'Laat de populisten meeregeren, dan stichten ze minder kwaad dan wanneer ze loslopen', betoogt Christoph Leitl. 'Door de Freiheitlichen van Jürg Haider mee te laten besturen, kan de kiezer de betweters over een jaar of vier op hun daden beoordelen in de plaats van te blijven afgaan op hun woorden.'
...

'Laat de populisten meeregeren, dan stichten ze minder kwaad dan wanneer ze loslopen', betoogt Christoph Leitl. 'Door de Freiheitlichen van Jürg Haider mee te laten besturen, kan de kiezer de betweters over een jaar of vier op hun daden beoordelen in de plaats van te blijven afgaan op hun woorden.'De voorzitter van de Oostenrijkse Wirtschaftsbund (zie kader) vindt niet dat een regering met extreem-rechts de democratie ondermijnt. Een democratische samenleving moet zoiets aankunnen. Politici in EU-staten en andere landen troffen uit overdreven angst sancties tegen de nieuwe Oostenrijkse regering met christen-democraten (ÖVP) en Freiheitlichen(FPÖ). Topman van de werkgeversorganisaties Leitl nam in de ÖVP deel aan de strategische discussies bij de coalitievorming. We zochten hem op in de Mozartgasse 4 in Wenen, de thuisbasis van de Wirtschaftsbund.Waarom wilden de christen-democraten niet meer regeren met de socialisten (SPÖ)? Op een paar jaar na, trokken ze toch dertig jaar met elkaar op?Christoph Leitl: Enkele maanden geleden besloten we aan deze tafel een coalitiegesprek met de SPÖ te aanvaarden. De twee partijen schetsten samen een regeerprogramma. Maar plotseling keerden de socialistische onderhandelaars terug met de melding: 'De vakbonden aanvaarden ons Papier niet; we kunnen onze beloften niet houden.' Het zijn de sociaal-democraten die 'nee' hebben gezegd, wij niet.De werkgeversbond steunde daarna de vorming van een regering met de partij van Haider.Leitl: Wij hebben altijd gezegd: centrumrechts of centrumlinks, het is ons om het even. Belangrijk is wat een regering doet voor de economie en voor de toekomst van het land. Sinds mijn jeugd ben ik een overtuigde Europeaan. De boycot van onze regering treft me diep. Oostenrijk verdedigt de Europese waarden. De drieste uitspraken van Haider deden ons de das om.U wist toch dat de EU zou vallen over een machtsdeling met zijn partij?Leitl: Ik verwachtte wel dat een ÖVP-FPÖ-regering geen enthousiasme zou wekken. Maar ik dacht niet dat het zo'n vaart zou lopen. De situatie escaleerde toen Haider zich ongepast uitliet over de Franse president en over de Belgische regering. Ik heb direct de commentaar van Haider veroordeeld en gezegd dat hij zich koest moest houden. Hij moet de regering laten werken. Die regering is de Europese gedachte toegedaan. Het land overigens ook: tweederde van de Oostenrijkers is voor de invoering van de euro.Haider is toch tegen de 'Europese ambtenarenkliek', tegen de uitbreiding van de EU.Leitl:In het regeerprogramma staat dat Oostenrijk de uitbreiding van de Europese Unie steunt. De FPÖ-ministers zijn het daar volmondig mee eens.Hun partijleider, Haider, zei een paar dagen geleden: 'Als de lonen in Hongarije naar het Oostenrijkse niveau stijgen, oké. Anders is het Hongaarse lidmaatschap van de EU voor mij een probleem.'Leitl: Wat Haider zegt, weerspiegelt de regeringskoers niet. Richtinggevend is wat de regering doet en wat de wezenlijke krachten in dit land wensen. Oostenrijk zal meewerken aan de uitbreiding van de Europese Unie. Hongarije, Slovenië, Tsjechië en een deel van Polen maakten voor de Eerste Wereldoorlog deel uit van ons land. We vormden samen een economische gemeenschap, we hadden een gezamenlijke arbeidsmarkt, dezelfde munt, enzovoorts. Nu krijgen we de kans om de puzzel weer in mekaar te zetten. Een fascinerend vooruitzicht. Ik laat me niet uit mijn lood slaan door een demagoog. De voormalige Franse president François Mitterrand toonde ons de weg. Hij nam de communisten in zijn regering op en haalde ze zo uit het straatbeeld. In se is Haider niet tegen Europa. Zoals alle populisten bespeelt hij de angsten van de mensen om stemmenwinst te boeken. Aanvankelijk was hij pro-Europa. Toen Oostenrijk zijn zegen moest geven aan de toetreding van 1 januari 1995 bedacht hij zich. Zo van: aha, de ÖVP, de SPÖ, de groenen en de liberalen zijn voor Europa; dan ik tégen. Tweederde van de Oostenrijkers zijn pro-Europa, eenderde staat sceptisch; dan kies ik voor dat ene derde, want het andere kiezerssegment is 'politiek bezet'.Haider blijft oppositietaal spuien. Hij brengt daarmee de kabinetten van de eigen mensen in verlegenheid. Dat moet de FPÖ-ministers en de ÖVP op de zenuwen werken.Leitl: Onlangs beloofde hij ons: 'De voorbije jaren heb ik misverstanden veroorzaakt door vanuit de oppositie te chargeren. Ik wil nu vanuit de regering bewijzen dat ik in staat ben een goed beleid te voeren.' Maar de omschakeling lukt niet. Hij blijft oppositiejargon uitkramen. We moeten de regering tegen hem beschermen.Heeft ÖVP-kanselier Wolfgang Schüssel zijn