Karel Vinck, de onlangs onder gejuich van de regering binnengehaalde nieuwe topman van de NMBS, bekent 'wat geschrokken' te zijn van de financiële toestand van de spoorwegmaatschappij. Dat is een understatement, waarvan de minzame captain of industry, die eerder Eternit, Bekaert en Union Minière succesvol herstructureerde, het recept bezit. In werkelijkheid is er reden tot paniek.
...

Karel Vinck, de onlangs onder gejuich van de regering binnengehaalde nieuwe topman van de NMBS, bekent 'wat geschrokken' te zijn van de financiële toestand van de spoorwegmaatschappij. Dat is een understatement, waarvan de minzame captain of industry, die eerder Eternit, Bekaert en Union Minière succesvol herstructureerde, het recept bezit. In werkelijkheid is er reden tot paniek. Het staatsbedrijf spoort dit jaar voor ruim één miljard euro in het rood. Tegenover elke euro inkomsten of subsidie staat 50 cent verlies. De schuld, die nu al 5 miljard euro - 200 miljard oude frank - zwaar weegt, zwelt razendsnel aan tot 12 miljard euro over een jaar of drie, vier. De NMBS is het Sabena II voor de paars-groene regering: virtueel failliet. Met dit verschil dat een nationale luchtvaartmaatschappij kan sterven, er zijn concurrenten zat die azen op passagiers, een nationale spoorwegmaatschappij kan dit niet. De overheid kan zijn burgers en de economie niet zonder treinen zetten. Die openbare dienstverlening privatiseren is financieel, politiek noch sociaal doenbaar - het Verenigd Koninkrijk en Nederland en zelfs de Verenigde Staten bewijzen trouwens dat privéspoorwegen slecht functioneren. Terwijl de NMBS in de intensive care thuishoort, is de regering - de enige aandeelhouder - alleen bezig met 'Etienne Schouppe', de hele regeerperiode al. In het voorjaar werd de zich als CD&V'er manifesterende spoorwegbaas uiteindelijk ontslagen. Gevolgd door de potsierlijke mislukte opvolging door Christian Heinzmann, topman van Luxair, die minister van Verkeer Isabelle Durant (Ecolo) tegen wil en dank aanstelde. Verleden week moest Schouppe dan ook als gedelegeerd bestuurder van spoorwegdochter ABX Logistics vertrekken. Durant omschrijft het internationale bedrijf en troetelkind van de aan de dijk gezette Schouppe als 'een parasiet die de reserves van de NMBS opvreet'. Uiteindelijk kreeg niet de voogdijminister, maar VLD-voorzitter Karel De Gucht de scalp. In het vooruitzicht van zijn partijcongres resumeerde hij zijn reddingsplan voor de nationale spoorwegmaatschappij als: Schouppe moet gaan. Daarmee negeerde de Wetstraat dat het volledig uit de NMBS-boeken weggeschreven ABX slechts verantwoordelijk is voor 10 procent van de schuld, zonder rekening te houden met de komende opbrengst van een paar honderd miljoen euro als gevolg van de privatisering. En terwijl politici uit de meerderheid alom de logistieke groep verketterden - 'ABX rijdt met vrachtwagens in plaats van met treinen' - zucht Karel Vinck dat de idee om een logistiek bedrijf voor goederentransport op te richten zinvol was, maar dat de NMBS over weinig investeringsgeld beschikte en de economische conjunctuur dan nog ferm tegenviel ook. Het deed voor De Gucht en de zijnen niet veel ter zake. De liberale kamervoorzitter Herman De Croo heeft hem niet tegengesproken. Als minister van Verkeer kreeg hij een hekel aan Schouppe, toen kabinetschef van christen-democratische staatssecretaris voor PTT Paula D'Hondt. En op het kabinet van minister van Financiën Didier Reynders (MR) zit de extravagante gepensioneerde spoorwegman Jean-Claude Fontenoy al sinds jaar en dag tegen zijn vroegere baas te stoken. Bijgevolg krijgt Schouppe een telefoontje. Niets om nog langer geheimzinnig over te doen. Luc Coene, die als hoofd van de kanselarij ook nog steeds optreedt