Drie in plaats van twee maanden huurwaarborg

Wie een woning wil huren, zal vanaf nu niet langer maximaal twee, maar drie maanden huurwaarborg moeten ophoesten. Om te vermijden dat armere huurders daardoor uit de boot vallen, komt er tegelijk een renteloze en anonieme huurwaarborglening. Dat zijn enkele punten in het Vlaams Huurdecreet dat ingaat op 1 januari 2019. Er loopt een campagne op radio en sociale media om de nieuwe regels bekend te maken.

Het nieuwe huurdecreet is de bundeling van spelregels tussen huurders en verhuurders. Sinds de zesde staatshervorming is die bevoegdheid naar de gewesten overgeheveld. Het nieuwe decreet moet de belangen van huurders en verhuurders verzoenen. Zo rekent de huurder bijvoorbeeld op een bepaalde woonzekerheid, en wil de verhuurder van zijn kant graag een behoorlijk rendement.

Na een felle discussie, ook binnen de meerderheid, over de verhoogde huurwaarborg, werd een huurwaarborglening aan het decreet toegevoegd. De lening zal aangevraagd kunnen worden bij het Vlaams Woningfonds. De huurder moet de lening op twee jaar terugbetalen, al is die termijn met zes maanden verlengbaar.

De aanvrager moet wel aan enkele voorwaarden voldoen. Zo mag hij geen onroerende goederen bezitten en moet hij voldoen aan de inkomensvoorwaarden voor de bescheiden huur.

Het nieuwe decreet bevat voorts eten en drinken voor zowel huurders als verhuurders. Zo kan de verhuurder de huurprijs enkel indexeren, behalve wanneer hij energiebesparende investeringen doet, worden verhuurders aangezet om woningen energiezuiniger te maken en gebruikskosten, zoals de kosten voor een lift of het onderhoud van gemeenschappelijke delen, zijn ten laste van de huurder.

Verder blijft de huurovereenkomst van negen jaar de regel. Huurovereenkomsten van korte duur blijven wel mogelijk, maar kunnen voortaan expliciet opgezegd worden door de huurder. En wanneer een woning niet voldoet aan de kwaliteitsnormen kan de huurder de huurovereenkomst nietig laten verklaren en kan hij de terugbetaling van huurgelden eisen.

Het decreet regelt ook de huurovereenkomsten voor studentenhuisvesting en de regels zijn ook aangepast aan nieuwe samenlevingsvormen. Zo zijn er een aantal specifieke bepalingen rond medehuur opgenomen (bv. regelingen bij scheidingen, nieuwe samenwonende partners, samenwonen met vrienden, ...). Dat zijn zaken die ontbraken in de vroegere federale huurwetgeving.

Beginnende bestuurders moeten naar 'terugkommoment'

Voor beginnende bestuurders worden in Vlaanderen zogeheten terugkommomenten gehouden. Wie zijn definitieve rijbewijs heeft gehaald, moet zes tot negen maanden later opnieuw bewijzen dat hij het roze papiertje waard is. De extra opleidingen worden georganiseerd door de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV).

De maatregel is het sluitstuk van de hervorming van de Vlaamse rijopleiding door Vlaams minister van Mobiliteit Ben Weyts (N-VA). De bedoeling van het extra leermoment is de rijvaardigheden extra aan te scherpen en de oververtegenwoordiging van jonge bestuurders in de ongevalstatistieken aan te pakken.

Het terugkommoment is van toepassing op iedereen die vanaf 1 oktober 2017 zijn voorlopig rijbewijs haalde, toen ook de minimale stageduur werd opgetrokken van drie naar negen maanden. Wie bijgevolg zijn rijbewijs haalde op 1 juli 2018, moet tussen 1 januari en 31 maart terugkeren.

Concreet bestaat het terugkommoment uit een opleiding van 4 uur in een groep van 6 à 18 deelnemers. Er zijn drie onderdelen: een kennismaking, praktijkoefeningen en een groepsgesprek. Aan het einde van de proeven krijgen de beginnende bestuurders een attest. Het terugkommoment kost bestuurders 100 euro. Wie de opleiding laattijdig volgt, betaalt een toeslag van 50 euro. Wie het terugkommoment niet volgt, riskeert een boete tot 4.000 euro.

