Vlaanderen voert geen verbod in op sociale media voor jongeren tot 16 jaar. In het actieplan ‘Veilig online’ van minister van Media Cieltje Van Achter (N-VA) worden de risico’s voor jongeren wel erkend, maar een totaalverbod komt er niet. In plaats daarvan wil Van Achter socialemediabedrijven dwingen om jongeren beter te beschermen. Bedrijven die weigeren, riskeren dat hun platform offline wordt gehaald.
De discussie over de impact van sociale media op jongeren woedt al langer, ook in Vlaanderen. Jongeren worden er geconfronteerd met schadelijke inhoud, onveilige interacties, verslavende algoritmes en desinformatie. De vraag is niet of er een probleem is, maar hoe de overheid moet ingrijpen.
Verdeelde meningen binnen de regering
Politiek lagen de standpunten ver uiteen. Regeringspartijen Vooruit en CD&V pleitten voor een minimumleeftijd van 15 of 16 jaar, naar het voorbeeld van Australië. N-VA verzette zich tegen zo’n totaalverbod en kreeg daarbij steun van een recent advies van de Hoge Gezondheidsraad (HGR). Die pleitte wel voor betere bescherming van jongeren, maar niet voor een algemeen verbod.
Volgens Van Achter staat er bewust geen verbod tot 16 jaar in het actieplan. ‘We willen onze tieners net beter beschermen. Een verbod zal het omgekeerde effect hebben: sociale media verdwijnen niet, maar worden taboe’, zegt ze. ‘Voor veel jongeren zijn sociale media ook een bron van steun, expressie, informatie en gemeenschap.’
Kritiek op leeftijdsverificatie en verbodslogica
De minister verwijst naar het HGR-rapport om te waarschuwen voor de keerzijde van leeftijdsverificatie. Zulke systemen kunnen privacyproblemen veroorzaken en ‘een vals gevoel van veiligheid creëren’. Bovendien zouden jongeren uitwijken naar minder gereguleerde en mogelijk schadelijkere platformen, zoals game-omgevingen of berichtenapps.
Daarom schuift Vlaanderen de verantwoordelijkheid expliciet door naar de techbedrijven zelf. Het actieplan eist een effectieve handhaving van bestaande regels: een echte leeftijdsverificatie tot 13 jaar, het stopzetten van verslavende algoritmes die oneindig scrollen aanmoedigen en een verbod op gepersonaliseerde advertenties voor minderjarigen.
Strengere handhaving en mediawijsheid
Vlaanderen wil ook strenger toezien op de naleving van die regels. ‘Het principe is eenvoudig: wie structureel weigert kinderen en jongeren te beschermen, verliest het recht op onze markt’, stelt Van Achter. ‘Zoals we onveilige producten uit de rekken halen, kunnen we ook digitale platformen tijdelijk offline halen als ze niet aan veiligheidsnormen voldoen.’
De minister verwijst daarbij naar de beslissing van de Europese Commissie om TikTok Lite te verbieden wegens overtredingen van Europese regels. Ook desinformatie staat hoog op de agenda. Meta haalt naar schatting zo’n 10 procent van zijn omzet uit nepadvertenties. Volgens Van Achter is het probleem dan niet dat ingrijpen ‘te moeilijk’ zou zijn, maar dat het ‘te rendabel’ blijft. ‘Wat offline illegaal is, mogen we online ook niet tolereren.’
Naast bescherming zet het actieplan ook in op versterking. Mediawijsheid moet een ‘basiscompetentie voor elke Vlaming’ worden. Jong en oud moeten leren nep van echt te onderscheiden en weerbaarder worden tegen desinformatie, deepfakes en AI-gestuurde beïnvloeding.