als kabinetschef van Guy Verhofstadt (VLD), belde hem vorige woensdagavond op tijdens de vergadering van de werkgroep-Vinck. De gedelegeerd bestuurder van ABX moet ontslag nemen, anders keurt het kernkabinet het herstelplan voor de logistieke groep niet goed. Vinck, die blijkbaar goed met Schouppe opschiet, protesteerde nog even, maar dat bleek nutteloos. Zowel de Vlaamse als de Waalse socialistische regeringsleiders vernamen 's anderendaags het nieuws. Voldongen feit, over naar andere problemen. Schouppe gaat dus, zijn traditionele koppigheid zou in dit geval het faillissement betekenen van grote stukken van 'zijn' ABX. Met al die commotie in de Wetstraat waren de banken al op de rem gaan staan inzake kredietlijnen. De Wetstraat 16 rammelde aldus niet weinig met de autonomie van het overheidsbedrijf NMBS en zijn manager. Het zal de andersglobalisten verrassen dat Verhofstadt, een quasi-bondgenoot, niet anders handelt dan de berekende globale managers. De Belgische staatsmultinational ABX had op geen enkel ogenblik zorg voor de toekomst en de werkgelegenheid van 15.000 medewerkers wereldwijd. Van Amerika tot Korea verkeren nu bedrijven in de grootste onzekerheid. De Italiaanse ABX-dochter is stakingsklaar. Voor een door de wol geverfde privémanager waren de optredens van Vinck op de persconferentie en de televisie zielige vertoningen. Rond de pot draaiend, bekende hij dat hij niet zélf Schouppe had ontslagen, zijn board had die beslissing genomen. De raad van bestuur had een analyse gemaakt van de toestand en het vertrek van Schouppe was daar het gevolg van. (Al blijkt dat kabinetschef Geertje Smet van de liberale minister van Overheidsbedrijven Rik Daems de aanval van de door deze regering benoemde NMBS-bestuurders leidde.) Neen, Schouppe was een goed manager en de mening van sommige politici heeft niet meegespeeld, 'dat zou chantage zijn', dixit Vinck. Menigeen vreest dat Vinck zijn reputatie van sterke manager aan het verspelen is. Hij aanvaardde het Schouppe-dictaat net zoals hij, tegen zijn verklaringen in, de dubbele handtekening voor zijn beslissingen aanvaardt. (Op 'bevel' van PS-voorzitter Elio Di Rupo zijn Vincks beslissingen slechts geldig als zij mede ondertekend zijn door Vincent Bourlard, de vroegere baas van de FGTB-studiedienst.) Bovendien heeft de regering nog altijd geen beslissing genomen over de verhoging van de leeftijdsgrens voor de gedelegeerd bestuurder, zodat de toekomst van Vinck aan de top onzeker blijft. Het probleem NMBS was met dit alles de voorbije tijd uit het beeld. Onterecht. De cijfers die Karel Vinck nu voorlegt, kleuren dieprood. Daar steekt ongetwijfeld enige overdrijving in. Een nieuwe manager haalt altijd de kasten en laden van zijn voorganger leeg om ze negatief te boeken. Daarmee maakt hij zich klaar voor het applaus voor 'zijn' eerste resultaat. De spoorwegmaatschappij zal het volgend jaar ongetwijfeld beter doen. Bovendien maakte Vinck een einde aan het politieke boekhouden. Sedert Jean-Luc Dehaene (CD&V) als minister van Verkeer de voogdij over de spoorwegen had, vrolijkte Schouppe met allerlei cosmetische ingrepen de cijfers op. Met technieken als de sale-and-lease-back van rollend materieel kon hij resultaten voorleggen die mooi oogden, maar wel tekorten camoufleerden. Schouppe ging er zelfs even de cel voor in, maar het (politiek gevoed) gerechtelijk onderzoek stierf een stille dood. Voor de kabinetten-Dehaene was hij de trouwe uitvoerder van de begrotingspolitiek van de regering, met medeweten van de voltallige raad van bestuur van de spoorwegmaatschappij (die bovendien ook de explosie van ABX nooit afremde) - wat opnieuw aan Sabena doet denken. Het werd echt menens toen België het examen voor de toetreding tot