Ook plusouder mag voortaan rijles geven

De regels om een persoon te begeleiden naar een rijbewijs categorie B versoepelen vanaf 1 januari. Een partner mag dan de (klein- en pleeg-)kinderen, zussen en broers van de persoon met wie hij of zij samenwoont, ook leren rijden. 'Omdat er almaar meer nieuw samengestelde gezinnen zijn, wordt afgestapt van de notie "wettelijke partner"', luidt het. Feitelijk samenwonen volstaat nu ook. Dat de begeleider minstens acht jaar over een rijbewijs moet beschikken dat de laatste drie jaar niet werd ingetrokken, blijft gelden. Ook moeten de begeleiders nog altijd het vormingsmoment, een cursus van drie uur, volgen vooraleer ze iemand mogen leren rijden.

Kinderbijslag wordt groeipakket

Vlaanderen neemt de uitbetaling van de kinderbijslag over. Die kinderbijslag heet voortaan Groeipakket. Voor elk kind komt er een vast startbedrag van 163,20 euro. Die basissom kan wel nog aangevuld worden met onder meer sociale toeslagen voor gezinnen met lagere inkomens en participatietoeslagen om de deelname aan de kinderopvang en het onderwijs te stimuleren.

De nieuwe kinderbijslagregeling geldt enkel voor kinderen geboren vanaf 1 januari 2019. De circa 1,6 miljoen kinderen geboren vóór 2019 blijven onder het oude systeem vallen zolang ze daar recht op hebben, ook al komt er na 2019 een broertje of zusje bij.

Voor de geboorte (of adoptie) krijgt men al een startbedrag van 1.122 euro. Dat is het vroegere kraamgeld. Dat startbedrag kan vanaf vier maanden voor de geschatte geboortedatum aangevraagd worden.

Het nieuwe systeem vertrekt van het principe 'elk kind is gelijk'. Daarom krijgt elk kind eenzelfde basisbedrag van 163,20 euro per maand. Het bedrag hangt niet meer af van het aantal kinderen in het gezin of hun leeftijd. Nu krijg je bijvoorbeeld voor een eerste kind 93,93 euro, voor een tweede kind 173,80 euro en vanaf het derde kind 259,49 euro. En op de leeftijden van 6, 12 en 18 jaar is er een leeftijdstoeslag.

Naast het startbedrag en het basisbedrag is er nog één bedrag dat elk kind in het nieuwe systeem automatisch krijgt: de schoolbonus. Het gaat om een bedrag dat jaarlijks in augustus bovenop de gewone kinderbijslag komt. Op die manier moeten de gezinnen een extra duwtje in de rug krijgen voor de start van het nieuwe schooljaar. Het bedrag zelf is afhankelijk van de leeftijd en varieert tussen 20,4 en 61,20 euro.

Bovenop het eenmalige startbedrag, de jaarlijkse schoolbonus en het maandelijkse basisbedrag, bestaan er in het nieuwe systeem een hele reeks mogelijke toeslagen.

Alle effectief gewerkte jaren tellen mee voor pensioen

Wie langer werkt dan een volledige loopbaan van 45 jaar, wordt daar voortaan voor beloond in de berekening van zijn of haar pensioen.

Werknemers of zelfstandigen die na een volledige loopbaan van 45 jaar beslissen om toch nog verder te werken, plukten daarvan tot nog toe geen vruchten in de berekening van hun pensioen. Pensioenrechten werden opgebouwd tot en met 45 werkjaren, de jaren die men erna nog presteerde, telden niet meer mee. Daar komt dus verandering in. Bij wie vanaf dan met pensioen gaat, zullen alle gewerkte jaren meetellen in de pensioenberekening. Werknemers en zelfstandigen die langer werken dan 45 jaar, krijgen vanaf dan dus ook een hoger pensioen.

Volgens het kabinet van minister van Pensioenen Daniel Bacquelaine (MR) stijgt het pensioen voor iemand met een maandloon van 3.000 euro die na een loopbaan van 45 jaar blijft voortwerken, met 318 euro per jaar.

Ook meest vervuilende benzinevoertuigen verboden in Brussels gewest

De Brusselse lage-emissiezone geldt sinds vandaag ook voor de meest vervuilende benzinewagens. Geen enkel voertuig zonder euronorm of van euronorm 1 mag dan nog in het Brussels gewest rond rijden. Voor dieselvoertuigen was dat al sinds begin 2018 het geval. Bovendien zullen dieselvoertuigen van euronorm 2 vanaf 1 januari 2019 ook niet meer welkom zijn in Brussel. Bestuurders moeten echter niet meteen een boete verwachten: er geldt een overgangsperiode van drie maanden.

