Alles was in voorbereiding, er viel niets nieuws te melden: in de Brusselse Munttoren, het hoofdkwartier van De Post, zijn ze niet bijzonder mededeelzaam. Nochtans, wat dit voorjaar bij 's lands grootste werkgever staat te gebeuren, zou in andere bedrijven een revolutie heten. Deze week krijgt De Post een nieuwe raad van bestuur én een topmanager uit de privé-sector. Op 1 maart vormt het autonome overheidsbedrijf zich om tot een naamloze vennootschap van publiek recht. Tegen dan is ook het masterplan voor de modernisering volledig klaar. Daaraan vast hangt een human-resourcesplan dat, naar de vakbonden vrezen, tot enkele duizenden afvloeiingen kan leiden. Intussen onderhandelt het postbedrijf over allianties met gespecialiseerde partners. Minister van Telecommunicatie, Overheidsbedrijven en Participaties Rik Daems (VLD) is tevreden: De Post is geen probleem meer, maar een 'opportuniteit'.
...

Alles was in voorbereiding, er viel niets nieuws te melden: in de Brusselse Munttoren, het hoofdkwartier van De Post, zijn ze niet bijzonder mededeelzaam. Nochtans, wat dit voorjaar bij 's lands grootste werkgever staat te gebeuren, zou in andere bedrijven een revolutie heten. Deze week krijgt De Post een nieuwe raad van bestuur én een topmanager uit de privé-sector. Op 1 maart vormt het autonome overheidsbedrijf zich om tot een naamloze vennootschap van publiek recht. Tegen dan is ook het masterplan voor de modernisering volledig klaar. Daaraan vast hangt een human-resourcesplan dat, naar de vakbonden vrezen, tot enkele duizenden afvloeiingen kan leiden. Intussen onderhandelt het postbedrijf over allianties met gespecialiseerde partners. Minister van Telecommunicatie, Overheidsbedrijven en Participaties Rik Daems (VLD) is tevreden: De Post is geen probleem meer, maar een 'opportuniteit'.Dat alles gebeurt in het vooruitzicht van de liberalisering van De Post in Europa. Alle staatsmonopolies moeten eraan geloven. Luchtvaart en telecommunicatie spelen al het spel van de concurrentie, voor de elektriciteitssector komt de vrije markt eraan en de spoorwegen zullen volgen. In 2003 sneuvelt het historische postmonopolie voor de internationale zendingen en de direct mail, twee jaar later wordt de liberalisering nog uitgebreid. De explosief groeiende markt van de pakjeszendingen was nooit een staatsmonopolie; grote multinationale ondernemingen doen er gouden zaken. De Belgische Post verkeerde jarenlang in een lamentabele toestand. Alleen tientallen miljarden belastinggeld konden hem op de been houden. Sinds een paar jaar is De Post financieel aan de beterhand, vooral door te snoeien in de kosten. Maar dat creëert nog geen toekomst. Het blijven benarde tijden voor de posterijen: in de gewone briefwisseling zit geen groei meer, na de fax slaat nu ook de elektronische post hard toe en de liberalisering zet wel rendabele afdelingen in de etalage. Maar zowel de directie van De Post als zijn voogdijminister vinden dat niet rampzalig: logistiek en distributie, dat is dé nieuwe markt.E-COMMERCEWat aan e-mail verloren gaat, wordt met e-commerce meer dan teruggewonnen. Internetwinkelen is virtueel shoppen achter de computer thuis, maar aan het eind moeten de boeken, cd's, kleren, cosmetica, huishoudapparaten of wat ook verkoopbaars bij de klant thuis geleverd worden. De Post beschikt daarvoor over een gigantisch distributieapparaat, aldus minister Daems, met 1400 vaste verkooppunten (de postkantoren) en dagelijks 12.000 sales managers (de postbodes) op de baan. Die markt expandeert straks dankzij gemakkelijke communicatie met het televisietoestel. Ze is globaal, met producenten, verkopers en kopers verspreid over verschillende werelddelen. Zes maanden geleden was Rik Daems bang voor de toekomst van De Post, vandaag niet meer: laat de Nederlandse en de Duitse post maar komen, ze zullen hier eens wat zien. Tegen 2005 moet het logistieke deel van de elektronische handel een groot stuk van de winst leveren. Op 1 maart wordt De Post dus een naamloze vennootschap van publiek recht. Net zoals Belgacom of de luchthavenexploitant Biac dat sedert jaar en dag al zijn. Zoals Daems het omschrijft, is hij dan niet langer een 'semi-administratie', maar een bedrijf dat op een concurrerende markt functioneert. Dat zou privatisering kunnen heten, al is de staat de enige aandeelhouder. De Post heeft vandaag geen kapitaal, maar hij zal dat snel maken. Door zijn actief (gebouwen, machines) in kapitaal en aandelen