de Europese muntunie moest afleggen. De NMBS moest uit de staatsbegroting blijven, luidde het politieke marsbevel. Zo financierde de spoorwegmaatschappij als enige in Europa de aanleg van de hogesnelheidslijnen zelf. Het verklaart niet weinig de hoge schuldenlast van vandaag. Bij de paars-groene regering van Guy Verhofstadt gaat alles anders. Wat de spoorwegen betreft, beschrijft ACV-vakbondsleider Michel Bovy, een oude rot in het treinvak, het plastisch: 'Veel blabla, maar weinig boemboem.' Behalve de aanstelling van een nieuwe directie, het verwijderen van de twee grote vakbonden uit de raad van bestuur en het erkennen van de niet-representatieve liberalen in het overleg, is er in vier jaar niets gebeurd, klagen de christelijke en socialistische bonden van het spoorpersoneel. Ze hebben weinig vertrouwen in het NMBS-bestuur. Zelfs in het parlementaire halfrond scoort voogdijminister Isabelle Durant niet meer met haar economische argumenten. Vriend noch vijand is het ontgaan dat zij sedert haar aantreden vooral een vendetta voert met Schouppe. Intussen moest zij, hoewel vice-premier, jaar na jaar bij elke begrotingsronde en -controle de duimen leggen. De collega-excellenties overspeelden haar, zij kreeg nooit het gevraagde geld los. Zo heeft de NMBS in drie jaar tijd voor pakweg 2,5 miljard euro subsidies niet gekregen waarop de maatschappij volgens de normale gang van zaken wel mocht rekenen. Zij tikken bij het schuldenpakket aan. De spoorwegmaatschappij had veel steun verwacht van de groene minister - doctrinair zou zij toch het openbaar vervoer bevorderen -, maar zij krijgt, zowel bij management als bij de bonden, de reputatie nog slechter te zijn dan haar voorgangers Herman De Croo en Guy Coëme (PS). Wat bij de NMBS heel wat schijnt te betekenen. Bovendien is de overheid niet alleen een aandeelhouder in geldnood, zij is ook inconsequent met het staatsbedrijf. De regering legde een 20 miljard zwaar investeringspakket op, zonder dat zij daarvoor voldoende geld beschikbaar stelde. De leningen die de NMBS bijgevolg moet aangaan, zullen nog vele jaren de resultaten bezwaren. De vakbonden voelen de bui aankomen. De spoormannen krijgen de schuld voor het feitelijke faillissement van hun maatschappij. Een verwerpelijke gedachte, stellen zij, het dringende herstructureringsplan moet financieel en economisch zijn. Zowel minister Durant als Vinck kondigen aan dat er snel een plan komt tot redding van de spoowegmaatschappij. Maar geen politieke waarnemer gelooft dat vóór de verkiezingen van halfweg volgend jaar nog een saneringsplan mogelijk is. Want, zoals de topmanager het verrassend zelf zegt, de NMBS kan slechts 20 procent van zijn problemen zelf oplossen, voor de andere 80 procent moet worden onderhandeld met deze en de volgende regering. Als de regering niet met meer geld over de brug komt, zal zij het met minder spoorweg moeten doen, argumenteert Vinck logisch. Dat slaat dan onder meer op de enorme schuld die de maatschappij verplettert. Volgens Vlaams minister van Mobiliteit Steve Stevaert (SP.A) moet de regering die put dempen. Gedeeltelijk maar, zegt zijn in die zaken belangrijker partijgenoot Johan Vande Lanotte, federaal minister van Begroting. En pas vanaf 2004 en op voorwaarde dat de staatsschuld dan gedaald is tot onder de 100 procent van het bruto binnenlands product - wat bij de huidige sukkelende economie twijfelachtig is. Ging het over ABX? Een zijdelings probleem maar. De niet toegegeven crisis van 's lands spoorwegmaatschappij komt bovenaan de politieke agenda. Met complicaties, zoals de aanzwellende roep in Vlaanderen voor de regionalisering van de NMBS. Guido DespiegelaereRond de pot draaiend, bekende Vinck dat hij niet zélf Schouppe had ontslagen.