1. Factchecks zijn alomtegenwoordig. Waar komt het fenomeen vandaan?

Ze zijn ontstaan in de VS, in de jaren negentig al. Door de opkomst van het internet konden burgers hun mening delen en ontstonden blogs waarop uitspraken van politici gecontroleerd werden. In 2003 richtte de universiteit van Pennsylvania de website Factcheck.org op, later volgden PolitiFact en Fact Checker, de zogenaamde 'big three'. In 2010 waaide het fenomeen over naar Vlaanderen: eerst in het debatprogramma De Zevende Dag en twee jaar later ook in Knack. Andere schrijvende media volgden. Sinds enkele jaren boomen de factchecks. Bijna alle kranten doen nu aan factchecking, vermoedelijk omdat ze lezers beter willen informeren.

2. Wat hebt u precies onderzocht?

Ik heb alle factchecks verzameld die tussen 2012 en april 2019 zijn verschenen in Vlaamse schrijvende media: 572 in totaal. Vervolgens heb ik ze allemaal gelezen en gecodeerd op basis van een aantal criteria. Zo wilde ik een databank creëren, maar ook de kwaliteit van de factchecks onder de loep nemen.

Jan Jagers, factchecker van Knack, is de enige die systematisch veel kwaliteitsvolle bronnen consulteert.

3. Waaraan moet een goede factcheck voldoen?

Het International Fact-Checking Network (IFCN) heeft een aantal duidelijke regels opgesteld, maar vreemd genoeg krijgt geen enkel Vlaams medium hun label. Zelf heb ik gewerkt met vier voorwaarden, gebaseerd op de IFCN-regels: grondigheid, transparantie, onpartijdigheid en systematiek.

4. Hoe goed scoren de factchecks in Vlaamse media?

Niet zo best. In veel factchecks worden te weinig bronnen opgevoerd, en al zeker te weinig geschreven bronnen. Meestal draven experts op. Daardoor wordt het moeilijk voor de lezer om de factcheckoefening over te doen. Wel opvallend: de vaste factchecker van Knack, Jan Jagers, is de enige die systematisch veel kwaliteitsvolle bronnen consulteert. Hij gaat doorgaans erg grondig en transparant te werk. Omdat hij veruit de meeste Vlaamse factchecks heeft geschreven, zijn de data vertekend. Het Jagers-effect, zeg maar.

5. Wat is uw advies voor factcheckers?

Ik zou graag meer politieke factchecks zien: in Vlaanderen worden vooral berichten over gezondheid, relaties en psychologie gefactcheckt, terwijl het net een sterk middel kan zijn om politici ter verantwoording te roepen. Maar het lijkt me vooral belangrijk dat redacties zich bewuster worden van de vereisten van een goede factcheck. Het zou een label voor waarheid moeten zijn, wat het nu helaas niet altijd is.

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.