Hans Bonte(SP.A-burgemeester van Vilvoorde): De cijfers voor Vilvoorde liegen er niet om. Half november zaten we aan 22 jongeren van wie we met grote zekerheid weten dat ze zijn vertrokken. Het werkelijke aantal kan nog hoger liggen, want er zijn enkele onrustbarende verdwijningen waarvan niet zeker is of het om gewone weglopers dan wel om Syriëstrijders gaat. En het blijft maar duren: in Vilvoorde is er een groep van een zestigtal jongeren die ons zorgen baart. Ik stel vast dat het fenomeen ook ruimtelijk uitdijt. Ook in buurgemeenten als Machelen en Grimbergen verdwijnen jongeren, die even later in Syrië opduiken. Let wel, jongere betekent niet altijd minderjarig. De leeftijd van de 22 vertrekkers uit Vilvoorde schommelt tussen 15 en 35 jaar.
...

Hans Bonte(SP.A-burgemeester van Vilvoorde): De cijfers voor Vilvoorde liegen er niet om. Half november zaten we aan 22 jongeren van wie we met grote zekerheid weten dat ze zijn vertrokken. Het werkelijke aantal kan nog hoger liggen, want er zijn enkele onrustbarende verdwijningen waarvan niet zeker is of het om gewone weglopers dan wel om Syriëstrijders gaat. En het blijft maar duren: in Vilvoorde is er een groep van een zestigtal jongeren die ons zorgen baart. Ik stel vast dat het fenomeen ook ruimtelijk uitdijt. Ook in buurgemeenten als Machelen en Grimbergen verdwijnen jongeren, die even later in Syrië opduiken. Let wel, jongere betekent niet altijd minderjarig. De leeftijd van de 22 vertrekkers uit Vilvoorde schommelt tussen 15 en 35 jaar. Bonte: Er wordt natuurlijk gerekruteerd. Een paar jaar geleden was Sharia4Belgium hier erg actief. Die organisatie ligt nu op apegapen, maar haar discours leeft voort, met dank ook aan Facebook en andere sociale netwerken. Je zou kunnen stellen dat ze in Vilvoorde oogsten wat ze destijds hebben gezaaid, dat hun radicaal verhaal pas nu echt wordt gehoord. 'Genoeg gepraat,' is de boodschap, 'nu is het tijd om te handelen.' Wie het echt meent, gaat strijden in Syrië. Kijk ook naar het profiel van de jongeren. Kansarmen, denken mensen vaak, maar dat klopt niet helemaal. Er zijn er inderdaad nogal wat die economisch kansarm zijn, maar veel belangrijker is de sociale en psychologische kansarmoede. Alle Syriëstrijders hebben namelijk deze eigenschap gemeen: ze zijn op zoek naar zichzelf en worstelen met hun plaats in de samenleving. En toeval of niet, maar ze komen allemaal uit gebroken gezinnen met een afwezige vader. Veel nieuwe Belgen, vooral uit de Marokkaanse gemeenschap. Maar ook Vlamingen, allemaal bekeerlingen. De rol van religie is echter dubbel. In feite weten die jongeren heel weinig over de islam. Dat geldt ook voor de moslims: doorgaans zijn het jongens die zelden of nooit de moskee bezochten. Precies die onwetendheid maakt hen vatbaar voor haatpredikers die hen wijsmaken dat alle andersdenkenden vijanden zijn en dat sterven in Syrië de kortste weg is naar het paradijs. Bonte:Bij sommigen zal dat ontradend werken, maar het omgekeerde geldt evenzeer. De gesneuvelde Syriëstrijders zijn rolmodellen, ze worden op allerlei websites als martelaren vereerd. Ik vrees dat hun voorbeeld heel wat jongeren juist over de streep kan trekken. De dood van de martelaar wrijft het er nog eens goed in: dat het laf is om thuis te blijven en eervol om voor Allah te sterven. Die hersenspoeling gebeurt niet alleen lokaal. Jongeren die al in Syrië vechten, bestoken vrienden aan het thuisfront met sms'jes om hun voorbeeld te volgen. Ook dat is een patroon: als ze eenmaal de grens met Turkije voorbij zijn, gaat de radicalisering crescendo. Afhaken is sowieso ondenkbaar, want vaak wordt hun paspoort in beslag genomen, zodat er geen weg terug is. Wie het toch waagt, loopt grote risico's. Een van de gesneuvelde Belgen zou door de rebellen zijn geliquideerd omdat hij het niet meer zag zitten en naar huis wilde. Bonte:Omdat je niet kunt voorspellen in welke toestand ze terugkeren. Het gevaar bestaat dat ze ginds gesocialiseerd zijn in extreem geweld. Oké, sommigen zijn nooit voorbij de Turkse grens geraakt, maar anderen hebben geleerd om te gaan met zware wapens en explosieven. Verontrustend, want als burgemeester ben ik verantwoordelijk