Wie de toegangscriteria tot de Brusselse lage-emissiezone niet naleeft, krijgt een boete van 350 euro. Elke overtreding zal worden bestraft met hetzelfde bedrag. Wie een boete krijgt, kan pas drie maanden daarna een nieuwe boete oplopen. Die maatregel moet toelaten de nodige stappen te zetten om van voertuig te veranderen of nieuwe verplaatsingsgewoonten aan te nemen. Op een jaar tijd kunnen automobilisten dus maximaal vier boetes krijgen.

Behalve uitzonderingsregelingen, heeft de reglementering betrekking op personenwagens, bestelwagens tot 3,5 ton (voertuigencategorie N1 op het inschrijvingsbewijs) en bussen en autocars, ongeacht of ze ingeschreven zijn in België of het buitenland. Het is wel mogelijk om voor 35 euro per dag een dagpas te kopen, maar dat mag voor maximaal acht dagen per jaar.

Benzine- en dieselprijzen niet geïndexeerd

De prijzen van benzine en diesel worden op 1 januari niet geïndexeerd. De indexering die elk jaar doorgevoerd wordt, wordt dus in 2019 overgeslagen. Diesel en benzine zouden anders goed 1,5 cent per liter duurder worden. De beslissing komt neer op een bedrag van 90 miljoen euro. De regering voert de ingreep door om ons land te positioneren op het Europees gemiddelde qua taxatie, en niet om tegemoet te komen aan de gele hesjes, was eerder deze maand te horen bij regeringsbronnen. De prijs van brandstof was zoals bekend een van de strijdpunten van de gele hesjes.

Bpost werkt weer met prior- en non-priorzegels

Wie een brief verstuurt, moet vanaf 1 januari weer kiezen tussen een non-priorzegel, waarbij de brief later bij de bestemmeling aankomt, en een duurdere priorzegel. Welke zegel je ook kiest, die zal meer kosten dan de huidige postzegels.

Eén priorzegel zal 1 euro kosten, of 9,7 euro voor een velletje van tien zegels. Alleen met die zegels is vanaf 1 januari de levering de volgende werkdag nog verzekerd. Het alternatief is een non-priorzegel van 95 cent per stuk of 9,2 euro voor tien. Die is ruim 9 procent duurder dan de huidige zegels. Met zo'n postzegel brengt de postbode de brief binnen maximaal drie werkdagen.

Wie nog postzegels heeft liggen, kan die blijven gebruiken. Na 1 januari beschouwt bpost die zegels automatisch als non-prior. De priorzegels krijgen een barcode, waardoor ze in de sorteercentra apart behandeld kunnen worden.

Bpost hoopt met het onderscheid het brievenvolume beter te kunnen verdelen en inplannen.

Ook brieven sturen naar het buitenland wordt duurder. De prijs voor een zegel voor een gewone brief naar een bestemming in Europa stijgt van 1,36 euro naar 1,46 euro. Wie een brief wil opsturen naar een bestemming buiten Europa, zal daar een zegel van 1,68 euro (ook +0,10 eurocent) op moeten kleven. Op die zegels is er een korting bij aankoop van een vel van vijf zegels.

Energiefactuur lichter door dalende distributienettarieven

De distributienettarieven voor elektriciteit en aardgas dalen dit jaar gemiddeld met respectievelijk 46 en 25 euro voor de gezinnen.

Voor elektriciteit is het de tweede daling op rij, voor aardgas was er in 2018 nog een stijging. 'Een gezin betaalt in 2019 gemiddeld 46 euro minder aan distributienettarieven voor elektriciteit en 25 euro minder aan distributienettarieven voor aardgas.' Het prosumententarief voor eigenaars van zonnepanelen gaat gemiddeld 8 procent lager. Een doorsnee gezin dat elektriciteit en gas afneemt, bespaart dus 71 euro volgend jaar. De situatie verschilt wel afhankelijk van de woonplaats en de distributienetbeheerder die daar actief is. De daling is er wel in heel Vlaanderen. Ook voor de kmo's is er goed nieuws. Zij betalen in 2019 gemiddeld 586 euro minder aan distributienettarieven voor elektriciteit en 83 euro minder aan distributienettarieven voor aardgas. Voor de grotere bedrijven op middenspanning is er gemiddeld 14 procent daling.

