Stel u voor: u heeft vermoeiende weken achter de rug. U kruipt eens vroeg onder de wol en valt vrij snel in slaap ... om niet veel later opnieuw wakker te worden. U ligt op uw rug en probeert u op uw zij te draaien, maar beseft al snel dat uw lichaam niet mee wil. U kunt uw armen en benen niet meer bewegen, uw rug en nek zitten vast, zelfs uw hoofd is te zwaar. Het lijkt wel alsof er een onzichtbaar deken van marmer over uw hele lichaam is gedrapeerd. De paniek slaat toe. U wilt het uitschreeuwen, maar uw stembanden functioneren niet meer. De druk op uw borstkas neemt toe en uw ademhaling versnelt.
...

Stel u voor: u heeft vermoeiende weken achter de rug. U kruipt eens vroeg onder de wol en valt vrij snel in slaap ... om niet veel later opnieuw wakker te worden. U ligt op uw rug en probeert u op uw zij te draaien, maar beseft al snel dat uw lichaam niet mee wil. U kunt uw armen en benen niet meer bewegen, uw rug en nek zitten vast, zelfs uw hoofd is te zwaar. Het lijkt wel alsof er een onzichtbaar deken van marmer over uw hele lichaam is gedrapeerd. De paniek slaat toe. U wilt het uitschreeuwen, maar uw stembanden functioneren niet meer. De druk op uw borstkas neemt toe en uw ademhaling versnelt. In het donker kunt u nog net de lichtschakelaar naast de deur onderscheiden. Plots duwt iemand zachtjes de kamerdeur open. Er sluipt een donkere gedaante naar binnen die tergend traag en met de armen vooruit op u afkomt. Op dat moment wordt u overmand door een allesoverstijgende hysterie. Uit werkelijk alle macht probeert u te vluchten, maar u lijkt wel versteend, gevangen in uw eigen lichaam. Wanneer de zwarte schim naast uw bed staat te hijgen, begint u te vrezen voor een hartstilstand. Tot u opeens beweging krijgt in uw linkerpink. Nog geen tel later schiet u schreeuwend en bevend wakker. Deze keer voor echt. Het lijkt wel een flauw scenario voor een horrorfilm, maar voor een aantal mensen is het een uiterst onaangename realiteit. Het fenomeen heet slaapverlamming, ook wel slaapparalyse genoemd, en doet zich voor tijdens de overgang van waak- naar slaaptoestand of net andersom. Op het moment zelf lijken enkel nog de ogen, hart en longen actief te functioneren. De rest van het lichaam weigert dienst. Cijfers20 tot 30 procent van de bevolking maakt het ooit eens mee. Bij personen die aan narcolepsie lijden, een slaapstoornis die wordt gekenmerkt door onweerstaanbare perioden van slaap, ligt dat percentage nog iets hoger: daar kampt 1 op de 3 patiënten met slaapverlamming. Personen die in ploegdienst werken, een trauma hebben meegemaakt, regelmatig drugs gebruiken of simpelweg een tijdelijk slaaptekort hebben opgebouwd zijn extra gevoelig voor het fenomeen. Wat is slaapparalyse nu precies? 'In totaal zijn er 88 slaapstoornissen. Slaapverlamming behoort tot de parasomnia, wat een verzamelnaam is voor slaapstoornissen zoals knarsetanden, praten in je slaap en slaapwandelen', vertelt psychologe en slaapexperte Annelies Smolders. Slaapverlamming gebeurt tijdens de REM- of droomslaap en duurt hooguit 3 minuten, al kan dat voor de persoon in kwestie een eeuwigheid lijken. Na elke droom, ongeveer om het uur, wordt elke mens even wakker. 'Tijdens het dromen is je lichaam altijd verlamd. Dat is om te voorkomen dat je je dromen gaat uitvoeren. Bij de slaapparalysestoornis treedt de verlamming te vroeg op - wanneer je nog bij bewustzijn bent. Of omgekeerd: de verlamming duurt te lang - wanneer je al terug bij bewustzijn komt', legt Smolders uit. HallucinatiesDat u uw lichaam niet kunt bewegen, is één ding. Maar bij de meeste mensen die met deze stoornis kampen, komen daar ook hallucinaties bij. Die kunnen zo angstaanjagend zijn, dat sommige mensen er niet door durven te gaan slapen. De hallucinaties zijn niet te vergelijken met gewone nare dromen. Ze zijn hyperrealistisch en repetitief. Wie de internetfora even afschuimt, op zoek naar getuigenissen, botst al snel op een grote constante: tijdens de slaapparalyse krijgt u het gevoel dat er iemand aanwezig is in uw kamer. Wat dat individu of wezen precies doet, hangt af van persoon tot persoon. 'Het kan sissen, zoemen, fluisteren, licht creëren ... Het is meestal iets vaag. Sommige mensen kunnen het zo fel hebben dat ze het gevoel krijgen dat ze erdoor gestikt of gewurgd worden', weet de slaapexperte. HulpmiddelenEen wondermiddel tegen dat naar fenomeen is er nagenoeg niet. Maar simpele trucjes kunnen het ontwaakproces wel versnellen. Snelle bewegingen maken met de ogen, proberen te knipperen met de vingers of de tenen ... Veeleer kleine dan grote bewegingen kunnen de persoon uit de verlamming halen. Tijdens zo'n slaapparalyse raakt de ademhaling sterk ontregeld en treedt er paniek op. Door de situatie (na verschillende ervaringen) te herkennen, te beseffen dat het 'dat maar is' en te focussen op de ademhaling kan de persoon zichzelf wat kalmeren. Slaapcoach Annelies Smolders past zelf acceptatietherapie toe door het angstaanjagende te gaan relativeren: 'Ik heb een patiënt die keer op keer een man voelt binnenkomen in de kamer. Die komt dichterbij en steekt dan een kaars aan op het nachtkastje. De vrouw durfde in het begin van de therapie niet meer te gaan slapen. Ik probeer er dan net een happy end aan te breien door de patiënt overdag zo veel mogelijk te laten denken aan een positieve versie van het verhaal. Nu is de vrouw ervan overtuigd dat die man ongevaarlijk is, enkel de kaars komt aansteken en daarna weer vertrekt. Ze is er nu gerust in dat er geen brand zal uitbreken.'TaboeHoewel het fenomeen niet zo uitzonderlijk is - tot 30 procent van de bevolking maakt zo'n slaapverlamming eens mee in zijn leven - valt er weinig wetenschappelijke informatie rond deze slaapstoornis te vinden. Smolders legt uit: 'Er is in ons land nog maar weinig onderzoek naar verricht, in tegenstelling tot in andere landen, waar er gemakkelijker over geesten en spiritualiteit gepraat wordt. De cijfers van het aantal patiënten liggen ook veel hoger in het buitenland. Ik vermoed dat de échte cijfers in België even hoog zijn, maar bij ons rust er een bepaald taboe op het fenomeen. Mensen hier denken al snel dat ze niet geloofd zullen worden, ze schamen zich of denken dat ze gek geworden zijn.'