ploeg onder controle?Leitl: Zeker. Hij kan rekenen op een goed team. De FPÖ-ministers zuchten wel als hun chef weer een nummertje opvoert. Ik hoorde het al van verscheidenen onder hen: 'Ach, mocht hij zich nu eens gedeisd houden. Hij maakt het ons onnodig moeilijk.'Sommigen zijn door Haider als zijn beschermelingen in de regering gedropt, autoritair, tegen de zin van veel partijleden in. Minister van Financiën Karl-Heinz Grasser, bijvoorbeeld.Leitl: Dat klopt. En toch hebben ze een eigen mening. Ze zitten bijlange niet allemaal op de golflengte van de partijbaas.Scheurt de FPÖ uiteen als de uitslag van de volgende verkiezingen tegenvalt?Leitl: Als Haider zijn ministers voor onoverkomelijke problemen stelt, sluit ik zoiets niet uit. Misschien zegt een groep FPÖ-mensen op zeker moment: 'Deze man schaadt het land, we bevrijden ons van hem.'De partijen staan wat zwakjes op hun benen. De SPÖ wees in paniek partijmanager Alfred Gusenbauer aan tot kandidaat-opvolger van voorzitter Viktor Klima. Ook in uw partij is niet alles peis en vree.Leitl: Ons probleem was dat de coalitie met de SPÖ uitzichtloos werd. De mensen wilden verandering. Haider en de FPÖ werden almaar sterker, ze vingen proteststemmen bij de vleet. We kozen dus voor verandering, in samenwerking met de FPÖ. Ik begrijp de reacties daarop. Maar, nogmaals, laten we de gang van zaken met argusogen volgen en de regering beoordelen op haar daden. Oostenrijk boycotten, onze ministers geen hand geven, lost niets op. Redelijke mensen en de traditionele krachten in Europa _ christen-democraten, sociaal-democraten, liberalen _ kunnen zich beter laten leiden door de houding: 'Ik vrees geen populisten, want we staan sterk genoeg. Als ik ze uitsluit, is dat een teken van zwakte. Er ligt zoveel substantie in mijn waarden, in mijn overtuiging en mijn handelingen dat ik ze zelfverzekerd tegemoet kan treden.' Het is zoals bij het omgaan met een hond. Als je bang wegloopt, bijt hij. Als je zelfverzekerd op een blaffer afstapt, wijkt hij achteruit.Haider beloofde het Sozialpartnerschaft te zullen afbreken, de consensusmaatschappij zelve.Leitl: Dat zal hem niet lukken. Daar zullen de vakbonden een stokje voor steken. De bevolking vindt het Sozialpartnerschaft veel belangrijker dan een regering, want het overlegsysteem biedt stabiliteit. Ze wil hervormingen en ze verwacht dat het Sozialpartnerschaft wordt afgestoft. Maar de mensen willen alleszins het Oostenrijkse model bewaren, zodanig dat het over tien jaar nog goed om te leven is in hun land; dat er wordt geïnvesteerd, dat er werk is.Moet iedere werknemer verplicht aangesloten blijven bij de Arbeiterkammer en iedere werkgever en zelfstandige verplicht aangesloten bij de Wirtschaftskammer?Leitl: Jawel. Anders functioneert het Sozialpartnerschaft eenvoudigweg niet.Dankzij dat systeem wordt in Oostenrijk niet gestaakt. Blijft dat wel zo, nu de socialisten in de oppositie zitten?Leitl: Wat lossen al die stakingen in België op? Alle vraagstukken krijgen uiteindelijk een antwoord rond de tafel. Wij voorkomen conflicten via onderhandelingen, waardoor we ons de economische schade van stakingen besparen.Schiet u in de nieuwe situatie nog goed op met voorzitter Vritz Verzetnitsch van de vakbondskoepel ÖGB?Leitl: Uitstekend zelfs. Hij is een verstandig man, die algemene waardering verdient. Samen met hem hopen we het Sozialpartnerschaft op Europees niveau te exporteren. We hebben al een Europees vakverbond en een Europese werkgeversvereniging, we missen alleen nog een echte Europese regering en een Europees Sozialpartnerschaft. Ik zie al een raamwerk voor me, waarin onze sociale en ecologische bezorgdheid verzoend wordt met vrije concurrentie. Een Europese versie van globalisering. Waarmee we Amerika van antwoord kunnen dienen.Het harmoniemodel van Oostenrijk staat ver af van het confrontatiemodel in sommige EU-landen.Leitl: Het confrontatiemodel stamt uit de oertijd. Beschaafde mensen die met elkaar van mening verschillen grijpen toch niet direct naar de wapens? Het conflictbeheersende Sozialpartnerschaft is volgens mij geschikter voor de eenentwintigste eeuw dan het oude confrontatiemodel.Houdt de Oostenrijkse regering vier jaar stand?Leitl: Als ze goed werk aflevert, ja. Anders moet ze opstappen. We bewezen de Europese democratie eigenlijk een dienst door met de FPÖ in zee te gaan. Anders had Haider op nog meer stemmen kunnen rekenen dan in oktober 1999. En hoe zouden Brussel en de andere hoofdsteden dan reageren? Kan Haider ooit kanselier worden? Leitl: Nee. Dat zouden de ÖVP en de andere partijen niet aanvaarden. Voorts zijn in Oostenrijk geen drijvende krachten aanwezig die hem in die positie kunnen loodsen. Zelfs als hij nog vooruit mocht gaan, zal hem de weg naar het kanselierschap worden versperd. Hij weet dat, maar Europa betwijfelt dat. Alleen als Haider 51 procent behaalt, wordt hij kanselier. En zo'n score is onhaalbaar.Frans Vuga