Verbod op onverdoofd slachten van kracht

In Vlaanderen geldt vanaf 1 januari 2019 een verbod op onverdoofd slachten. Kleine herkauwers en pluimvee mogen dan alleen nog maar geslacht worden met elektronarcose, waardoor het verdoofde dier ongevoelig wordt voor pijn. Bij kalveren en runderen moeten slachthuizen post-cut stunning toepassen, een methode waarbij het dier meteen na de halssnede wordt verdoofd. Eens elektronarcose ook voor die dieren op punt staat, wordt de techniek bij kalveren en runderen verplicht.

Dieren moeten in Vlaanderen al langer voor het doden worden bedwelmd bij het slachten. Enkel voor religieus onverdoofd slachten in erkende slachthuizen gold een uitzondering.

Wie een woning wil huren, zal vanaf nu niet langer maximaal twee, maar drie maanden huurwaarborg moeten ophoesten. Om te vermijden dat armere huurders daardoor uit de boot vallen, komt er tegelijk een renteloze en anonieme huurwaarborglening. Dat zijn enkele punten in het Vlaams Huurdecreet dat ingaat op 1 januari 2019. Er loopt een campagne op radio en sociale media om de nieuwe regels bekend te maken.Het nieuwe huurdecreet is de bundeling van spelregels tussen huurders en verhuurders. Sinds de zesde staatshervorming is die bevoegdheid naar de gewesten overgeheveld. Het nieuwe decreet moet de belangen van huurders en verhuurders verzoenen. Zo rekent de huurder bijvoorbeeld op een bepaalde woonzekerheid, en wil de verhuurder van zijn kant graag een behoorlijk rendement. Na een felle discussie, ook binnen de meerderheid, over de verhoogde huurwaarborg, werd een huurwaarborglening aan het decreet toegevoegd. De lening zal aangevraagd kunnen worden bij het Vlaams Woningfonds. De huurder moet de lening op twee jaar terugbetalen, al is die termijn met zes maanden verlengbaar. De aanvrager moet wel aan enkele voorwaarden voldoen. Zo mag hij geen onroerende goederen bezitten en moet hij voldoen aan de inkomensvoorwaarden voor de bescheiden huur. Het nieuwe decreet bevat voorts eten en drinken voor zowel huurders als verhuurders. Zo kan de verhuurder de huurprijs enkel indexeren, behalve wanneer hij energiebesparende investeringen doet, worden verhuurders aangezet om woningen energiezuiniger te maken en gebruikskosten, zoals de kosten voor een lift of het onderhoud van gemeenschappelijke delen, zijn ten laste van de huurder. Verder blijft de huurovereenkomst van negen jaar de regel. Huurovereenkomsten van korte duur blijven wel mogelijk, maar kunnen voortaan expliciet opgezegd worden door de huurder. En wanneer een woning niet voldoet aan de kwaliteitsnormen kan de huurder de huurovereenkomst nietig laten verklaren en kan hij de terugbetaling van huurgelden eisen. Het decreet regelt ook de huurovereenkomsten voor studentenhuisvesting en de regels zijn ook aangepast aan nieuwe samenlevingsvormen. Zo zijn er een aantal specifieke bepalingen rond medehuur opgenomen (bv. regelingen bij scheidingen, nieuwe samenwonende partners, samenwonen met vrienden, ...). Dat zijn zaken die ontbraken in de vroegere federale huurwetgeving.Voor beginnende bestuurders worden in Vlaanderen zogeheten terugkommomenten gehouden. Wie zijn definitieve rijbewijs heeft gehaald, moet zes tot negen maanden later opnieuw bewijzen dat hij het roze papiertje waard is. De extra opleidingen worden georganiseerd door de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV).De maatregel is het sluitstuk van de hervorming van de Vlaamse rijopleiding door Vlaams minister van Mobiliteit Ben Weyts (N-VA). De bedoeling van het extra leermoment is de rijvaardigheden extra aan te scherpen en de oververtegenwoordiging van jonge bestuurders in de ongevalstatistieken aan te pakken. Het terugkommoment is van toepassing op iedereen die vanaf 1 oktober 2017 zijn voorlopig