om te zetten. Die 'kapitalistische structuur' is een waarborg voor de belastingbetaler. Hij moet niet langer de onderneming helpen subsidiëren. De voogdijminister is daar duidelijk over, de overheid steekt er geen vers geld meer in. Het NV-statuut biedt De Post trouwens een financiële hefboom, hij kan op de markt ruim kredieten opnemen. Temeer daar hij vandaag geen schulden meer hoeft te torsen.LANGE WINTERSLAAPJarenlang al klagen vriend en vijand erover dat De Post in een langdurige winterslaap verkeert. Terwijl de buitenlandse collega's - toekomstige concurrenten - aan hun internationale toekomst timmeren. KNP, de Nederlandse post bijvoorbeeld, nam de Australische pakjesreus TNT over. Deutsche Post kocht Danzas en nam een participatie van 25 procent in DHL, het intussen ook om z'n lawaaierige toestellen bekende koeriersbedrijf. De Post onderhandelt over allianties met internationale partners. Dat kan gaan van commerciële samenwerking tot regelrechte joint ventures. Dat de onderneming straks een naamloze vennootschap is, vergemakkelijkt die gesprekken. Voor privé-ondernemingen is het inderdaad een rem te moeten praten met een staatsbedrijf. Bovendien is voortaan aandelenruil mogelijk bij de oprichting van gezamenlijke ondernemingen. Die onderhandelingen slaan uiteraard niet op het hele postbedrijf: het gaat over 'toekomstsectoren' als de pakjesdienst. Van uitverkoop is er geen sprake, De Post behoudt in elk geval 50 procent in de samenwerking. Sommige media menen te weten dat er gesprekken zijn met twee overblijvende kandidaten, de Nederlandse TNT Post Group en de Franse La Poste. Tussen De Post en de Belgische spoorwegmaatschappij botert het niet. Zodat ABX, het Europees logistiek bedrijf van de NMBS en paradepaardje van spoorwegbaas Etienne Schouppe, Taxipost en andere moet laten liggen. De NMBS en De Post hebben allebei de staat als enige aandeelhouder, maar ze voelen zich geenszins verwant. Toch is het Belgische postbedrijf het enige in Europa dat voor zijn transport nog gebruikmaakt van het spoor (de andere doen dat goedkoper met vrachtwagens). De spoorwegmaatschappij vraagt dan weer enorm veel geld voor haar terrein in Merelbeke waar De Post een nieuw sorteercentrum wil bouwen. Net als De Post blijft minister Daems zwijgen over de alliantiegesprekken. Maar hij ontkent niet dat er een zakelijke logica steekt achter een eventuele samenwerking tussen ABX en sommige afdelingen van De Post. ABX heeft trouwens al een 'Europese voetafdruk', die De Post vroeg of laat ook moet hebben. Voor de aandeelhouder zijn de bruggen tussen zijn twee ondernemingen niet opgeblazen. Het nieuwe bestuur en management kunnen daar best eens over nadenken, hoewel de aandeelhouder de marsrichting niet wil voorschrijven - dat zou de voortzetting zijn van de oude politiek. De gereputeerde consulentengroep McKinsey heeft voor De Post een masterplan opgesteld. Het legt de operationele structuur en de investeringen vast voor de komende vijf jaar. Het kost vijftien miljard frank en volgens de voogdijminister is het voor een bedrijf met een jaaromzet van 80 miljard frank geen probleem om dat zelf te financieren uit cashflow en externe middelen.SOCIAAL PLANHet grote geld gaat naar de volledige automatisering van de sorteercentra en de informatisering van het kantoorwerk. Woordvoerders van De Post bekennen deemoedig dat de infrastructuur lang niet zo performant is als in Nederland. De noorderburen sorteren 90 procent van hun brievenpost automatisch, hier is dat niet meer dan 45 procent. In vier sorteercentra draaien drie verschillende systemen. De centra van Luik, Charleroi, Antwerpen en zelfs het pas anderhalf jaar geleden vernieuwde Brussel zullen moderniseren. Prioritair is de bouw van een nieuw sorteercentrum in Gent - waarschijnlijk dus niet op het spoorwegterrein van Merelbeke. Behalve de herschikking van de business units, mogelijk in verkoopnet enerzijds en uitbating met transport en distributie anderzijds, vallen nog een rist andere maatregelen te verwachten. De verdere afbouw van de Postcheque bijvoorbeeld, die nu alleen nog voor de staat bankiert, of verdere sanering van de verkooppunten en de afschaffing van sommige postkantoren. Het was ministers Daems' suggestie aan het masterplan een human-resourcesplan te koppelen. Geen geringe taak, want als grootste werkgever van het land stelt De Post 44.000 mensen tewerk (40.000 voltijds). Het spreekt vanzelf dat de veranderingen nogal wat