Op 10 maart 2020 worden er in de Verenigde Staten 959 coronabesmettingen en 28 overlijdens geregistreerd. Maar Amerikaans president Donald Trump houdt er de moed in. 'Het virus zal vanzelf verdwijnen. Blijf gewoon kalm. Het zal vanzelf verdwijnen', laat het staatshoofd diezelfde dag optekenen. Trump weet maar al te goed dat de coronapandemie niet in rook zal opgaan. Op dat eigenste moment stelt hij namelijk alles in het werk om de beloftevolle Duitse vaccinontwikkelaar CureVac de Atlantische Oceaan over te lokken.
...

Op 10 maart 2020 worden er in de Verenigde Staten 959 coronabesmettingen en 28 overlijdens geregistreerd. Maar Amerikaans president Donald Trump houdt er de moed in. 'Het virus zal vanzelf verdwijnen. Blijf gewoon kalm. Het zal vanzelf verdwijnen', laat het staatshoofd diezelfde dag optekenen. Trump weet maar al te goed dat de coronapandemie niet in rook zal opgaan. Op dat eigenste moment stelt hij namelijk alles in het werk om de beloftevolle Duitse vaccinontwikkelaar CureVac de Atlantische Oceaan over te lokken. Zijn bedoeling: vaccins bemachtigen die louter de inwoners van de Verenigde Staten zouden toekomen. Trump vangt bot. Zowel de Duitse als de Europese autoriteiten hebben lucht gekregen van de kwestie en weten het manoeuvre met een smak investeringen in het biotechbedrijf te voorkomen. 'Wij willen vaccins voor de hele wereld maken', riposteerde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. VoorrangsclausuleEen jaar later is het script van Von der Leyen vervolmaakt. In tegenstelling tot de Europese Unie exporteren de Verenigde Staten ook onder het presidentschap van Joe Biden géén vaccins naar de buitenwereld - de ruildeal met Mexico over migratie daargelaten. Via een presidentieel decreet riep Trump op 8 december 2020 een expliciet exportverbod in het leven. Volgens ingewijden is dat nooit concreet geïmplementeerd, maar wordt het principe erachter - Amerikaanse vaccins voor Amerikanen - wel via Operation Warp Speed en de Defense Protection Act afgedwongen. 'Dat laatste is wat telt', aldus een goedgeplaatste Europese ambtenaar. In de praktijk levert dat surreële taferelen op: de Pfizer-bestellingen van Canada worden volledig opgeleverd via de site in Puurs, terwijl de dosissen die in Michigan en Wisconsin worden gemaakt de grens met Canada niet over mogen. Ook in het Verenigd Koninkrijk is er iets gelijkaardigs aan de hand - al mag je het van de regering van Britse premier Boris Johnson geen 'uitvoerverbod' noemen. AstraZeneca exporteert namelijk geen vaccins die op Britse bodem geproduceerd worden. Nochtans heeft de Unie met AstraZeneca afgesproken dat de vaccins die op de sites van Oxford Biomedica, Cobra Biologics en Wockhardt gemaakt worden ook bestemd zijn voor Europa. De Europese vaccinonderhandelaar Richard Bergström liet in de Zweedse krant Aftonbladet optekenen dat de Britten een voorrangsclausule hebben afgedwongen. Nochtans staat er in het contract tussen de Unie en AstraZeneca dat die laatste niet mag worden gehinderd door andere gemaakte afspraken. Gevolg: enkel bij AstraZeneca-onderaannemer Novasep in het Waalse dorpje Seneffe worden de vaccins voor de Europese Unie gefabriceerd. De mogelijkheid tot exportbeperkingen die de Europese Commissie eind januari in het leven riep, heeft daar niets aan kunnen veranderen. Hoe zit het dan met de Europese Unie? Volgens de meest recente cijfers zijn er ruim 70 miljoen in de Unie geproduceerde vaccins aan de lidstaten opgeleverd. Ter vergelijking: er zijn 41 miljoen stuks naar in totaal 31 landen buiten de Unie gebracht. Daarvan zijn er ongeveer een 10 miljoen dosissen - vooral Pfizer - naar het Verenigd Koninkrijk vervoerd, goed voor een vierde van het aantal vaccins dat tot op heden in het VK is toegediend. Met een gelijkaardig mechanisme zoals dat van de VS of het VK had de Unie in principe 111 miljoen stuks over de eigen lidstaten kunnen hebben verdeeld. Een aanzienlijk deel van de wereldwijde productie vindt dus op Europese bodem plaats, terwijl de Unie zelf met tekorten kampt die een vlotte uitrol van de vaccinatiecampagnes in de lidstaten bedreigen. 'Wij doen aan vaccininternationalisme', benadrukte eurocommissaris voor Financiële Diensten Mairead McGuinness zondag aan de Britse openbare omroep. ExportbeperkingenDoor de maatregelen van het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten houdt de Europese Commissie naar eigen zeggen alle opties open om de leveringsafspraken met de vaccinproducenten af te dwingen. Lees: bijkomende exportbeperkingen. Die uitspraken komen er nadat AstraZeneca vorige week opnieuw te kennen gaf dat het alweer met vertragingen kampt voor het tweede kwartaal van dit jaar. Bovendien kampt het Verenigd Koninkrijk met een vertraging van twee weken vanuit India en vreest Brussel dat de Europese productie van AstraZeneca dat zal moeten compenseren. Maar omdat AstraZeneca nog geen 10 procent van het aantal afgesproken vaccins heeft opgeleverd, is dat volgens de Commissie niet aan de orde. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft weliswaar benadrukt dat eventuele maatregelen te allen tijde proportioneel moeten blijven, maar de boodschap is niettemin duidelijk. Of de Unie de daad bij het woord zal voegen, valt af te wachten. Donderdag blazen de staatshoofden en regeringsleiders via videoverbinding verzamelen om de kwestie te bespreken. In tegenstelling tot onder meer Italië en Frankrijk bepleit België een voorzichtige aanpak. 'Als internationale draaischijf voor vaccins is België afhankelijk van de wereldwijde productieketens. Het moet oppassen dat het zichzelf niet in de voet schiet', klinkt het bij een bron. Vraag is echter hoe relevant bijkomende exportbeperkingen - tot op heden ging enkel Italië eenmaal tot actie over - zullen blijven. Het is in de eerste plaats oninteressant voor de Unie om Pfizervaccins te blokkeren wanneer het bedrijf momenteel meer oplevert dan aanvankelijk werd verwacht. Bovendien ligt het Europese doel van 300 miljoen leveringen in het tweede kwartaal binnen handbereik door de opschaling van Pfizer en de goedkeuring van Johnson&Johnson. Daardoor zal de druk op de Europese Unie verschuiven naar de niveaus die verantwoordelijk zijn voor het toedienen van de vaccins. Vanuit die optiek is het voor Brussel en de 26 andere hoofdsteden misschien wel verstandiger om zich niet met het vaccinnationalisme van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk in te laten.