rijbewijs haalde, toen ook de minimale stageduur werd opgetrokken van drie naar negen maanden. Wie bijgevolg zijn rijbewijs haalde op 1 juli 2018, moet tussen 1 januari en 31 maart terugkeren. Concreet bestaat het terugkommoment uit een opleiding van 4 uur in een groep van 6 à 18 deelnemers. Er zijn drie onderdelen: een kennismaking, praktijkoefeningen en een groepsgesprek. Aan het einde van de proeven krijgen de beginnende bestuurders een attest. Het terugkommoment kost bestuurders 100 euro. Wie de opleiding laattijdig volgt, betaalt een toeslag van 50 euro. Wie het terugkommoment niet volgt, riskeert een boete tot 4.000 euro.Vlaanderen neemt de uitbetaling van de kinderbijslag over. Die kinderbijslag heet voortaan Groeipakket. Voor elk kind komt er een vast startbedrag van 163,20 euro. Die basissom kan wel nog aangevuld worden met onder meer sociale toeslagen voor gezinnen met lagere inkomens en participatietoeslagen om de deelname aan de kinderopvang en het onderwijs te stimuleren.De nieuwe kinderbijslagregeling geldt enkel voor kinderen geboren vanaf 1 januari 2019. De circa 1,6 miljoen kinderen geboren vóór 2019 blijven onder het oude systeem vallen zolang ze daar recht op hebben, ook al komt er na 2019 een broertje of zusje bij. Voor de geboorte (of adoptie) krijgt men al een startbedrag van 1.122 euro. Dat is het vroegere kraamgeld. Dat startbedrag kan vanaf vier maanden voor de geschatte geboortedatum aangevraagd worden. Het nieuwe systeem vertrekt van het principe 'elk kind is gelijk'. Daarom krijgt elk kind eenzelfde basisbedrag van 163,20 euro per maand. Het bedrag hangt niet meer af van het aantal kinderen in het gezin of hun leeftijd. Nu krijg je bijvoorbeeld voor een eerste kind 93,93 euro, voor een tweede kind 173,80 euro en vanaf het derde kind 259,49 euro. En op de leeftijden van 6, 12 en 18 jaar is er een leeftijdstoeslag. Naast het startbedrag en het basisbedrag is er nog één bedrag dat elk kind in het nieuwe systeem automatisch krijgt: de schoolbonus. Het gaat om een bedrag dat jaarlijks in augustus bovenop de gewone kinderbijslag komt. Op die manier moeten de gezinnen een extra duwtje in de rug krijgen voor de start van het nieuwe schooljaar. Het bedrag zelf is afhankelijk van de leeftijd en varieert tussen 20,4 en 61,20 euro. Bovenop het eenmalige startbedrag, de jaarlijkse schoolbonus en het maandelijkse basisbedrag, bestaan er in het nieuwe systeem een hele reeks mogelijke toeslagen.Wie langer werkt dan een volledige loopbaan van 45 jaar, wordt daar voortaan voor beloond in de berekening van zijn of haar pensioen.Werknemers of zelfstandigen die na een volledige loopbaan van 45 jaar beslissen om toch nog verder te werken, plukten daarvan tot nog toe geen vruchten in de berekening van hun pensioen. Pensioenrechten werden opgebouwd tot en met 45 werkjaren, de jaren die men erna nog presteerde, telden niet meer mee. Daar komt dus verandering in. Bij wie vanaf dan met pensioen gaat, zullen alle gewerkte jaren meetellen in de pensioenberekening. Werknemers en zelfstandigen die langer werken dan 45 jaar, krijgen vanaf dan dus ook een hoger pensioen. Volgens het kabinet van minister van Pensioenen Daniel Bacquelaine (MR) stijgt het pensioen voor iemand met een maandloon van 3.000 euro die na een loopbaan van 45 jaar blijft voortwerken, met 318 euro per jaar. De Brusselse lage-emissiezone geldt sinds vandaag ook voor de meest vervuilende benzinewagens. Geen enkel voertuig zonder euronorm of van euronorm 1 mag dan nog in het Brussels gewest rond rijden. Voor dieselvoertuigen was dat al sinds begin 2018 het geval. Bovendien zullen dieselvoertuigen van euronorm 2 vanaf 1 januari 2019 ook niet meer welkom zijn in Brussel. Bestuurders moeten echter niet meteen een boete verwachten: er geldt een