personeelsproblemen creëren, al wil niemand over een sociaal plan spreken wegens te groot crisisgehalte. De verdere automatisering, de nieuwe informatietechnologie en de re-engineering van de productie- en arbeidsprocessen kunnen evenwel een kleine volksverhuizing veroorzaken. Bij De Post spreken ze van overplaatsing, opleiding en herscholing, een mammoetoperatie zoals Belgacom er voor zijn 25.000 medewerkers een lopen heeft. In vakbondskringen doet het alarmerende gerucht de ronde dat 5000 of zelfs 6000 mensen zouden afvloeien, onder meer door brugpensioen voor alle 54-jarigen. Minister Daems is daar verwonderd over. Hij ziet niet in waarom een sociaal bloedbad nodig zou zijn. In geen geval aanvaardt hij dat het management grote hommeles schept, want dan kan De Post niet meer normaal functioneren. Rik Daems heeft ontdekt dat het negatieve beeld van de vakbonden niet altijd klopt, hij ontmoette professioneel en zakelijk redelijke afgevaardigden. Trouwens, in 'de nieuwe Post' zijn management en vakbonden bondgenoten, zij hebben dezelfde belangen, klinkt het op zijn kabinet. De twaalf miljard frank, die de vorige regering voor investeringswerk bij de Federale Participatiemaatschappij parkeerde, gaat volledig naar de financiering van het human-resourcesbeleid. Het hoge bedrag laat wel enig sociaal saneringswerk vermoeden. Al zal een stuk van het fortuin ook gaan naar bijvoorbeeld de betere betaling van de postbodes, waar groot tekort aan is. Of De Post daarbij tegelijkertijd schoon schip maakt met de gecumuleerde vakantie- en recuperatiedagen, ten belope van vijf miljard frank, valt niet te achterhalen. Nu al krijgt het personeel de waarborg dat zijn overheidsstatuut in de naamloze vennootschap niet wijzigt. Dat is een contractueel engagement van de overheid. Nieuwe aanwervingen gebeuren waarschijnlijk op basis van een privé-arbeidscontract. In zijn beschermde omgeving werd De Post al met al nogal behoorlijk bestuurd. Rentabiliteit in een staatsbedrijf valt natuurlijk niet te meten - staat tegenover de overheidssubsidies een reële dienstverlening? Maar tegenover een traditie van verlies stond in 1998 een winst uit gewone bedrijfsuitoefening van 4,6 miljard frank. Voor 1999 zou de winst nog een miljard hoger liggen. De Post is financieel gezond.PRIVE-PARTNEREen post-op-de-markt heeft volgens de overheid een nieuw bestuur en management nodig. De oude raad van bestuur is vervroegd naar huis gestuurd. De nieuwe bestuurders zijn technici en academici, jonger dan hun voorgangers - onder andere de jonge Trends Manager van het Jaar Stijn Bijnens van het technologiebedrijf Ubizen - en naar het zich laat aanzien vrij ongebonden. Biac-topman Piere Klees is hun voorzitter. Gedelegeerd bestuurder André Bastien (62) staat deze week zijn kantoor in de Munttoren af aan Frans Rombouts (44). Dat maakt de verandering 'zichtbaar'. Wat de veroordeling van de voormalige kolonel, ex-kabinetschef van Defensieminister Guy Coëme (PS) wegens passieve corruptie in het Agusta/Dassault-proces niet vermocht, is nu gewoon een gevolg van de omvorming van De Post tot naamloze vennootschap. McKinsey is de nieuwe topmanager ver gaan zoeken. Frans Rombouts was gedelegeerd bestuurder van Campina België (voorheen Comelco), de grootste zuivelgroep van het land. Voordien werkte hij voor Stella Artois, de vleeswarengroep Pluma en McCain Frozen Foods. Volgens minister Daems is hij een change-manager, die in het postwezen nieuwe producten zal weten te introduceren. Rombouts zal zeker zijn eigen directieteam samenstellen. Minister van Telecommunicatie, Overheidsbedrijven en Participaties Rik Daems gelooft enthousiast in 'de nieuwe Post'. Een bedrijf met 40.000 mensen, 80 miljard frank omzet, zonder schulden, met een modern management en een groeimarkt; mocht hij aandelen kunnen kopen, hij zou het zeker doen. Maar de staat is de enige aandeelhouder van die naamloze vennootschap van publiek recht. In tegenstelling tot Zaventembeheerder Biac, die privé-aandeelhouders heeft en Belgacom, dat voor de helft in Amerikaanse, Deense en Singaporese handen is en voor verdere privatisering klaarstaat. Is er bij De Post plaats voor een of meerdere privé-aandeelhouders naast de overheid? Rik Daems ziet niet in waarom die plaats er niet zou zijn. Dat zou gezond zijn voor De Post. Externe aandeelhouders brengen deskundigheid mee, bij Belgacom werkt het publiek-privé-partnership. Op termijn niet uit te sluiten.Guido Despiegelaere