Tommelein. 'Schouppe heeft er zelf een punt van gemaakt. Hij had beter zijn mond gehouden.' Te midden van het gekibbel gaf CD&V op aangeven van Leterme wel te kennen dat de partij bereid is in het parlement het debat aan te gaan. Alle andere partijen doen dat ook. Maar de kans dat Open VLD en SP.A de uitbreiding voor kinderen en minderjarigen kunnen doordrukken, is uiterst miniem. Dat is vooral af te leiden uit de reactie aan Franstalige zijde. Anderzijds is iedereen in de bevoegde Senaatscommissie er zich ook van bewust dat er binnen elke democratische partij ook onderling grote meningsverschillen kunnen opduiken. Van Den Driessche bijvoorbeeld is een voorstander van de huidige euthanasiewet en wil de debatten afwachten om te zien of een uitbreiding naar dementerenden nuttig is. Open VLD hoopt in elke partij enkelingen los te weken die hun voorstellen steunen. Op de structurele medewerking van hun Waalse zusterpartijen hoeven de Vlaamse socialisten en liberalen deze keer niet te rekenen. Dat was in de vorige legislatuur evenmin het geval. De cijfers uit de jaarrapporten van de evaluatiecommissie over euthanasie geven aan hoe dat komt. Zowel in 2004 als in 2005 was 85 procent van het aantal aangiften van euthanasie Nederlandstalig. Amper 15 procent was Franstalig. 'De oorzaak daarvan is wellicht cultureel bepaald', zegt senator Patrik Vankrunkelsven (Open VLD). 'Aan Franstalige zijde is de openheid om over dergelijke thema's te debatteren eenvoudigweg veel kleiner. Zij spiegelen zich ook veel meer aan Frankrijk. Zelfs na de schrijnende afloop van het leven van mevrouw Sébire, is er daar, noch aan de linkerzijde, noch aan de rechterzijde, een aanzet geweest om euthanasie in het parlement ter sprake te brengen. In Wallonië ontbreekt het maatschappelijk draagvlak om verdere stappen te ondernemen. Vlaanderen neemt in dit debat veel meer een no-nonsensehouding aan, zoals ook de Nederlanders dat hebben. Bovendien mag je bij ons ook het effect van pleitbezorgers als professor Wim Distelmans en de LEIF-artsen niet onderschatten.' De sceptici van een uitbreiding van de Belgische wet wijzen momenteel eveneens naar Nederland. Uit een rapport van vorig jaar bleek daar dat het aantal euthanasiegevallen afnam, ondanks het feit dat euthanasie ondertussen wettelijk toegestaan was. Artsen kiezen in Nederland steeds vaker voor andere methoden om de pijn op het sterfbed te bestrijden. Voor N-VA-senator Louis Ide is dat een reden om eerst en vooral ook vanuit de federale overheid meer middelen te besteden aan de verdere uitbouw van de palliatieve zorg. 'Misschien moeten we ook maar eerst de huidige euthanasiewet onderwerpen aan een screening bovenop die van de evaluatiecommissie.' Volgens Vankrunkelsven is dat laatste geen must. 'Er zijn altijd dingen die beter kunnen, zoals het probleem van de patiënten die vooraf wel aangegeven hebben dat ze euthanasie willen, maar die op het moment zelf niet meer de helderheid hebben om te bepalen wanneer het moet gebeuren. Aan de huidige wet zou ik niet beginnen te morrelen. Het zal wel moeilijk worden om het debat over de uitbreiding echt te openen. Nu zijn we wellicht iets te hard van stapel gelopen. Daardoor hebben we de andere partijen in een egelstelling geduwd.'DOOR HANNES CATTEBEKE