voor de veiligheid in mijn stad. We hebben er intussen al een paar zien terugkeren. Een ervan ligt al weken in het ziekenhuis, de vraag is of hij nog ooit van zijn bed zal opstaan. Ook mentaal is de schade enorm, ze zijn allemaal totaal gedesillusioneerd. Die jongeren hebben aandacht nodig van de sociale dienst, maar ook toezicht door de politie. Sommigen werden bij hun terugkeer trouwens meteen opgepakt, zoals de veelbesproken Jejoen Bontinck. Ook de anderen worden door de politie verhoord in het kader van verschillende onderzoeken die het federaal parket voert naar de mechanismen achter de rekrutering. Want het is niet alleen verkeerd begrepen idealisme, hier zitten wel degelijk organisaties achter. Ik hoor bedragen van 2000 tot 3000 euro per vrijwilliger die in Syrië aankomt, pure mensenhandel dus. Neem nu twee jongens die onlangs vertrokken. We werden 's morgens door de school op de hoogte gebracht, en omdat we meteen beseften dat het om een onrustbarende verdwijning ging, hebben we de gerechtelijke toelating gevraagd om hun gsm-verkeer te traceren. Zo hebben we hun reis kunnen reconstrueren. Om kwart voor negen stonden ze hier nog op de Grote Markt in Vilvoorde, in de vooravond bevonden ze zich al aan de Turks-Syrische grens. Jammer genoeg hebben we de puzzel pas achteraf kunnen leggen. Nu ja, we hadden ze toch nooit kunnen tegenhouden in Zaventem, zelfs niet die ene die nog minderjarig was. Bonte:Justitie ligt dwars. Geen sanctie zonder proces voor een vergrijp dat bovendien nog niet werd begaan, zo luidt de redenering. Kijk, strikt juridisch mag dat dan kloppen, ik blijf het een gemiste kans vinden. De maatregel is bedoeld om jongeren tegen zichzelf te beschermen, de inbeslagname zou trouwens met toestemming van de ouders gebeuren. In feite doe ik daarmee niets anders dan de preventieve logica van het jeugdbeschermingsrecht volgen. Jeugdrechters leggen aan de lopende band maatregelen op om potentieel onheil te voorkomen. Waarom dan niet als het om potentiële Syriëstrijders gaat? De impact is verwoestend, ook op de achtergebleven familie, die trouwens een beroep op slachtofferhulp kan doen. Ik ken verschillende moeders van Syriëstrijders, sommigen kampen met psychiatrische problemen. Niet verwonderlijk, want vertrekken naar Syrië is een vorm van zelfmoord plegen. Bonte: We hebben intussen een brochure uitgebracht. Het is de bedoeling te sensibiliseren, maar ook praktische informatie te verstrekken. Want niet alleen burgemeesters worden met dit fenomeen geconfronteerd, ook politie, onderwijs, welzijnswerkers en sportclubs krijgen ermee te maken. De onwennigheid is groot, al heb ik van diverse specialisten begrepen dat de radicalisering van deze jongeren parallellen vertoont met wat er vroeger in milieus van hooligans en extreemrechtse militanten omging. Echte maatregelen? Daarvoor moeten we naar hogere echelons kijken. Ik ben niet alleen ontgoocheld in minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open VLD). Wat doet Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) in dit dossier, vraag ik me soms af. Niks, is het antwoord, terwijl dit probleem overduidelijk onder zijn bevoegdheid valt. Alle jongeren die in beeld komen, zitten in wat heet een 'problematische opvoedingssituatie'. 'Possers' dus, het kernpubliek van jeugdbeschermingscomités en jeugdrechters, instanties die rechtstreeks door de minister van Welzijn worden aangestuurd. Bonte:Nee, dat is een daad van goed bestuur. Het bevolkingsregister moet een zo getrouw mogelijke weerspiegeling van de reële bevolking zijn. En het heeft natuurlijk ook met uitkeringen te maken. Het zou nogal kras zijn dat iemand in Syrië gaat vechten om zijn ticket naar het paradijs te verdienen, en dat wij zijn kogels subsidiëren. Bonte:Ik zie raakvlakken. Ook toen ging het om jonge mensen op zoek naar zichzelf en naar een ideaal. De radicalisering gaat nu natuurlijk veel sneller, ook al door het bestaan van nieuwe media. Maar het belangrijkste verschil zit elders. Toegeven aan de roep van Allah, de overtuiging dat de essentie van het leven erin bestaat te sterven voor het geloof: dat irrationele maakt dit fenomeen zo uniek en verontrustend.