Mensen die worstelen met een obsessief - compulsieve stoornis (OCS) investeren enorm veel tijd in handelingen die de meesten onder ons vanzelfsprekend vinden. Ze doen dat vaak vanuit perfectionisme en angst voor controleverlies. Voortdurende twijfels en eindeloze herhaling kunnen leiden tot extreme vermijdingsdrang, uitputting en depressieve gevoelens.
...

Mensen die worstelen met een obsessief - compulsieve stoornis (OCS) investeren enorm veel tijd in handelingen die de meesten onder ons vanzelfsprekend vinden. Ze doen dat vaak vanuit perfectionisme en angst voor controleverlies. Voortdurende twijfels en eindeloze herhaling kunnen leiden tot extreme vermijdingsdrang, uitputting en depressieve gevoelens.'Veel mensen met OCS lijden ernstig onder hun aandoening', vertelt psychiater Chris Bervoets van het Universitair Psychiatrisch Centrum KU Leuven. 'Hardnekkige dwanggedachten en - handelingen maken sociaal functioneren of een professionele activiteit moeilijk.' Als psychiater is Bervoets onder meer verantwoordelijk voor het zorgprogramma dwangstoornissen binnen het centrum Obsessief- Compulsieve Stoornissen (KU Leuven). Daar biedt men diverse behandelingen aan, zoals gedragstherapie en/of medicatie.In 10% van de gevallen werken die klassieke behandelingen echter niet. Bepaalde patiënten komen dan in aanmerking voor diepe hersenstimulatie (DBS). Daarbij plant men via boorgaten twee elektrodes in de hersenen van de patiënt en zet men het 'dwangcircuit' onder stroom. Chris Bervoets: 'We verlammen de zenuwcellen die prikkels uitzenden vanuit dat dwanghersencircuit. De stroom kan hoger of lager gezet worden, in functie van het gewenste effect.''Per elektrode kan je andere voltages instellen. Zo zijn er in theorie 70.000 stroomvariaties mogelijk. Die testen we natuurlijk niet allemaal, maar het illustreert wel dat we tot een 'voltage op maat' kunnen komen. Meestal duurt zo'n persoonlijke afstelling meerdere maanden. Het is telkens een afweging tussen ongewenste bijwerkingen van de behandeling en het positieve effect ervan op de dwangstoornis.'Samen met neuroloog Prof. dr. Bart Nuttin en psychiater Loes Gabriels was Bervoets nauw betrokken bij een recente klinische studie (UZ Leuven) rond diepe hersenstimulatie. Het is een laatste onderzoek in een reeks die meer dan 20 jaar teruggaat. 'Al aan het eind van de jaren 90 zette collega Nuttin de hersenen van 4 patiënten 'onder stroom'. Doorheen de jaren viel het langdurig gunstige effect van de techniek op. Mensen die positief reageerden op DBS, bleken hun stoornis 15 jaar later nog altijd onder controle te hebben. Ook mogelijke nevenwerkingen zoals hartkloppingen, apathie of warmteschommelingen zijn goed beheersbaar. Eens je de juiste stroomdosis vindt, ben je voor lange tijd vertrokken.'Patiënten met ernstige dwangklachten scoren meestal 31 tot 40 punten op de standaard OCS- symptomenschaal. Na een DBS- behandeling zakt hun score met gemiddeld 35%. 'Een meerderheid landt uiteindelijk tussen de 20 en 25 punten. Wie minder dan 25 punten scoort, ervaart meestal een kantelpunt', legt Bervoets uit. 'Vanaf die zone neemt de levenskwaliteit disproportioneel toe. Mensen voelen zich minder depressief en angstig, de dwangsymptomen overheersen minder. Er ontstaat wat ruimte.'Die gewonnen ruimte vertaalt zich opmerkelijk genoeg ook in nieuwe behandelmogelijkheden. Bervoets: 'Mensen krijgen als het ware een nieuw stel hersenen. Daardoor kan de gedragstherapie die vroeger niet werkte, nu plots wel aanslaan. Soms vragen we patiënten toestemming om na de DBS- operatie oude therapieën weer op te starten. Dat niet proberen, zou zonde zijn.'Artsen gebruiken diepe hersenstimulatie al langere tijd voor de behandeling van Parkinson en chronische pijn. In Duitsland en Engeland zet men de techniek in tegen depressie en angst. Toch verloopt de doorbraak van DBS bij psychiatrische ziektebeelden relatief moeizaam. 'Neurochirurgische ingrepen voor psychiatrische problemen gaan gebukt onder een duister verleden', verklaart Bervoets. "Vroeger sneed men bepaalde weefsels weg ter hoogte van het dwangcircuit. Dat beïnvloedde de dwangneigingen, maar leidde soms ook tot blijvende gedragsvermindering of apathie. Bij DBS speelt dit gevaar niet. Bij ongewenste effecten kan je de stroom lager zetten of zelfs uitschakelen. Het prikkelverkeer vanuit het dwangcircuit neemt dan opnieuw toe.'Voorlopig komt slechts een klein groepje OCS- patiënten in aanmerking. 'Het gaat om mensen die een lang behandeltraject doorliepen, zonder resultaat. Velen onder hen kennen DBS goed. Soms informeren patiënten hun behandelaar over de techniek', vertelt Bervoets met een knipoog. 'Niet alle artsen zijn even goed op de hoogte.'De psychiater hoopt dat hij op termijn meer mensen zal kunnen helpen met DBS. Tot dat moment kan transcraniële magnetische stimulatie (TMS), misschien soelaas bieden. 'Het principe is gelijkaardig: men geeft de hersenen elektro-impulsen, maar dan van buitenaf. Er is dus geen operatie nodig. Ook hier zijn de eerste resultaten bemoedigend. Misschien kan TMS voorspellen hoe goed DBS werkt voor patiënten met mildere dwangsymptomen. Het kan de drempel tot een bredere toepassing verlagen', besluit hij.