Door een verleden dat de stad sinds het jaar 10 v.Chr. verbindt met de Romeinen, staat een blik naar achteren in Tongeren gelijk met een constante bezinning over haar oorsprong in een veelvolkerenstaat die grote delen van Europa, een stuk van Afrika en van het Midden-Oosten omvatte. Een nieuwe tentoonstelling in het Gallo-Romeins Museum buigt zich dankzij een bruikleen van 250 voorwerpen uit het British Museum over het wezen van een Latijnse cultuur die onze gewesten werd opgedrongen en onherroepelijk veranderde.
...

Door een verleden dat de stad sinds het jaar 10 v.Chr. verbindt met de Romeinen, staat een blik naar achteren in Tongeren gelijk met een constante bezinning over haar oorsprong in een veelvolkerenstaat die grote delen van Europa, een stuk van Afrika en van het Midden-Oosten omvatte. Een nieuwe tentoonstelling in het Gallo-Romeins Museum buigt zich dankzij een bruikleen van 250 voorwerpen uit het British Museum over het wezen van een Latijnse cultuur die onze gewesten werd opgedrongen en onherroepelijk veranderde. Het museum liet een achttal toneelspelers in de huid kruipen van diverse bewoners van het onmetelijke rijk. Puttend uit antieke teksten berichten zij op grote schermen over hun politieke, religieuze, commerciële of burgerlijke bezigheden. In hun lichte, tijdloze kledij wekken ze de indruk dat het leven in het Romeinse Rijk niet erg verschilde van het onze. Toch dwingen de marmeren beelden van goden, keizers en generaals, de grafsculpturen, sieraden, fresco's en versierde kruiken tot het besef dat de wereld waartoe ze behoren al goeddeels ingeslapen was, vooraleer ze door geduldige archeologische opgravingen samen de steentjes gingen vormen in een fragmentarisch mozaïek van een verzonken cultuur. Het zijn soms zeer bescheiden voorwerpen voor dagelijks gebruik die de cultuur van het Romeinse Rijk letterlijk binnen handbereik brengen. De buik van een bronzen Etruskische trommeldoos (300-250 v.Chr. waarin vrouwen tijdens de Romeinse Republiek hun verzorgingsproducten bewaarden, vertoont ragfijn ingesneden lijnen met figuren uit de Griekse mythologie: Hades, de god van de onderwereld naast Persephone, zijn echtgenote, die hem halfjaarlijks verliet om bovengronds haar bedroefde moeder Demeter gelukkig te maken, opdat die de aarde vruchtbaar zou houden. Op het deksel vechten de kleine bronzen sculpturen van Peleus en Atalante een robbertje uit. De Etruskische bronssmeden maakten hun nieuwe meesters uit Rome vertrouwd met de wereld van de Grieken, met wie ze nauwe handelscontacten onderhielden. Alsof hij vandaag nog van hand tot hand zou kunnen gaan: de zilveren denarius, niet groter dan een hemdsknoop, gemunt door Brutus na de geslaagde aanslag op het leven van Julius Caesar in 44 v.Chr. Het profiel van de universele verrader - in zijn eigen ogen de behoeder van de republiek tegen de aanstormende dictatuur - vult de beeldzijde van de munt. De revers laat twee kleine dolken zien tussen een pileus, een bolle muts die bevrijde slaven weleens droegen, een variant op de pilos van de Griekse zeelui. Oog in oog met de Romeinen betekent bijna evengoed 'oog in oog met de Grieken' en hun klassieke stijl: onder de eerste keizer Augustus nog 'sober en streng', een eeuw later bij Hadrianus al opgedreven tot de proporties van een algemene cultus. In volle oorlogsuitrusting stoer genoeg ogend op een marmeren portretbuste, getuigt zijn gekrulde hoofdbegroeiing onmiskenbaar van graecomanie. Hij was de eerste keizer die een baard droeg, als een teken van 'wijsheid, rechtvaardigheid en mannelijke kracht', in navolging van de oude Griekse filosofen. Hadrianus' liefde voor de mooie jongen Antinoös stond niet in tegenspraak met die idealen, geschoeid op de leer van de 'Griekse beginselen'. Toen Antinoös tijdens een reis naar Egypte in de Nijl verdronk, bouwde zijn beschermheer een stad te zijner ere, en liet overal in het rijk monumenten voor hem oprichten. Het witmarmeren portrethoofdje in Tongeren is van een zeldzame schoonheid, plotseling zo kwetsbaar ook door een geschonden neus.