overgangsperiode van drie maanden.Wie de toegangscriteria tot de Brusselse lage-emissiezone niet naleeft, krijgt een boete van 350 euro. Elke overtreding zal worden bestraft met hetzelfde bedrag. Wie een boete krijgt, kan pas drie maanden daarna een nieuwe boete oplopen. Die maatregel moet toelaten de nodige stappen te zetten om van voertuig te veranderen of nieuwe verplaatsingsgewoonten aan te nemen. Op een jaar tijd kunnen automobilisten dus maximaal vier boetes krijgen. Behalve uitzonderingsregelingen, heeft de reglementering betrekking op personenwagens, bestelwagens tot 3,5 ton (voertuigencategorie N1 op het inschrijvingsbewijs) en bussen en autocars, ongeacht of ze ingeschreven zijn in België of het buitenland. Het is wel mogelijk om voor 35 euro per dag een dagpas te kopen, maar dat mag voor maximaal acht dagen per jaar.Wie een brief verstuurt, moet vanaf 1 januari weer kiezen tussen een non-priorzegel, waarbij de brief later bij de bestemmeling aankomt, en een duurdere priorzegel. Welke zegel je ook kiest, die zal meer kosten dan de huidige postzegels.Eén priorzegel zal 1 euro kosten, of 9,7 euro voor een velletje van tien zegels. Alleen met die zegels is vanaf 1 januari de levering de volgende werkdag nog verzekerd. Het alternatief is een non-priorzegel van 95 cent per stuk of 9,2 euro voor tien. Die is ruim 9 procent duurder dan de huidige zegels. Met zo'n postzegel brengt de postbode de brief binnen maximaal drie werkdagen. Wie nog postzegels heeft liggen, kan die blijven gebruiken. Na 1 januari beschouwt bpost die zegels automatisch als non-prior. De priorzegels krijgen een barcode, waardoor ze in de sorteercentra apart behandeld kunnen worden. Bpost hoopt met het onderscheid het brievenvolume beter te kunnen verdelen en inplannen. Ook brieven sturen naar het buitenland wordt duurder. De prijs voor een zegel voor een gewone brief naar een bestemming in Europa stijgt van 1,36 euro naar 1,46 euro. Wie een brief wil opsturen naar een bestemming buiten Europa, zal daar een zegel van 1,68 euro (ook +0,10 eurocent) op moeten kleven. Op die zegels is er een korting bij aankoop van een vel van vijf zegels.De distributienettarieven voor elektriciteit en aardgas dalen dit jaar gemiddeld met respectievelijk 46 en 25 euro voor de gezinnen. Voor elektriciteit is het de tweede daling op rij, voor aardgas was er in 2018 nog een stijging. 'Een gezin betaalt in 2019 gemiddeld 46 euro minder aan distributienettarieven voor elektriciteit en 25 euro minder aan distributienettarieven voor aardgas.' Het prosumententarief voor eigenaars van zonnepanelen gaat gemiddeld 8 procent lager. Een doorsnee gezin dat elektriciteit en gas afneemt, bespaart dus 71 euro volgend jaar. De situatie verschilt wel afhankelijk van de woonplaats en de distributienetbeheerder die daar actief is. De daling is er wel in heel Vlaanderen. Ook voor de kmo's is er goed nieuws. Zij betalen in 2019 gemiddeld 586 euro minder aan distributienettarieven voor elektriciteit en 83 euro minder aan distributienettarieven voor aardgas. Voor de grotere bedrijven op middenspanning is er gemiddeld 14 procent daling.In Vlaanderen geldt vanaf 1 januari 2019 een verbod op onverdoofd slachten. Kleine herkauwers en pluimvee mogen dan alleen nog maar geslacht worden met elektronarcose, waardoor het verdoofde dier ongevoelig wordt voor pijn. Bij kalveren en runderen moeten slachthuizen post-cut stunning toepassen, een methode waarbij het dier meteen na de halssnede wordt verdoofd. Eens elektronarcose ook voor die dieren op punt staat, wordt de techniek bij kalveren en runderen verplicht.Dieren moeten in Vlaanderen al langer voor het doden worden bedwelmd bij het slachten. Enkel voor religieus onverdoofd slachten in erkende slachthuizen gold een uitzondering.